|
|
Tranh vẽ phiên tòa xử Tổng thống Maduro hôm 5/1. Ảnh: Reuters. |
Sau khi bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro cùng phu nhân qua chiến dịch quân sự chớp nhoáng nhằm vào Venezuela hôm 3/1, giới chức Mỹ lập tức đưa họ tới tòa án tại bang New York với các cáo buộc liên quan đến ma túy và vũ khí.
Nếu bị kết tội, Tổng thống Maduro có thể phải chịu số phận tương tự cựu lãnh đạo Panama Manuel Noriega - người bị Mỹ bắt giữ năm 1989: Phải ngồi tù tại Mỹ.
Tuy vậy, ông Maduro và đội ngũ luật sư vẫn nắm trong tay nhiều lập luận để tự vệ. “Lá bùa hộ mệnh” lớn nhất của ông là quyền miễn trừ dành cho nguyên thủ quốc gia. Bên cạnh đó, ông cũng có thể lập luận Mỹ đã bắt cóc ông trái phép, cũng như tuyên bố nội dung các cáo buộc liên quan đến ma túy hoàn toàn không có cơ sở.
“Tôi vô tội. Tôi là người tử tế. Tôi vẫn là tổng thống của đất nước mình”, ông Maduro nói trước tòa hôm 5/1, theo Reuters.
Quyền miễn trừ nguyên thủ của Tổng thống Maduro
Theo quan điểm của Mỹ, ông Maduro không còn là nguyên thủ quốc gia kể từ sau cuộc bầu cử năm 2018 - vốn không được Mỹ công nhận kết quả. Do đó, ông Maduro không được hưởng quyền miễn trừ.
Bộ trưởng Tư pháp Venezuela Tarek William Saab phản bác lập luận này của Mỹ. Trong thông điệp gửi thẩm phán Mỹ Alvin K. Hellerstein, người phụ trách xét xử ông Maduro, ông Saab kêu gọi vị thẩm phán “tôn trọng luật pháp quốc tế, xác định tòa không có thẩm quyền truy tố lãnh đạo một quốc gia có chủ quyền như Venezuela”, theo CNN.
Theo giáo sư luật Caren Morrison tại Đại học bang Georgia, người từng là công tố viên liên bang, vấn đề quyền miễn trừ sẽ là thách thức đối với các công tố viên trong vụ việc.
Quyền miễn trừ của nguyên thủ quốc gia ít khi được nhắc đến trong các vụ án hình sự. Tuy nhiên, đây không phải điều chưa từng có tiền lệ. Cựu lãnh đạo Panama Manuel Noriega từng sử dụng lập luận này trước tòa án Mỹ nhưng không thành công.
 |
| Tổng thống Maduro bị lực lượng chức năng Mỹ áp giải đến New York hôm 5/1. Ảnh: Reuters. |
Tuy nhiên, khác với ông Maduro, ông Noriega chưa từng chính thức giữ cương vị tổng thống.
Tòa án Mỹ từng bác bỏ các vụ kiện dân sự nhằm vào các nguyên thủ, lãnh đạo quốc gia được Bộ Ngoại giao Mỹ công nhận như cựu Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos (năm 1975) hay Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman (năm 2022, liên quan đến vụ sát hại nhà báo Jamal Khashoggi).
Bên cạnh đó, tòa án Mỹ cũng có thể bác bỏ các vụ kiện nhằm vào cựu lãnh đạo hoặc quan chức chính phủ nếu họ chứng minh được hành động của mình là thực hiện công lý.
Nhìn chung, các vụ việc liên quan đến lãnh đạo nước ngoài sẽ tương đối phức tạp. Một vụ kiện dân sự liên quan đến một cựu thủ tướng Somalia từng được đưa lên đến Tòa án Tối cao Mỹ.
Các “lá bài” pháp lý khác
Bên cạnh hướng lập luận về quyền miễn trừ của nguyên thủ quốc gia, luật sư Barry Pollack - người bào chữa cho Tổng thống Maduro - cũng đưa ra lập luận nước Mỹ đã “bắt cóc” thân chủ của mình bằng lực lượng quân sự. Giới chuyên gia cho rằng đây là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế.
“Chỉ một bản cáo trạng hình sự không thể mang đến thẩm quyền sử dụng lực lượng quân sự để lật đổ một chính phủ nước ngoài”, giáo sư luật Matthew Waxman tại Đại học Columbia (Mỹ) đánh giá.
Ông Noriega cũng từng sử dụng lập luận này sau khi bị bắt. Tuy nhiên, tòa phúc thẩm liên bang Mỹ khi đó lập luận rằng việc bắt cóc bằng vũ lực không ảnh hưởng đến quyền được xét xử công bằng hoặc thẩm quyền của tòa án đối với bị cáo. Ông Noriega sau đó vẫn bị tuyên có tội và phạt tù.
Ngoài ra, Mỹ còn vấp phải thách thức trong việc gắn ông Maduro với các đường dây buôn bán ma túy. Bản cáo trạng nói nhiều đến các hoạt động ma túy kéo dài hàng thập kỷ, tuy nhiên họ chưa thể chứng minh được hoạt động trong số đó liên quan trực tiếp tới ông Maduro.
“Nếu xem xét kỹ bản cáo trạng, ông Maduro xuất hiện không nhiều”, ông Zachary Margulis-Ohnuma, người từng bào chữa cho một cựu quan chức Venezuela bị Mỹ truy tố liên quan đến ma túy, nhận xét.
 |
| Người biểu tình đòi trả tự do cho Tổng thống Maduro trước cửa tòa án tại New York, Mỹ, ngày 5/1. Ảnh: Reuters. |
Bản cáo trạng cũng có nhắc đến mối liên hệ với các nhóm khủng bố nhưng nội dung cũng tương đối sơ lược, theo giáo sư Richard Broughton tại Đại học Detroit. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng Bộ Tư pháp Mỹ cũng có thể chưa tung hết bằng chứng để bảo vệ nhân chứng.
Bên cạnh các lập luận này, USA Today cho rằng ông Maduro cũng có thể tuyên bố bản thân là nạn nhân của việc truy tố có chọn lọc và nhằm mục đích trả thù. Lập luận này từng được Hunter Biden - con trai của ông Joe Biden - và chính Tổng thống Mỹ Donald Trump sử dụng trước đây, dù cả hai đều không thành công.
Sau khi Mỹ bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro, Liên Hợp Quốc cùng nhiều nước trong khu vực Mỹ Latinh và trên thế giới lên án cuộc tấn công của Mỹ, cho rằng hành động này xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền của Venezuela, đe dọa hòa bình khu vực và tạo tiền lệ nguy hiểm, có nguy cơ làm xói mòn các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, đồng thời nhấn mạnh giải pháp đối thoại.
Việt Nam kêu gọi các bên liên quan tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc, trong đó có nguyên tắc tôn trọng chủ quyền các quốc gia, không sử dụng vũ lực và đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.
Những cuốn sách để hiểu thêm về Mỹ Latinh
Znews.vn giới thiệu tới độc giả các cuốn sách nên đọc để hiểu thêm về Mỹ Latinh - một khu vực rộng lớn gồm nhiều quốc gia với nền văn hóa đa dạng.
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
