|
Đó dường như là điều phi lý. Chiến tranh luôn tàn khốc, đau thương và để lại mất mát sâu sắc. Thiệt hại kinh tế do chiến sự Iran gây ra ảnh hưởng tới hàng tỷ người trên khắp thế giới, trong nhiều trường hợp theo cách rất nặng nề.
Tuy vậy, thế giới có thể buộc phải thực hiện những thay đổi căn bản và cần thiết sau sự tàn phá của chiến tranh, theo CNN.
Gần như chắc chắn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu sẽ được củng cố và đa dạng hóa hơn, tránh để một tuyến đường thủy, rộng chỉ khoảng 33 km ở điểm hẹp nhất, như eo biển Hormuz trở thành “nút thắt cổ chai” của nền kinh tế thế giới.
Và khi kinh tế càng suy thoái, động lực để thực hiện những thay đổi cần thiết đó sẽ càng lớn.
OPEC có thể thu hẹp quy mô hoặc thậm chí tan rã, kéo theo giảm giá dầu và khí đốt. Chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu có thể trở nên vững chắc hơn nhờ hệ thống đường ống dẫn dầu và khí đốt mà không cần đi qua eo biển Hormuz.
Đồng thời, thế giới có thể đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Một số nhà kinh tế và chuyên gia quân sự cho rằng chiến sự Iran, bất ngờ thay, có thể tạo ra một số tác động tích cực trong dài hạn.
 |
| Các tàu thuyền ở eo biển Hormuz vào ngày 8/5. Ảnh: Reuters. |
Củng cố chuỗi cung ứng năng lượng
Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran đã phơi bày lỗ hổng cấu trúc nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Việc Iran có thể dễ dàng ảnh hưởng khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu chỉ bằng bãi mìn, thiết bị bay không người lái tự chế và tàu cao tốc là lời cảnh báo, buộc các nước phải xem xét và tính toán nghiêm túc về những thay đổi mang tính lâu dài.
Kịch bản được cho là dễ xảy ra nhất là Trung Đông sẽ xây dựng thêm tuyến đường ống dẫn dầu và khí đốt đi qua Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) để hoàn toàn tránh eo biển Hormuz.
“Các quốc gia không hề ngây thơ: Họ sẽ phát triển thêm đường ống và tăng mạnh công suất vận chuyển”, Jay Hatfield từ Infrastructure Capital Advisors nhận định. “Sẽ không còn ai đặt cược toàn bộ tương lai của mình vào eo biển Hormuz thêm lần nữa. Đó là tín hiệu tích cực”.
Điều đó đồng nghĩa nguồn cung năng lượng về lâu dài có thể ổn định hơn và rẻ hơn. Thế giới từ lâu đã phải trả chi phí bảo hiểm rất cao cho việc vận chuyển hàng hóa qua những vùng biển tranh chấp.
“Có lẽ điều đó sẽ không xảy ra nếu không có cuộc chiến này”, Ross Mayfield, chiến lược gia đầu tư tại Baird, nói. “Rất nhiều khi phải có cú sốc hoặc biến cố bất ngờ từ bên ngoài thì người ta mới thực sự nhận ra rằng mọi thứ cần thay đổi”.
 |
| Các giàn khoan dầu và máy bơm dầu tại Maracaibo, tỉnh Cabimas, Venezuela, vào ngày 26/1. Ảnh: Reuters. |
Thực tế, thế giới đã chứng kiến những thay đổi tương tự chỉ trong thập niên này. Sau đại dịch Covid-19, chuỗi cung ứng sản xuất toàn cầu bị đứt gãy, rồi sau đó được củng cố đáng kể.
Cuộc xung đột Nga - Ukraine cũng làm thay đổi hoàn toàn cách châu Âu tiếp cận nguồn khí đốt tự nhiên. Trong khi đó, thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump dẫn đến thay đổi lớn trong chuỗi cung ứng nguyên liệu thô.
Đúng thời điểm
Việc tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng năng lượng đến vào thời điểm không thể tốt hơn.
Nhu cầu năng lượng của thế giới đang ngày càng lớn khi các công ty công nghệ xây dựng trung tâm dữ liệu AI tiêu tốn điện năng khổng lồ với tốc độ chóng mặt.
“Bất chấp cú xáo trộn kinh tế tạm thời, điều này hoàn toàn có thể trở thành điều tích cực nếu sau cuộc chiến, tự do hàng hải được khôi phục, dầu mỏ, khí đốt và các sản phẩm tinh chế được lưu thông tự do, trong khi liên minh độc quyền sụp đổ”, Joe Brusuelas, nhà kinh tế trưởng tại RSM, nhận định. “Đó thường là những điều chỉ có thể nhìn thấy sau 10-20 năm”.
Hiện một số chuyển biến kinh tế đã diễn ra.
OPEC đã xuất hiện dấu hiệu rạn nứt. UAE, quốc gia sản xuất dầu lớn thứ hai trong OPEC, tuyên bố sẽ rời liên minh này, làm suy yếu khả năng của OPEC trong việc áp hạn ngạch sản xuất để duy trì giá dầu ở mức cao.
“Việc đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào OPEC và hướng tới cả những nhà cung cấp đáng tin cậy hơn sẽ giúp cải thiện an ninh năng lượng toàn cầu, ổn định giá cả theo thời gian”, Rob Thummel, quản lý danh mục đầu tư cấp cao tại Tortoise Capital, cho hay.
Quá trình chuyển đổi sang năng lượng Mặt Trời cũng đang tăng tốc tại nhiều nơi trên thế giới do cú sốc giá dầu. Theo tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, xuất khẩu công nghệ năng lượng Mặt Trời, pin và xe điện của Trung Quốc đều đạt mức kỷ lục trong tháng 3.
“Việc nền kinh tế ít phụ thuộc vào một hoặc hai loại năng lượng sẽ là điều rất tích cực”, Mayfield nói.
 |
| Việc UAE rời khỏi OPEC có thể là tin tốt cho an ninh năng lượng châu Á khi nhà sản xuất dầu lớn thứ 6 thế giới dự định tăng sản lượng và bán ra toàn cầu. Ảnh: Reuters. |
Viễn cảnh khác
Tuy nhiên, những kết quả lạc quan đó không phải điều chắc chắn.
Chính quyền mới tại Iran có thể còn cực đoan hơn và quyết liệt hơn trong việc gây tổn hại cho Mỹ, Israel cùng các đồng minh.
Trong xung đột, Iran đã tạo ra “bản mẫu” cho thấy việc sử dụng sức ép kinh tế toàn cầu như công cụ chiến lược.
Nếu eo biển Hormuz trở nên ít quan trọng hơn, Iran cùng các lực lượng ủy nhiệm có thể chuyển sang đe dọa tuyến đường thủy hoặc đường ống khác trong tương lai, theo Heather Long, nhà kinh tế trưởng tại Navy Federal Credit Union.
Việc OPEC tan rã nghe có vẻ là điều tích cực. Nhưng thực tế, thời gian gần đây, OPEC đã tăng sản lượng dầu, và việc liên minh này biến mất cũng làm giảm khả năng thế giới phối hợp hành động nếu có cuộc khủng hoảng năng lượng trong tương lai.
Những thay đổi xuất phát từ chiến sự Iran cũng có thể mang lại lợi ích cho bên này nhưng gây thiệt hại cho bên khác.
Chẳng hạn, quá trình chuyển sang năng lượng tái tạo, đặc biệt tại châu Á và châu Âu, lại có thể khiến lưu vực Permian ở bang Texas (Mỹ) chịu thiệt hại.
Cuộc cách mạng dầu đá phiến và công nghệ khai thác nứt vỡ thủy lực (fracking) tại đây từng giúp Mỹ có được vị thế năng lượng đáng mơ ước suốt nhiều thập kỷ.
Nếu nhu cầu dầu mỏ giảm trong dài hạn, giá dầu có thể rơi xuống thấp hơn cả mức trước cuộc chiến, gây tổn thất cho ngành công nghiệp này.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
