Iran hiện đã làm gián đoạn khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu thông qua việc phong tỏa eo biển Hormuz. Tuy nhiên, trong khi sự chú ý của thế giới chủ yếu tập trung vào các tàu chở dầu bị mắc kẹt, một điểm nóng khác đang ẩn dưới lòng biển: một phần quan trọng của mạng lưới cáp Internet ngầm kết nối toàn cầu.
Một số cơ quan truyền thông có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã bóng gió cảnh báo về nguy cơ các tuyến cáp quang dưới biển có thể bị hư hại nếu Tehran không đạt được những yêu cầu mà nước này đưa ra, theo Straits Times.
Dù ít được chú ý hơn các tàu chở dầu, mạng lưới cáp ngầm dưới đáy biển lại đóng vai trò sống còn đối với nền kinh tế số toàn cầu. Phần lớn lưu lượng Internet quốc tế được truyền tải thông qua hệ thống cáp này, và eo biển Hormuz là một hành lang chiến lược kết nối Ấn Độ và Đông Nam Á với châu Âu, đồng thời bảo đảm kết nối Internet cho các quốc gia vùng Vịnh và Ai Cập.
Bất kỳ sự gián đoạn nào đối với các tuyến cáp này đều có thể làm chậm hoặc ngắt kết nối Internet, đồng thời ảnh hưởng tới nhiều lĩnh vực thiết yếu như liên lạc quân sự, giao dịch tài chính, điện toán đám mây, thương mại điện tử, mạng xã hội, dịch vụ phát trực tuyến và trò chơi trực tuyến.
"Nút thắt số" của thế giới
Khác với suy nghĩ phổ biến rằng Internet vận hành chủ yếu nhờ vệ tinh, khoảng 99% lưu lượng dữ liệu quốc tế thực tế được truyền tải qua hệ thống cáp ngầm dưới đáy biển. Những tuyến cáp này là nền tảng cho mọi hoạt động từ giao dịch tài chính, điện toán đám mây, liên lạc quân sự cho đến thương mại điện tử, mạng xã hội, truyền phát video và trò chơi trực tuyến.
Eo biển Hormuz giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong mạng lưới đó. Đây là điểm trung chuyển của nhiều hệ thống cáp chiến lược kết nối châu Âu, Trung Đông, Nam Á và Đông Nam Á, bao gồm các tuyến AAE-1, SEA-ME-WE 5, FALCON và Gulf Bridge International.
Chuyên gia Mostafa Ahmed thuộc Trung tâm Nghiên cứu Al Habtoor nhận định rằng Hormuz không chỉ là “điểm nghẽn năng lượng” mà còn là một trong những “điểm nghẽn kỹ thuật số” quan trọng nhất thế giới.
 |
Điều đáng lo ngại nằm ở chỗ eo biển này chỉ rộng khoảng 21 hải lý tại vị trí hẹp nhất. Hàng loạt tuyến cáp có dung lượng cực lớn được tập trung trong một khu vực tương đối nhỏ, khiến nơi đây trở thành một “điểm thất bại đơn lẻ” (single point of failure) đối với mạng Internet toàn cầu, tờ Time cho biết.
Kịch bản đáng lo ngại hơn dầu mỏ
Mối quan ngại lớn nhất không nằm ở câu chuyện thu phí mà ở khả năng các tuyến cáp ngầm trở thành mục tiêu trong cuộc đối đầu địa chính trị đang leo thang tại Trung Đông.
Cho đến nay, Iran chưa công khai đe dọa tấn công các tuyến cáp ngầm. Dẫu vậy, giới phân tích an ninh cho rằng Tehran sở hữu nhiều phương thức có thể gây gián đoạn hoạt động của hệ thống này nếu muốn.
Một số kịch bản được nhắc tới bao gồm sử dụng thợ lặn quân sự để cắt cáp tại vùng nước nông, triển khai phương tiện không người lái dưới nước mang thuốc nổ, hoặc sử dụng tàu ngầm cỡ nhỏ kết hợp thủy lôi nhằm tạo ra các sự cố gián tiếp làm đứt cáp.
 |
| Hormuz sở hữu các tuyến cáp Internet ngầm dưới biển. Ảnh: iStock. |
Theo truyền thông nhà nước Iran, một số nghị sĩ nước này đang thúc đẩy kế hoạch yêu cầu các tập đoàn công nghệ lớn như Google, Meta, Microsoft, Amazon cùng các nhà khai thác cáp ngầm phải trả phí thường niên để sử dụng các tuyến cáp đi qua eo biển Hormuz.
Truyền thông liên kết với IRGC từng cảnh báo rằng những thiệt hại đối với cáp quang dưới biển có thể khiến kinh tế toàn cầu tổn thất hàng chục đến hàng trăm triệu USD mỗi ngày.
Ông Hossein Ali Hajideligani, thành viên Ban Chủ tọa Quốc hội Iran, tuyên bố: “Eo biển Hormuz là một báu vật do Chúa ban tặng, giống như những mỏ khoáng sản và nguồn tài nguyên khác nằm dưới sự quản lý của Iran”.
Trong khi đó, người phát ngôn quân đội Iran Ebrahim Zolfaghari đăng tải thông điệp: “Chúng tôi sẽ áp dụng phí đối với các tuyến cáp Internet”.
Trong một bài bình luận được hãng thông tấn Fars có liên hệ với chính phủ Iran đăng tải, Tehran lập luận rằng “một kho báu trị giá 10.000 tỷ USD đang nằm dưới đáy eo biển Hormuz”.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia luật biển quốc tế cho rằng đề xuất đánh phí đối với các tuyến cáp hiện hữu khó có cơ sở pháp lý vững chắc. Phần lớn các tuyến cáp chiến lược được thiết kế đi qua vùng biển thuộc Oman thay vì lãnh hải Iran nhằm tránh rủi ro địa chính trị, đồng nghĩa Tehran không có thẩm quyền pháp lý để áp đặt các khoản phí đối với những tuyến này.
Đòn đánh kép vào kinh tế toàn cầu
Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu cùng lúc xảy ra gián đoạn vận tải dầu khí và đứt gãy hạ tầng số tại Hormuz, thế giới có thể phải đối mặt với một "cú sốc kép" chưa từng có.
Trong vài năm qua, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và nhiều quốc gia vùng Vịnh đã đổ hàng chục tỷ USD vào trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu và điện toán đám mây.
Những hạ tầng này phụ thuộc rất lớn vào các tuyến cáp quang biển có độ trễ thấp và dung lượng cao.
Nếu các tuyến cáp bị gián đoạn, các trung tâm dữ liệu trị giá hàng tỷ USD có nguy cơ bị cô lập khỏi mạng lưới toàn cầu, làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư và đe dọa chiến lược phát triển dài hạn của khu vực.
 |
Không chỉ Trung Đông, Nam Á và Đông Nam Á cũng nằm trong nhóm khu vực dễ chịu tác động nếu các tuyến cáp qua Hormuz bị gián đoạn.
Ông Ahmed ước tính một sự cố mất Internet kéo dài 24 giờ tại Ấn Độ có thể khiến nền kinh tế công nghệ thông tin và dịch vụ của nước này thiệt hại khoảng 920 triệu USD.
Trong khi đó, các trung tâm công nghệ lớn ở Đông Nam Á như Singapore có thể phải đối mặt với tình trạng độ trễ Internet tăng mạnh trong quá trình trao đổi dữ liệu với các thị trường châu Âu.
Mặc dù các tuyến cáp đi qua eo Hormuz chỉ chiếm chưa đến 1% tổng băng thông Internet quốc tế toàn cầu, ông Ahmed nhận định những tác động đối với các nền kinh tế Trung Đông và châu Á có thể tạo ra ảnh hưởng tiêu cực trên phạm vi rộng hơn.
Hệ thống tài chính toàn cầu - nơi xử lý khoảng 10.000 tỷ USD giao dịch mỗi ngày thông qua các tuyến cáp - có nguy cơ gặp trục trặc trong quá trình thanh toán và thiếu hụt thanh khoản.
Lĩnh vực năng lượng cũng có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các hệ thống khai thác dầu mỏ và chuỗi logistics khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) hiện nay phụ thuộc lớn vào các hệ thống điều khiển kỹ thuật số tự động.
Theo ông Ahmed, trong bối cảnh nguồn cung năng lượng và hoạt động vận tải biển qua eo Hormuz vốn đã đối mặt với nhiều bất ổn, một cuộc tấn công phối hợp nhằm vào các tuyến cáp ngầm có thể tạo ra “cú sốc kép” trên phạm vi toàn cầu, làm tê liệt đồng thời cả chuỗi cung ứng năng lượng và hạ tầng số.
Dù Internet được thiết kế với khả năng tự động định tuyến lại lưu lượng dữ liệu khi xảy ra sự cố, ông Ahmed cho rằng lượng dữ liệu khổng lồ đi qua hành lang Trung Đông hiện vượt quá khả năng đáp ứng của nhiều tuyến thay thế.
Điều này có thể khiến các mạng lưới viễn thông rơi vào tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng, mất gói dữ liệu và độ trễ tăng cao.
Những diễn biến mới cho thấy cuộc cạnh tranh địa chính trị hiện đại không còn giới hạn ở các tuyến hàng hải hay nguồn năng lượng truyền thống. Hạ tầng kỹ thuật số dưới đáy biển đang nổi lên như một mặt trận chiến lược mới, nơi chỉ một sự cố cũng có thể gây ra tác động lan rộng trên phạm vi toàn cầu.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
