 |
Hoàng gia Anh đang trải qua một trong những thời khắc nghiêm trọng nhất trong gần một thế kỷ, khi bê bối liên quan đến Hoàng tử Andrew đẩy thể chế quân chủ vào tâm điểm điều tra hình sự và tranh luận chính trị gay gắt.
Vụ bắt giữ Andrew với cáo buộc “hành vi sai trái khi giữ chức vụ công” không chỉ là cú đánh cá nhân, mà còn đặt ra thách thức sống còn đối với uy tín của một định chế tồn tại hơn 1.000 năm.
Sáng ngày vụ việc bùng phát, truyền thông quốc tế đồng loạt ghi lại cảnh Andrew rời điền trang Sandringham - tư gia của Vua Charles III. Chỉ vài giờ sau, Cung điện phát đi thông điệp ngắn gọn nhưng đầy tính răn đe: Hoàng gia “ủng hộ và hợp tác toàn diện” với cơ quan chức năng, đồng thời khẳng định “pháp luật phải được thực thi”.
Trong hơn 100 từ, nhà vua phát đi tín hiệu rõ ràng rằng nghĩa vụ với quốc gia được đặt cao hơn mọi ràng buộc gia đình. Tuyên bố được cho là nhận được sự ủng hộ hoàn toàn của Thái tử Prince William và Vương phi Catherine của xứ Wales, cho thấy sự thống nhất chiến lược ở cấp cao nhất của Hoàng gia.
Anh đang cân nhắc loại bỏ cựu Hoàng tử Andrew khỏi danh sách kế vị trong bối cảnh cảnh sát đang mở rộng điều tra đối với cựu hoàng tử, bao gồm cả việc thẩm vấn đội ngũ cận vệ thân cận của ông.
 |
| Andrew Mountbatten Windsor, em trai của Vua Charles của Anh, trước đây được biết đến với tên gọi Hoàng tử Andrew, rời khỏi Sở Cảnh sát Aylsham trên một chiếc xe, vào ngày ông bị bắt vì nghi ngờ có hành vi sai trái trong chức vụ công. Ảnh: Reuters. |
Từ bê bối cá nhân đến khủng hoảng thể chế
Andrew từ lâu đã là nhân vật gây tranh cãi do mối quan hệ với tội phạm tình dục bị kết án Jeffrey Epstein. Dù nhiều lần phủ nhận mọi hành vi sai trái và khẳng định không hay biết các hành vi phạm tội của Epstein, cái bóng của mối quan hệ này đã phủ lên Hoàng gia trong nhiều năm.
Cuộc phỏng vấn với BBC năm 2019, được thực hiện tại Buckingham Palace, được xem là bước ngoặt khiến hình ảnh của Andrew lao dốc không phanh. Thay vì dập tắt nghi vấn, màn trả lời bị đánh giá là thiếu thuyết phục, thậm chí phản cảm, càng khoét sâu nghi ngờ trong dư luận.
Năm 2021, Andrew đạt thỏa thuận tài chính trong vụ kiện dân sự do Virginia Giuffre khởi kiện tại Mỹ. Dù không thừa nhận sai phạm, việc dàn xếp đã khiến áp lực dư luận gia tăng. Tuy nhiên, cho đến khi bị bắt để điều tra cáo buộc mới liên quan đến giai đoạn giữ vai trò đặc phái viên thương mại, Andrew vẫn chưa phải đối mặt trực tiếp với tiến trình hình sự tại Anh.
Cảnh sát cho biết ông đã được tại ngoại và hiện chưa có cáo buộc chính thức. Dẫu vậy, việc một thành viên cấp cao của Hoàng gia bị bắt và điều tra đã tạo ra tiền lệ chưa từng có trong thời hiện đại.
 |
| Cảnh sát trên xe tuần tra ngang qua lối vào Royal Lodge, một khu bất động sản nằm trong khuôn viên xung quanh Lâu đài Windsor và là nơi ở cũ của Andrew Mountbatten-Windsor, một ngày sau khi ông được thả tự do sau bị bắt vì nghi ngờ có hành vi sai trái trong chức vụ công ngày 20/2. Ảnh: Reuters. |
Gia tộc Windsor chưa bao giờ xa lạ với sóng gió. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định đây là cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất kể từ năm 1936, khi Vua Edward VIII thoái vị để kết hôn với Wallis Simpson, gây chấn động nền quân chủ.
Song, nếu sự kiện năm 1936 là lựa chọn cá nhân dẫn đến thay đổi ngai vàng, thì vụ việc hiện nay liên quan trực tiếp đến tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cả thể chế.
Nhiều chuyên gia còn cho rằng mức độ tác động của khủng hoảng lần này chỉ có thể so sánh với làn sóng phẫn nộ sau cái chết của Công nương Diana năm 1997 - thời điểm Hoàng gia bị chỉ trích là lạnh lùng và chậm phản ứng trước cảm xúc của công chúng, theo CNN.
Điểm khác biệt là lần này, trung tâm của khủng hoảng không phải là một bi kịch, mà là nghi vấn pháp lý mang tính hình sự. Điều đó khiến dư luận đòi hỏi mức độ minh bạch và trách nhiệm cao hơn.
“Mức độ khủng hoảng hiện nay có thể coi là tồi tệ nhất kể từ cuộc thoái vị”, một cựu trợ lý cấp cao của Hoàng gia, người hiểu rõ nhà vua, nhận định. “Đáng nói là đây không phải tình huống họ có thể kiểm soát hoàn toàn. Họ buộc phải phản ứng theo những thông tin dần lộ diện và thậm chí chưa biết còn điều gì nằm trong hồ sơ”.
 |
| Thái tử Charles III quay lại phía sau khi vợ ông, Công nương Diana, Princess of Wales, trò chuyện cùng các khách mời tại buổi chiêu đãi trước đêm công diễn của Đoàn Ba lê Hoàng gia ở Nhà hát Opera Đức, Tây Berlin, ngày 1/11/1987. Ảnh: Reuters. |
Sự khác biệt giữa hai thế hệ quân chủ
Cách xử lý của Vua Charles được cho là quyết liệt hơn so với người mẹ quá cố, Nữ hoàng Elizabeth II. Andrew từng được xem là người con trai bà yêu quý nhất, và nhiều ý kiến cho rằng Nữ hoàng đã không hành động đủ nhanh khi bê bối nổ ra.
Kể từ khi lên ngôi năm 2022, Vua Charles từng bước tước bỏ các danh hiệu, vai trò bảo trợ và yêu cầu Andrew rời khỏi nơi ở tại Windsor. Đáng chú ý, trong tuyên bố gần đây, nhà vua không nhắc đến Andrew với tư cách “em trai”, một chi tiết được giới phân tích xem là thông điệp chính trị rõ ràng: ranh giới giữa gia đình và thể chế phải được phân định, Reuters cho biết.
Hoàng gia cũng khẳng định sẽ hỗ trợ toàn diện cơ quan điều tra, kể cả việc cung cấp các trao đổi nội bộ nếu được yêu cầu. Đây là bước đi nhằm củng cố niềm tin rằng không có “vùng cấm” trước pháp luật.
Các khảo sát gần đây cho thấy Andrew gần như không còn sự ủng hộ trong công chúng Anh. Tuy nhiên, mức tín nhiệm dành cho Thái tử William và Vua Charles vẫn ở mức cao, và đa số người dân vẫn ủng hộ duy trì chế độ quân chủ.
Điều đó đặt ra câu hỏi cốt lõi: liệu bê bối này sẽ chỉ giới hạn ở cá nhân Andrew, hay có nguy cơ lan rộng, làm xói mòn nền tảng của cả thể chế?
 |
| Andrew Mountbatten-Windsor (trái) trò chuyện với Quốc vương Charles III khi cả hai rời Nhà thờ Westminster ở London vào tháng 9/2025. Ảnh: Reuters. |
Một số nhà bình luận cảnh báo rằng nếu xuất hiện bằng chứng cho thấy các thành viên cấp cao biết rõ hơn về mối quan hệ giữa Andrew và Epstein nhưng không hành động, hậu quả chính trị có thể nghiêm trọng hơn nhiều. Cho đến nay, chưa có dấu hiệu nào cho thấy điều đó.
Dù đã bị tước bỏ nhiều đặc quyền, Andrew vẫn đứng thứ tám trong danh sách kế vị ngai vàng. Thực tế này có thể châm ngòi cho các cuộc tranh luận tại Quốc hội về cải cách quy định kế vị và vai trò của những thành viên không còn đảm nhiệm nghĩa vụ công.
Phép thử lớn nhất của triều đại Charles III
Nhiều nhà quan sát cho rằng “vấn đề Andrew” có thể trở thành dấu ấn định hình toàn bộ triều đại của Vua Charles. Trong bối cảnh ông đang điều trị ung thư và nỗ lực hiện đại hóa Hoàng gia, cuộc khủng hoảng hiện nay buộc nhà vua phải chứng minh năng lực lãnh đạo và khả năng bảo vệ tính chính danh của thể chế.
Thách thức không chỉ nằm ở việc xử lý một thành viên sa sút hình ảnh, mà còn ở việc củng cố niềm tin công chúng trong thời đại mạng xã hội và yêu cầu minh bạch ngày càng cao.
Hoàng gia Anh từng nhiều lần vượt qua sóng gió suốt chiều dài lịch sử. Tuy nhiên, vụ việc lần này là phép thử khắc nghiệt nhất trong nhiều thập kỷ: giữa nghĩa vụ và huyết thống, giữa truyền thống và cải cách, giữa bảo tồn di sản và đáp ứng chuẩn mực đạo đức hiện đại.
Những cuốn sách hay về châu Âu
Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả các cuốn sách hay nên đọc để hiểu thêm về châu Âu, khu vực có bề dày lịch sử được mệnh danh là "lục địa già".
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
