|
|
Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng với Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth trên chuyên cơ Không lực Một trong chuyến bay từ Dover, Delaware đến Miami, Florida, Mỹ. Ảnh: Reuters. |
Đến một thời điểm nào đó, Tổng thống Donald Trump sẽ tuyên bố nước Mỹ đã chiến thắng, khép lại cuộc chiến với Iran. Thời điểm đó có lẽ không phụ thuộc vào việc Mỹ đã đạt mục tiêu quân sự hay chưa, mà vào việc ông Trump đựng tổn thất được đến đâu, theo ông Edward Luce, biên tập viên phụ trách các vấn đề nước Mỹ của báo Financial Times.
Nhưng Iran, được đánh giá “lì đòn” hơn ông Trump, sẽ tìm mọi cách để khiến thế giới nghi ngờ tuyên bố của nhà lãnh đạo Mỹ. Chính điều đó tạo ra thế tiến thoái lưỡng nan mà Tổng thống Mỹ thứ 47 đã tự tạo ra cho mình do không chuẩn bị tốt trước chiến dịch.
Chẳng hạn, Washington lẽ ra có thể tăng cường kho dự trữ dầu chiến lược, vốn đã giảm mạnh sau chiến sự Nga - Ukraine, thuyết phục các quốc gia vùng Vịnh ủng hộ kế hoạch quân sự ngay từ đầu, hay làm công tác tư tưởng cho người dân Mỹ sẵn sàng cho xung đột kéo dài. Nhưng những điều này đều không xảy ra, một phần vì chính ông Trump cũng không có mục tiêu rõ ràng.
Hệ quả từ những toan tính dang dở
Theo lập luận của nhà báo Luce, ngay cả khi Iran bị suy yếu đáng kể, nước này vẫn đủ khả năng gây sức ép lên thị trường năng lượng toàn cầu. Tehran có thể khiến các tàu chở dầu tránh xa vùng Vịnh và làm gián đoạn phần lớn hoạt động sản xuất năng lượng trong khu vực.
Trừ khi chiếm đóng Iran, Washington khó có thể bảo đảm an toàn tuyệt đối cho tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz. Ngoài ra, năng lực sản xuất máy bay không người lái của Iran được phân tán rộng nên rất khó bị phá hủy hoàn toàn bằng các cuộc không kích.
Tổng thống Mỹ cũng không thể dễ dàng thay đổi bộ máy lãnh đạo Iran. Ông Luce nhắc lại thực tế từng được nhiều người đề cập, đó là Mỹ mất 20 năm ở Afghanistan để thay thế Taliban bằng chính Taliban. Trong khi đó, chỉ sau hơn một tuần, ông Trump lại chứng kiến một lãnh tụ tối cao mang họ Khamenei khác lên nắm quyền.
Ông Mojtaba Khamenei, Lãnh tụ tối cao mới của Iran, được đánh giá là cứng rắn hơn cha mình. Theo ông Luce, điều đó khiến khả năng đạt được lệnh ngừng bắn với Iran trở nên rất thấp, chưa nói tới việc “đầu hàng vô điều kiện”.
Trong bối cảnh đó, ông Trump chỉ còn vài lựa chọn, nhưng đều tiềm ẩn rủi ro lớn, trong đó có phương án cử đặc nhiệm Mỹ hoặc Israel tới thành phố Isfahan để thu giữ 400 kg uranium đã làm giàu còn lại của Iran. Nếu thành công, đây có thể trở thành lối thoát ngoạn mục cho Tổng thống Mỹ.
Nhưng kịch bản này cũng gợi lại ký ức về chiến dịch giải cứu con tin Mỹ thất bại tại Iran năm 1980 dưới thời Tổng thống Jimmy Carter, góp phần khiến ông mất ghế tổng thống.
Lựa chọn khác của Mỹ là đưa quân chiếm đảo Kharg, nơi xuất khẩu phần lớn dầu mỏ của Iran, nhằm cắt nguồn thu chính. Nhưng phương án này thậm chí còn rủi ro hơn vì đòi hỏi lượng lớn binh sĩ Mỹ trên thực địa trong thời gian dài. Dù có thể gây tổn thất nặng cho kinh tế Iran, động thái này cũng có nguy cơ làm trầm trọng thêm cú sốc giá dầu toàn cầu.
Sau chưa đầy một tuần giao tranh, mức độ ủng hộ của công chúng Mỹ đối với cuộc chiến Iran đã chạm đáy. Điều này cho thấy công chúng Mỹ hiện nay khó chấp nhận ngay cả vài chục thương vong. Vì vậy, câu chuyện “TACO”, viết tắt cho cụm “ông Trump luôn rút lui vào phút chót”, có lẽ chỉ còn là vấn đề thời gian, theo ông Luce.
Ngay cả khi tuyên bố chiến thắng
Ngay cả khi đơn phương tuyên bố chiến thắng, Tổng thống Mỹ vẫn phải đối mặt với nhiều hệ lụy. Nguy cơ lớn nhất là xung đột thực tế không chấm dứt.
Nếu Washington rút lui, Iran sẽ hiểu rõ giới hạn chịu đựng của ông Trump, đó là khi giá năng lượng tăng mạnh. Tehran cũng có quyền quyết định khi nào cuộc xung đột thực sự kết thúc. Vì vậy, nước này có động cơ tiếp tục gây gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu để răn đe Washington.
Trong hai năm qua, Iran đã bị Israel tấn công bốn lần, trong đó hai lần Mỹ dưới thời ông Trump đóng vai trò dẫn đầu. Theo nhận định của ông Luce, Tehran sẽ tìm cách khiến cái giá mà Mỹ phải trả cho các cuộc tấn công mới trong tương lai trở nên đắt đỏ hơn.
Công tác tình báo tốt có thể giúp Mỹ và đồng minh tiếp tục phá hủy cơ sở hạt nhân của Iran, nhưng điều đó không bảo đảm thành công tuyệt đối.
Điều mà ông Trump khó có thể khắc phục là sự suy giảm niềm tin của thế giới vào nước Mỹ, ngay cả khi giá dầu ổn định trở lại.
“Chiến tranh vốn là bước đi nghiêm trọng chỉ nên được lựa chọn khi mọi phương án khác đã cạn kiệt. Trong trường hợp này, nhiều người hiểu rằng Washington vẫn còn lựa chọn khác”, ông Luce kết luận. “Vì thế việc ông Trump vẫn quyết định chọn con đường hiện nay là điều thế giới khó có thể lãng quên”.
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
