 |
Công tác sửa chữa tại các cơ sở tên lửa trọng yếu của Iran bắt đầu gần như ngay sau khi hứng chịu các đòn không kích của Israel và Mỹ hồi năm ngoái, trong khi tiến độ khắc phục tại các cơ sở hạt nhân diễn ra chậm chạp hơn nhiều.
Phân tích ảnh vệ tinh của New York Times cho thấy Iran dường như đã nhanh chóng khôi phục một số cơ sở tên lửa đạn đạo bị hư hại trong các cuộc tấn công năm ngoái, nhưng mới chỉ tiến hành những sửa chữa hạn chế tại các địa điểm hạt nhân lớn bị Israel và Mỹ đánh trúng.
 |
| Một cơ sở tên lửa gần Amand, Iran, bị Israel tấn công vào tháng 6/2025. Ảnh: Planet Labs. |
Sự chênh lệch trong tốc độ tái thiết phần nào hé lộ các ưu tiên quân sự của Tehran trong bối cảnh Mỹ đang tăng cường lực lượng áp sát và Tổng thống Donald Trump cân nhắc các hành động quân sự mới. Nếu Mỹ tấn công, Iran nhiều khả năng sẽ trả đũa bằng tên lửa đạn đạo nhằm vào Israel cũng như các tài sản của Mỹ và đồng minh trong khu vực.
Cuộc gặp giữa Mỹ và Iran tại Oman vào ngày 6/1 được kỳ vọng có thể ngăn chặn nguy cơ xung đột mới. Dù phạm vi đàm phán chưa được làm rõ, chương trình hạt nhân của Iran nhiều khả năng sẽ là trọng tâm.
Các chuyên gia theo dõi sát chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran đã xác nhận phân tích của New York Times, dựa trên việc xem xét khoảng hai chục địa điểm bị Israel hoặc Mỹ tấn công trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày hồi tháng 6 năm ngoái. Tờ báo phát hiện hoạt động xây dựng tại hơn một nửa số địa điểm này.
Tuy vậy, các chuyên gia cảnh báo mức độ sửa chữa đầy đủ đến đâu vẫn khó xác định, bởi ảnh vệ tinh chỉ cho phép quan sát các hạng mục trên mặt đất.
Những hình ảnh được New York Times xem xét cho thấy tại một số cơ sở tên lửa, việc khắc phục được tiến hành sớm ngay sau các đợt không kích, cho thấy Iran đang ưu tiên sản xuất tên lửa trong ngắn hạn.
“Đe dọa Israel cũng như các căn cứ và đồng minh của Mỹ trong khu vực bằng các cuộc tấn công tên lửa là một trong số ít lựa chọn của Iran để răn đe nguy cơ bị đánh tiếp vào các cơ sở hạt nhân”, ông John P. Caves III, chuyên gia tư vấn của Trung tâm Nghiên cứu Vũ khí Hủy diệt Hàng loạt thuộc Đại học Quốc phòng Mỹ, nhận định qua email.
 |
| Dấu hiệu sửa chữa lộ rõ tại các cơ sở tên lửa và hạt nhân. Ảnh: New York Times. |
Trái lại, theo các chuyên gia, hình ảnh về các cơ sở hạt nhân lớn bị hư hại của Iran chỉ cho thấy những nỗ lực sửa chữa và gia cố mang tính cục bộ, và chỉ mới tăng tốc trong vài tháng gần đây.
Quan chức phương Tây và Israel hầu như không phát hiện dấu hiệu cho thấy Iran đạt tiến triển đáng kể trong việc khôi phục năng lực làm giàu nhiên liệu hạt nhân hay chế tạo đầu đạn hạt nhân.
Khôi phục kho tên lửa
Phân tích ảnh vệ tinh của New York Times cho thấy trong vài tháng qua, Iran đã tiến hành sửa chữa tại hơn một chục cơ sở tên lửa, bao gồm cả các địa điểm sản xuất.
Đánh giá tình báo cho thấy Iran về cơ bản đã tái thiết chương trình tên lửa đạn đạo kể từ sau các cuộc tấn công hồi tháng 6.
“Việc dồn trọng tâm tái xây dựng chương trình tên lửa tạo ra sự tương phản rõ rệt với chương trình hạt nhân”, ông Sam Lair, nghiên cứu viên tại Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân James Martin (California), nhận xét.
Theo ông Lair, cơ sở thử nghiệm tên lửa Shahroud dường như được khôi phục đặc biệt nhanh chóng và được cho là đã hoạt động trở lại chỉ trong vài tháng sau các đợt không kích. Khi tuyết rơi vào tháng trước, các tuyến đường tại đây nhanh chóng được dọn sạch, tuyết trên mái nhà tan nhanh, cho thấy cơ sở vẫn đang vận hành.
“Shahroud là nhà máy sản xuất tên lửa nhiên liệu rắn lớn và mới nhất của họ. Vì thế, việc nơi này được ưu tiên hàng đầu là điều dễ hiểu”, ông nói.
  |
Cơ sở thử nghiệm tên lửa Shahroud đã được Iran khôi phục nhanh chóng sau nửa năm. Ảnh: Planet Labs. |
Tái thiết hạt nhân còn hạn chế
Chiến lược An ninh Quốc gia của Nhà Trắng, công bố tháng 11, cho rằng các cuộc không kích đã “làm suy giảm đáng kể chương trình hạt nhân của Iran”.
Các chuyên gia cho biết, bất chấp một số hoạt động xây dựng có thể quan sát được, ba cơ sở làm giàu chính của Iran là Isfahan, Natanz và Fordo hiện vẫn trong tình trạng không hoạt động.
Từ tháng 12, Iran đã dựng mái che tại hai trong số các cơ sở này, khiến việc xác định liệu có tái thiết bên trong hay không trở nên khó khăn. Theo các chuyên gia, động thái này có thể nhằm che giấu việc thu hồi tài sản khỏi sự quan sát từ trên không. Phần lớn thiệt hại trên mặt đất do các cuộc tấn công tháng 6 gây ra vẫn còn nhìn thấy rõ.
Tại khu phức hợp hạt nhân Natanz, cách Tehran khoảng 225 km về phía nam - trung tâm làm giàu uranium chủ chốt của Iran - các hư hại được ghi nhận hồi đầu tháng 12 nay đã được phủ bằng một cấu trúc mái màu trắng. Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS) ở Washington xác định tòa nhà bị hư hại là nhà máy làm giàu nhiên liệu thí điểm.
  |
| Hiện trạng trước đó và hiện tại của khu phức hợp hạt nhân Natanz. Ảnh: Planet Labs. |
Ở khu phức hợp Isfahan, các đòn không kích đã phá hủy nhiều công trình trên mặt đất, trong đó có các cơ sở chuyển đổi uranium. Một bức ảnh chụp tháng 12 cho thấy những tòa nhà bị phá hủy đã được phủ mái.
Chưa đầy 1,6 km từ cơ sở trên mặt đất ở Isfahan, các rào chắn mới đã được lắp đặt tại một lối vào của tổ hợp đường hầm trong núi gần đó - nơi một số chuyên gia cho rằng có thể chứa cơ sở làm giàu bí mật. Còn tại một địa điểm ngầm mới cách Natanz chưa đầy 3 km, được gọi là Núi Pickaxe, các cửa hầm đã được gia cố trong những tháng gần đây.
  |
| Hiện trạng trước đó và hiện tại của khu phức hợp hạt nhân Isfahan. Ảnh: Planet Labs. |
Ông Joseph Rodgers, nghiên cứu viên của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho biết cho đến gần đây, phần lớn hoạt động quanh các cơ sở hạt nhân dường như chỉ nhằm đánh giá thiệt hại và ổn định hiện trường, như dọn dẹp đổ nát hay lấp hố bom.
“Chúng tôi chưa thấy những nỗ lực phục hồi quy mô lớn nhằm đưa thiết bị ra khỏi các cơ sở này”, ông nói, đồng thời cho rằng chiến dịch trấn áp gián điệp của chính quyền Iran sau các cuộc tấn công tháng 6 cũng đã làm gián đoạn chương trình hạt nhân.
Tuy nhiên, ông Rodgers lưu ý Iran vẫn còn một kho dự trữ uranium đã được làm giàu - loại nhiên liệu gần nhất với việc chuyển thành vật liệu cấp độ vũ khí. Tình báo Mỹ và Israel cho rằng lượng uranium làm giàu bị chôn vùi tại ba cơ sở bị tấn công hồi tháng 6 vẫn còn nguyên, dường như chưa bị động tới.
Tuần trước, Viện Khoa học và An ninh Quốc tế cho biết họ phát hiện sự gia tăng hoạt động tại khu phức hợp Isfahan trong những ngày gần đây, đáng chú ý là việc lấp đất mới tại các cửa hầm.
Ông David Albright, Chủ tịch viện, nhận định việc đổ đất có thể nhằm “đón trước một cuộc tấn công”, hàm ý bên trong có thứ gì đó giá trị, có thể là uranium đã làm giàu.
“Chúng tôi chưa rõ Iran đang làm gì”, ông Albright nói. “Nhưng điều này làm dấy lên nghi ngờ rằng họ đang tái cấu trúc một chương trình có khả năng hướng tới chế tạo vũ khí hạt nhân. Dù vậy, chúng tôi không cho rằng mối đe dọa này là cấp bách hay cận kề.”
Một diễn biến đáng chú ý khác được ghi nhận tại khu phức hợp quân sự Parchin, phía đông nam Tehran - nơi Iran từng thử nghiệm thuốc nổ mạnh có thể dùng làm kíp nổ cho đầu đạn hạt nhân. Hình ảnh trong những tháng gần đây cho thấy một buồng hình trụ lớn, dài khoảng 45 m, dường như mới được xây dựng tại đây.
Địa điểm này không bị tấn công trong tháng 6, nhưng từng là mục tiêu của Israel vào năm 2024. Theo báo cáo gần đây của Viện Khoa học và An ninh Quốc tế, Parchin cũng đã được tăng cường các hệ thống phòng thủ như pháo phòng không.
“Mặc dù chưa thể xác định mục đích cụ thể của cơ sở mới chỉ từ ảnh vệ tinh, việc xây dựng này cho thấy tầm quan trọng chiến lược của nó”, báo cáo kết luận.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
