Iran vẫn xuất khẩu hàng triệu thùng dầu qua eo biển Hormuz

Trong nhiều thập niên, Eo biển Hormuz luôn được xem là một trong những "yết hầu năng lượng" của kinh tế toàn cầu. Khoảng 20% sản lượng dầu thô thế giới được vận chuyển qua tuyến đường biển hẹp nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương này.

Tuy nhiên, xung đột Trung Đông leo thang trong những tuần gần đây đã khiến hoạt động hàng hải tại khu vực trở nên rủi ro hơn đáng kể. Các vụ tấn công bằng UAV và vũ khí nhằm vào tàu thương mại đã làm tê liệt phần lớn lưu thông qua Eo biển Hormuz, khiến thị trường năng lượng toàn cầu lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Iran vẫn duy trì xuất khẩu dầu giữa xung đột

Theo dữ liệu theo dõi tàu và các ảnh chụp vệ tinh, Iran vẫn tiếp tục xuất khẩu dầu qua Eo biển Hormuz với khối lượng tương đối ổn định, bất chấp căng thẳng quân sự, trong khi nhiều nước Vùng Vịnh gặp khó khăn trong việc duy trì các chuyến hàng năng lượng.

Công ty phân tích dữ liệu năng lượng Kpler ước tính Iran đã xuất khẩu khoảng 12 triệu thùng dầu kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2. Con số này tương đương mức xuất khẩu trung bình gần 1 triệu thùng mỗi ngày.

Một tàu chở dầu neo tại Oman trong bối cảnh tuyến lưu thông qua Eo biển Hormuz chứa nhiều rủi ro. Ảnh: Reuters.

Một số tổ chức theo dõi khác thậm chí đưa ra mức ước tính cao hơn. Công ty tình báo hàng hải TankerTrackers cho rằng lượng dầu Iran xuất khẩu trong cùng giai đoạn có thể đạt tới 13,7 triệu thùng.

Mặc dù con số nói trên thấp hơn mức trung bình khoảng 1,69 triệu thùng/ngày trong năm 2025, thống kê này vẫn cho thấy Iran duy trì được một phần đáng kể năng lực xuất khẩu trong bối cảnh chiến tranh.

Phần lớn dầu thô của Iran được vận chuyển từ đảo Kharg, nằm cách bờ biển Iran khoảng 30 km và đóng vai trò trung tâm xuất khẩu năng lượng của nước này.

Ảnh chụp vệ tinh cơ sở năng lượng của Iran ở đảo Kharg. Ảnh: Reuters.

Các cuộc không kích gần đây của Mỹ vào khu vực Kharg chủ yếu nhằm vào các mục tiêu quân sự, trong khi cơ sở hạ tầng dầu mỏ vẫn chưa bị phá hủy. Theo dữ liệu vệ tinh do TankerTrackers công bố, toàn bộ 55 bể chứa dầu thô trên đảo vẫn còn nguyên vẹn.

Cũng theo dữ liệu này, hai tàu chở dầu Iran đã được ghi nhận đang bốc khoảng 2,7 triệu thùng dầu từ đảo Kharg vào giữa tháng 3, cho thấy hoạt động xuất khẩu vẫn tiếp diễn bất chấp xung đột.

Một yếu tố khác giúp Iran duy trì nguồn cung là lượng dầu tồn kho trên biển. Công ty dữ liệu năng lượng Vortexa từng ước tính rằng khoảng 170 triệu thùng dầu Iran đã ở trên các tàu chở dầu ngoài khơi trước khi xung đột bắt đầu, chờ tìm người mua.

Công cụ địa chính trị quyền lực

Ngoài yếu tố kinh tế, Eo biển Hormuz cũng đang trở thành công cụ gây sức ép địa chính trị trong bối cảnh căng thẳng khu vực. Trong khi một số tàu thuyền bị tấn công hoặc bị hạn chế đi lại, Iran vẫn cho phép một số quốc gia tiếp tục vận chuyển năng lượng qua tuyến đường này.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố: "Eo biển Hormuz vẫn mở, nó chỉ đóng với các tàu thuyền thuộc về đối thủ của chúng tôi cũng như đồng minh của họ. Những nước khác vẫn được phép đi qua".

Theo cách tiếp cận này, Tehran dường như đang sử dụng quyền kiểm soát thực tế đối với eo biển để tạo đòn bẩy trong quan hệ với các đối tác thương mại, đặc biệt là những quốc gia phụ thuộc vào nguồn dầu Trung Đông.

Đơn cử là các cuộc đàm phán gần đây giữa Iran với Ấn Độ. Theo các báo cáo truyền thông khu vực, New Delhi đã thả ba tàu chở dầu Iran từng bị giữ lại trước đó để đổi lấy việc Iran cho phép hai tàu của nước này đi qua Eo biển Hormuz.

Bộ Ngoại giao Ấn Độ xác nhận hai tàu chở khí hóa lỏng của nước này đã đi qua eo biển an toàn sau các cuộc trao đổi ngoại giao. Ngoại trưởng Ấn Độ S. Jaishankar cho biết các cuộc đàm phán đang mang lại kết quả tích cực.

"Tôi đang trao đổi với họ và những cuộc đối thoại đó đã mang lại một số kết quả", ông nói. "Rõ ràng, từ phía Ấn Độ, việc chúng ta đàm phán và tìm giải pháp vẫn tốt hơn".

Tàu Shenlong Suezmax cập cảng Mumbai (Ấn Độ) vào ngày 12/6 sau khi được thông qua Eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters.

Trong khi đó, Washington hiện chưa ngăn chặn trực tiếp hoạt động vận chuyển dầu của Iran. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết chính quyền Mỹ hiện "không phản đối" việc một số tàu Iran, cũng như tàu của Ấn Độ và Trung Quốc, tiếp tục đi qua Eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, khả năng tấn công vào hạ tầng năng lượng Iran vẫn chưa bị loại trừ. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo rằng Washington có thể xem xét lại quyết định không nhắm vào cơ sở dầu mỏ nếu Tehran tiếp tục gây gián đoạn giao thông tại Eo biển Hormuz.

Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz cũng nhấn mạnh rằng chính quyền Mỹ "sẽ không loại bỏ bất kỳ phương án nào", hàm ý khả năng mở rộng các biện pháp quân sự.

Về dài hạn, các chuyên gia cho rằng Iran cũng phụ thuộc vào Eo biển Hormuz không kém các nước láng giềng. Khả năng xuất khẩu dầu của Tehran qua các tuyến đường khác rất hạn chế, khiến nước này khó có thể đóng cửa hoàn toàn tuyến vận tải chiến lược này.

Hiện Mỹ đang hối thúc đồng minh triển khai hải quân để mở lại tuyến đường vận tải chiếm 1/5 lượng dầu thế giới này.

Công tác giám sát hiện bị cản trở bởi tình trạng giả mạo tín hiệu điện tử và việc các tàu chủ động tắt hệ thống nhận dạng (AIS). Số lượng tàu thực tế có thể cao hơn báo cáo do chiến thuật di chuyển "ngầm" của phía Iran nhằm né tránh sự theo dõi tại các vùng nước rủi ro cao.