 |
Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ có kế hoạch rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz. Động thái này được cho là một phần trong nỗ lực nhằm mở lại tuyến hàng hải trên, theo Guardian.
Trước đó, Iran đã siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào nước này từ cuối tháng 2, khiến chỉ có số ít tàu thuyền có thể đi qua.
Căng thẳng leo thang khi Mỹ ngày 13/4 cũng bắt đầu phong tỏa tuyến hàng hải này đối với các tàu thuyền ra vào cảng của Iran.
Thủy lôi tại eo biển
Trong bối cảnh phần lớn tàu chiến cỡ lớn bị phá hủy bởi các đòn không kích của Mỹ và Israel, theo Guardian, Iran đã sử dụng các tàu mặt nước cỡ nhỏ để rải thủy lôi tại một số khu vực của eo biển Hormuz. Hiện chưa rõ số lượng thủy lôi được triển khai.
Iran được cho vẫn để lại một hành lang an toàn cho các tàu thuyền chấp nhận trả phí để đi qua.
New York Times dẫn lời giới chức Mỹ cho hay tuy nhiên, Tehran dường như không thể xác định vị trí toàn bộ số thủy lôi đã rải và chưa có đủ năng lực để gỡ bỏ chúng.
Thủy lôi chỉ là một phần trong loạt phương án tấn công mà nước này sử dụng tại khu vực eo biểu, bên cạnh thiết bị bay không người lái giá rẻ, tên lửa chống hạm và các tàu chiến nhỏ tốc độ cao.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) từng phô diễn năng lực về tàu chiến nhỏ và thủy lôi trong một video tuyên truyền quay tại hầm trú ẩn hải quân vào tháng 1/2025.
Loại thủy lôi nào được sử dụng?
Thủy lôi là khối kim loại được nhồi thuốc nổ, được triển khai trên mặt nước hoặc dưới lòng biển, duy trì trạng thái neo lơ lửng hoặc chìm hẳn dưới đáy biển và bảo đảm hoạt động trong nhiều tháng.
Báo cáo của Viện Hải quân Mỹ cho biết thủy lôi là một trong những vũ khí có sức tàn phá khủng khiếp nhất mà hải quân nước này từng đối mặt, gây hư hại cho nhiều tàu hơn bất cứ phương thức tấn công nào khác kể từ Thế chiến II,
Theo Guardian, Tehran được cho là triển khai hai loại thủy lôi chính: Maham 3 và Maham 7.
Không giống các loại thủy lôi đời cũ vốn kích nổ khi tiếp xúc trực tiếp với thân tàu, cả hai loại này đều hiện đại hơn, sử dụng cảm biến từ trường và âm thanh để phát hiện tàu ở gần trước khi kích nổ.
Maham 3 là thủy lôi neo, nặng khoảng 300kg, có thể sử dụng ở vùng nước có độ sâu tới 100 mét.
Maham 7 là thủy lôi đặt dưới đáy biển, nặng khoảng 220kg, dùng cho vùng nước nông. Thiết kế hình nón giúp nó tránh bị sonar phát hiện khi nằm dưới đáy biển.
 |
| Maham 7 và Maham 3. Ảnh: Guardian. |
Các phân tích cho thấy dù Hải quân Iran bị tổn thất nặng, Tehran được cho là vẫn giữ được khoảng 80-90% lực lượng tàu nhỏ và tàu rải thủy lôi, đồng nghĩa họ vẫn có khả năng tiếp tục rải thêm nếu xung đột kéo dài.
Sự phụ thuộc của kinh tế toàn cầu vào vận tải biển khiến thủy lôi trở thành công cụ gây sức ép hiệu quả so với chi phí tương đối thấp của việc triển khai rải chúng, Guardian nhận định.
Chỉ cần một số lượng nhỏ cũng đủ làm gián đoạn các tuyến hàng hải, đặc biệt khi một số loại có thể được lập trình phát nổ sau khi lượng tàu nhất định đi qua, tạo ra sự không chắc chắn.
Mỹ có thể gỡ thủy lôi bằng cách nào?
Thủy lôi có thể được rải nhanh và dễ, nhưng việc rà phá lại tốn nhiều công sức và nguy hiểm. Dù eo biển Hormuz khá hẹp, khu vực bị rải thủy lôi vẫn rất rộng, khiến các tàu rà phá có người lái của Mỹ dễ trở thành mục tiêu bị tấn công nếu chiến sự leo thang.
Phương án tối ưu và ít rủi ro nhất đối với Mỹ là sử dụng các phương tiện rà phá thủy lôi không người lái. Chúng bao gồm tàu rà phá thủy lôi dưới nước Knifefish, một thiết bị lặn và tàu chống thủy lôi MCM, trông giống thuyền cao tốc.
 |
| Một tàu săn thủy lôi Knifefish đang được xe nâng di chuyển tại Key West, Florida. Ảnh: Alamy. |
Ngoài ra, Mỹ có thể triển khai hệ thống vô hiệu hóa thủy lôi trên không AN/ASQ-235 (Archerfish) từ trực thăng MH-60S. Hệ thống này sử dụng thiết bị sonar để phát hiện và sau đó phá hủy thủy lôi.
Dù giảm rủi ro trực tiếp cho con người, các hệ thống không người lái vẫn cần tàu và máy bay Mỹ hoạt động ở khoảng cách tương đối gần để điều khiển. Vì vậy, binh sĩ Mỹ vẫn có thể trở thành mục tiêu của tên lửa hoặc các cuộc tấn công bằng đàn UAV nếu thỏa thuận ngừng bắn kết thúc.
Hai tàu khu trục Mỹ - USS Frank E Petersen và USS Michael Murphy - đã đi qua eo biển vào ngày 11/4, động thái mà Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ mô tả là “tạo điều kiện cho việc rà phá thủy lôi”. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ Iran sẽ phản ứng ra sao nếu các hoạt động kéo dài hơn và tác động của chúng đối với thỏa thuận ngừng bắn.
Iran có phải công bố vị trí rải thủy lôi không?
Khung pháp lý quốc tế tại eo biển Hormuz khá phức tạp do chồng lấn nhiều điều khoản và tuyên bố chủ quyền quốc tế.
Ngoài ra, cả Iran và Mỹ đều không phải là thành viên của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1994.
Luật quốc tế quy định không được sử dụng thủy lôi để phong tỏa các eo biển quốc tế và ảnh hưởng tới quyền “đi qua vô hại”. Tuy nhiên, Iran tuyên bố một phần eo biển này thuộc lãnh hải của mình.
Trước thềm các cuộc đàm phán tại Islamabad, một nguồn tin cấp cao của Iran từng chia sẻ với TASS rằng: "Theo lệnh ngừng bắn hiện tại, tối đa 15 tàu mỗi ngày được phép quá cảnh qua eo biển Hormuz.
"Khung quy định mới này, hoạt động dưới sự giám sát của IRGC, đã được thông báo chính thức cho các bên trong khu vực và sẽ không có chuyện quay trở lại hiện trạng như trước chiến tranh", người này cho biết thêm.
Theo truyền thông địa phương, IRGC cũng công bố bản đồ tuyến hàng hải thay thế tại eo biển Hormuz nhằm hỗ trợ tàu thuyền tránh các bãi thủy lôi.
Trên bản đồ này, khu vực khoanh tròn được dán nhãn là “vùng nguy hiểm”. Hải quân IRGC khẳng định các tàu thuyền bắt buộc phải phối hợp với lực lượng này để đảm bảo an toàn khi di chuyển qua khu vực có rủi ro về thủy lôi.
Vẫn chưa rõ liệu Iran có bị yêu cầu phải cung cấp bản đồ chi tiết các bãi thủy lôi cho Mỹ hay không, nhất là khi hai bên vẫn ở trong tình trạng xung đột vũ trang (dù tạm dừng bởi lệnh ngừng bắn), đồng thời Washington cũng đang áp đặt phong tỏa quân sự riêng.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
