 |
Một tháng sau khi làn sóng biểu tình lan rộng trên khắp Iran, chính quyền nước này tiếp tục cáo buộc Mỹ và Israel là những bên phải chịu trách nhiệm.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kêu gọi Mỹ tôn trọng Iran, trong bối cảnh hai nước chuẩn bị bước vào vòng đàm phán hạt nhân tiếp theo vào tuần tới, sau các cuộc tiếp xúc gián tiếp do Oman làm trung gian.
“Lập trường của chúng tôi về vấn đề hạt nhân dựa trên những quyền được quy định trong Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT)”, ông Pezeshkian viết trên mạng xã hội X hôm 8/2. “Dân tộc Iran luôn đáp lại sự tôn trọng bằng sự tôn trọng, nhưng không thể chấp nhận ngôn ngữ của vũ lực”.
"Bức tường ngờ vực"
Phát biểu trước các đại sứ tại Tehran hôm 9/2, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nhấn mạnh Tehran mong muốn các cuộc thương lượng thực chất, hướng tới kết quả cụ thể, với điều kiện phía Mỹ cũng thể hiện thiện chí tương xứng. Tuy nhiên, theo ông, lịch sử hành động của Washington đã khiến niềm tin giữa hai bên bị xói mòn nghiêm trọng, AP cho biết.
“Chúng tôi hoàn toàn nghiêm túc trong các cuộc đàm phán đã bắt đầu. Iran tìm kiếm những cuộc thương lượng thực sự, nhằm đạt được kết quả rõ ràng”, ông Araghchi nói. “Đáng tiếc là tồn tại một bức tường ngờ vực rất lớn, xuất phát từ hành vi của Mỹ trong nhiều năm qua, thậm chí ngay trong năm vừa rồi”.
 |
| Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Ảnh: Reuters. |
Ngoại trưởng Iran cho rằng ngay cả khi các kênh đối thoại vẫn đang mở, Tehran vẫn phải hứng chịu những hành động mà nước này coi là “gây hấn”, làm suy yếu nền tảng lòng tin cần thiết cho đàm phán.
“Chúng tôi hy vọng lòng tin cần thiết sẽ được tạo dựng để các cuộc đàm phán có thể tiến tới kết quả”, ông nói thêm.
Ngày 6/2 vừa qua, Iran và Mỹ đã tiến hành các cuộc đàm phán gián tiếp tại Oman. Phái đoàn Iran do Ngoại trưởng Araghchi dẫn đầu, trong khi phía Mỹ có Đặc phái viên Steve Witkoff và con rể của Tổng thống Trump là Jared Kushner tham dự.
Đáng chú ý, lần đầu tiên Washington đưa cả chỉ huy quân sự cấp cao nhất của Mỹ tại Trung Đông - Đô đốc Hải quân Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm (CENTCOM) - đến bàn đàm phán tại Muscat.
Sự xuất hiện của Đô đốc Cooper trong bộ lễ phục được xem như thông điệp cứng rắn của Washington, đặc biệt khi tàu sân bay USS Abraham Lincoln cùng nhiều chiến hạm Mỹ khác đang hiện diện ngoài khơi Iran trên biển Arab.
"Hậu quả sẽ do người Mỹ gánh chịu"
Những ngày gần đây, ciới chức Iran liên tục nhấn mạnh chủ quyền và độc lập quốc gia, đồng thời phát đi tín hiệu sẵn sàng đàm phán thuần túy về vấn đề hạt nhân, song kiên quyết phản đối việc Mỹ gia tăng hiện diện quân sự trong khu vực.
Phát biểu tại một diễn đàn do Bộ Ngoại giao Iran tổ chức ở Tehran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi nhắc lại rằng Cộng hòa Hồi giáo Iran luôn đề cao tính độc lập kể từ khi lật đổ chính quyền thân Mỹ của Shah Mohammad Reza Pahlavi trong cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
“Trước cách mạng, người dân không tin rằng bộ máy cầm quyền khi đó thực sự có được nền độc lập”, ông Araghchi nói.
 |
| Lãnh đạo tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei, phát biểu trong một thông điệp truyền hình ở Tehran (Iran) ngày 9/2. Ảnh: Reuters. |
Những thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh Iran chuẩn bị kỷ niệm ngày Cách mạng Hồi giáo vào ngày 11/2 tới, với hàng loạt cuộc tuần hành do nhà nước tổ chức trên toàn quốc. Trong những năm trước, chính quyền Iran thường trưng bày nhiều loại khí tài quân sự, trong đó có tên lửa đạn đạo, tại các cuộc tuần hành này.
Ngoại trưởng Araghchi khẳng định Iran sẽ không từ bỏ hoạt động làm giàu uranium phục vụ mục đích dân sự, ngay cả khi điều đó có thể dẫn đến các cuộc tấn công quân sự mới từ Mỹ và Israel, “bởi không ai có quyền ra lệnh cho chúng tôi được phép có hay không được phép có điều gì”.
Tuy vậy, ông cho biết đã nói với các đặc phái viên Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner tại Muscat hôm thứ 6/2 rằng “không có con đường nào khác ngoài đàm phán”. Theo ông Araghchi, Trung Quốc và Nga cũng đã được thông báo về nội dung các cuộc trao đổi này.
“Nỗi sợ hãi trong tình hình này là một liều thuốc độc chết người”, ông Araghchi nói, đề cập đến việc Washington tập trung lực lượng hải quân mà Tổng thống Mỹ Donald Trump từng mô tả là một “hạm đội tuyệt đẹp” gần vùng biển của Iran.
Tư lệnh quân đội cấp cao nhất của Iran hôm 8/1 tiếp tục đưa ra cảnh báo rằng toàn bộ khu vực sẽ bị cuốn vào xung đột nếu Iran bị tấn công.
“Dù luôn trong trạng thái sẵn sàng, chúng tôi thực sự không mong muốn một cuộc chiến tranh khu vực bùng nổ”, Thiếu tướng Abdolrahim Mousavi phát biểu trước các chỉ huy và binh sĩ không quân, phòng không.
“Ngay cả khi những kẻ xâm lược sẽ phải hứng chịu ngọn lửa của chiến tranh khu vực, thì điều đó cũng sẽ đẩy lùi tiến trình phát triển của khu vực nhiều năm và hậu quả sẽ do những kẻ hiếu chiến ở Mỹ và chế độ Zionist gánh chịu”, ông Mousavi nói, ám chỉ Israel.
Theo vị tướng này, Iran “có đủ năng lực và sự chuẩn bị cần thiết cho một cuộc chiến lâu dài với Mỹ”.
 |
| Ảnh vệ tinh tàu chở drone Shahid Bagheri của Iran ở eo biển Hormuz hôm 31/1. Ảnh: Planet Labs |
Tuy nhiên, nhiều người dân Iran vẫn rơi vào trạng thái hoài nghi, không đặt nhiều kỳ vọng rằng các cuộc đàm phán với Mỹ sẽ mang lại kết quả thực chất, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế đất nước đang suy thoái nghiêm trọng.
“Tôi 20 tuổi khi những cuộc đàm phán đầu tiên với phương Tây về chương trình hạt nhân Iran diễn ra, cách đây khoảng 23 năm”, Saman, nhân viên một công ty đầu tư tư nhân nhỏ tại Tehran, chia sẻ với Al Jazeera.
“Những năm tháng tốt đẹp nhất của chúng tôi đã ở lại phía sau. Nhưng còn đau lòng hơn khi nghĩ rằng một số người trẻ sinh ra cùng thời điểm bắt đầu đàm phán đã bị giết trên đường phố trong các cuộc biểu tình tháng trước, mang theo bao hy vọng và ước mơ”, anh nói thêm.
“Họ đã không bao giờ trở về”
Iran hiện đối mặt với căng thẳng gia tăng và nguy cơ Mỹ tiến hành một cuộc tấn công quân sự quy mô lớn. Song song với đó, chính quyền vẫn chưa vượt qua được làn sóng biểu tình, xuất phát từ sự sụp đổ của đồng nội tệ, giá cả leo thang và những khó khăn kinh tế chồng chất.
Truyền hình nhà nước Iran tiếp tục phát sóng các đoạn “lời thú nhận” của những người bị bắt trong các cuộc biểu tình trên toàn quốc, trong đó nhiều người bị cáo buộc hành động theo lợi ích của các thế lực nước ngoài.
 |
| Nhiều người Iran tỏ ra hoài nghi về cuộc đàm phán của Mỹ và Iran. Ảnh: Reuters. |
Trong một phóng sự phát sóng muộn tối 7/1, hình ảnh một phụ nữ và nhiều đàn ông bị che mặt, đeo còng tay, xuất hiện khi họ nói rằng đã bị một người đàn ông cầm đầu, kẻ bị cho là nhận vũ khí và tiền bạc từ các đặc vụ Mossad tại Erbil, miền bắc Iraq.
“Hắn chỉ muốn có thêm nhiều người chết, hắn bắn vào tất cả mọi người”, một người đàn ông trong đoạn ghi hình nói về những gì bị cáo buộc đã xảy ra trong các cuộc bạo loạn tại khu Tehranpars, phía đông thủ đô Tehran. Những lời này được đưa ra nhằm củng cố lập luận của nhà nước rằng “khủng bố” là nguyên nhân gây ra mọi cái chết.
Giới chức Iran cáo buộc Mỹ, Israel và các quốc gia châu Âu đã kích động các cuộc biểu tình. Tuy nhiên, nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế và các nhóm đối lập ở nước ngoài lại cáo buộc lực lượng nhà nước đứng sau làn sóng giết chóc chưa từng có, chủ yếu diễn ra vào đêm 8 và 9/1.
Chính phủ Iran cho biết có 3.117 người thiệt mạng, trong khi Cơ quan Tin tức Các nhà hoạt động Nhân quyền (HRANA) có trụ sở tại Mỹ khẳng định đã ghi nhận gần 7.000 ca tử vong và đang điều tra hơn 11.600 trường hợp khác.
Hội đồng Điều phối các Công đoàn Giáo viên Iran hôm 8/2 công bố một đoạn video dài bốn phút mang tên “200 bàn học trống”, ghi lại hình ảnh các em học sinh và thanh thiếu niên được xác nhận đã thiệt mạng trong các cuộc biểu tình. Nhiều em bị bắn khi đang đi cùng cha mẹ.
Một tháng sau thảm kịch, vô số gia đình vẫn chìm trong đau thương và tiếp tục đăng tải các video tưởng niệm người thân trên mạng xã hội.
Một thông điệp trên Instagram kêu gọi cộng đồng quốc tế tiếp tục lên tiếng về người dân Iran đã được chia sẻ hơn 1,5 triệu lần.
“Cách đây một tháng, hàng nghìn người thức dậy, ăn bữa sáng cuối cùng của đời mình mà không hề hay biết, hôn mẹ lần cuối mà không hay biết”, thông điệp viết. “Họ đã sống những khoảnh khắc cuối cùng và đã không bao giờ trở về”.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
