Lực lượng Houthi tại Yemen đã chính thức tuyên bố tham gia cuộc chiến Iran bằng việc phóng loạt tên lửa đạn đạo nhằm vào miền Nam Israel hôm 28/3, mở ra một mặt trận mới trong cuộc xung đột khu vực mà Tổng thống Mỹ Donald Trump từng nhận định là “sắp kết thúc”.
Chuẩn tướng Yahya Saree, người phát ngôn quân sự của Houthi, cho biết trong một thông điệp phát trên truyền hình rằng các đòn tấn công nhắm vào “những mục tiêu quân sự nhạy cảm” của Israel. Ông khẳng định chiến dịch sẽ tiếp diễn “cho đến khi các hành động gây hấn nhằm vào mọi mặt trận của lực lượng kháng chiến chấm dứt”, ám chỉ Iran và Hezbollah.
Quân đội Israel cho biết hệ thống phòng không đã đánh chặn thành công một tên lửa phóng từ Yemen, và chưa ghi nhận thương vong ngay sau vụ việc.
Dù Israel đã nhiều năm tiến hành các chiến dịch quân sự nhằm vào Houthi, khiến nhiều người tin rằng năng lực của nhóm này đã bị suy giảm đáng kể, diễn biến mới cho thấy lực lượng này vẫn đủ khả năng đáp trả.
Kể từ khi Mỹ và Israel mở các đợt không kích nhằm vào Iran vào cuối tháng 2, giới quan sát đã dự báo khả năng Houthi tham chiến, đặc biệt trong bối cảnh các lực lượng ủy nhiệm khác của Tehran tại Lebanon và Iraq lần lượt nhập cuộc.
 |
| Những người ủng hộ lực lượng Houthi tại thủ đô Sana'a của Yemen tập trung biểu tình thể hiện sự đoàn kết với Iran. Ảnh: EPA. |
Nguy cơ từ “nút thắt cổ chai” thứ hai
Việc Houthi - lực lượng kiểm soát phần lớn khu vực đông dân nhất Yemen - tham chiến đặt ra mối đe dọa trực tiếp đối với eo biển Bab al-Mandab ở phía nam Biển Đỏ, một “nút thắt cổ chai” quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng và thương mại toàn cầu.
Houthi từng chứng minh khả năng gây ảnh hưởng lớn tới thương mại toàn cầu khi tấn công hơn 100 tàu thương mại trên Biển Đỏ trong giai đoạn từ cuối năm 2023 đến đầu năm 2025, nhằm thể hiện đoàn kết với Palestine trong cuộc chiến Gaza.
 |
| Houthi đánh chìm tàu hàng trên Biển Đỏ hồi tháng 7/2025. |
Trong cùng thời gian, nhóm này cũng thường xuyên phóng tên lửa và UAV về phía Israel, dù phần lớn bị đánh chặn. Israel đã đáp trả bằng các đợt không kích quy mô lớn nhằm vào Sanaa và nhiều khu vực do Houthi kiểm soát.
Theo ông Thomas Juneau, chuyên gia tại Đại học Ottawa và Viện Chatham House, nếu các cuộc tấn công của Houthi chỉ dừng ở quy mô hạn chế nhằm vào Israel, chúng sẽ “không tác động đáng kể đến cục diện chiến tranh”, theo tờ Time.
Tuy nhiên, kịch bản sẽ thay đổi đáng kể nếu Houthi quay lại chiến thuật tấn công tàu thuyền trên Biển Đỏ.
“Nếu họ nhắm vào vận tải biển và tìm cách phong tỏa eo Bab al-Mandab, tác động sẽ rất lớn, khuếch đại ảnh hưởng vốn đã nghiêm trọng của cuộc chiến lên giá dầu, khí đốt và toàn bộ nền kinh tế toàn cầu”, ông cảnh báo.
  |
Vị trí chiến lược quan trọng, eo biển Bab al-Mandab có thể trở thành một mặt trận căng thẳng mới ở Trung Đông. Biểu đồ: Economist. |
Các cuộc tấn công vào Biển Đỏ và eo Bab al-Mandab có thể làm gián đoạn dòng chảy qua kênh đào Suez - nơi chiếm khoảng 15% thương mại hàng hải toàn cầu và tới 30% lưu lượng tàu container mỗi năm.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đã chịu áp lực lớn do Iran gần như phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển năng lượng then chốt ở Vịnh Ba Tư - bất kỳ gián đoạn nào tại Biển Đỏ cũng có thể khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn. Saudi Arabia hiện đang chuyển hướng một phần xuất khẩu dầu qua cảng Yanbu trên Biển Đỏ, thông qua hệ thống đường ống nhằm tránh phụ thuộc vào Hormuz.
Các cuộc tấn công có thể buộc nhiều hãng vận tải phải chuyển hướng vòng qua mũi phía nam châu Phi, kéo dài hành trình thêm hàng nghìn km và làm gia tăng đáng kể chi phí vận chuyển.
Trong bối cảnh Iran gần như phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz, nếu Bab al-Mandab cũng bị gián đoạn, tác động tiêu cực lên kinh tế toàn cầu sẽ càng trầm trọng.
Trung Đông thêm "mặt trận lửa"
Cuộc tấn công mới nhất cũng là diễn biến tiếp theo trong chuỗi đối đầu kéo dài nhiều năm giữa Israel và Houthi. Đồng thời, nguy cơ xung đột Saudi Arabia - Yemen tái bùng phát, sau thỏa thuận ngừng bắn năm 2022, cũng gia tăng.
Theo Farea Al-Muslimi, chuyên gia tại Viện nghiên cứu Chatham House, việc Houthi tham chiến là “một bước leo thang nghiêm trọng và đáng lo ngại sâu sắc”, đặc biệt khi các tuyến hàng hải chiến lược như Biển Đỏ và Bab al-Mandab đối mặt nguy cơ bị gián đoạn. Ông cũng cảnh báo cơ sở hạ tầng kinh tế - quân sự tại khu vực Vùng Vịnh có thể trở thành mục tiêu tấn công, Guardian cho biết.
Từ năm 2023, sau khi xung đột Gaza bùng phát, Houthi đã liên tục phóng UAV và tên lửa nhằm vào Israel và các tàu thuyền trên Biển Đỏ, với tuyên bố nhằm gây sức ép buộc Israel chấm dứt chiến dịch quân sự tại Gaza và cho phép viện trợ nhân đạo vào khu vực này.
Mỹ đã đáp trả bằng chiến dịch quân sự quy mô lớn, với hơn 1.100 cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu của Houthi. Tuy nhiên, ngay cả sau thỏa thuận ngừng bắn năm 2025 do Mỹ làm trung gian, nhiều hãng tàu vẫn tránh tuyến Biển Đỏ do lo ngại an ninh.
Houthi tự xem mình là một phần của “trục kháng cự” do Iran dẫn dắt, cùng với Hezbollah tại Lebanon, Hamas ở Gaza và các lực lượng dân quân Shiite tại Iraq.
Tuy nhiên, mạng lưới này đã suy yếu trong những năm gần đây do các chiến dịch không kích của Israel nhằm vào lãnh đạo, cơ sở hạ tầng và năng lực tác chiến. Tại Yemen, Israel được cho là đã tiêu diệt nhiều quan chức cấp cao của Houthi, bao gồm cả “thủ tướng” Ahmed al-Rahawi, đồng thời tấn công các cảng biển và sân bay - những tuyến huyết mạch cung cấp lương thực và thuốc men cho quốc gia này.
 |
| Ngọn lửa và khói bốc lên từ địa điểm các cuộc không kích của Israel tại cảng Hodeidah, Yemen, ngày tháng 7/2024. Ảnh: Reuters. |
Trong suốt năm 2025, Houthi vẫn tiếp tục tấn công Israel bằng UAV và tên lửa, trước khi tạm dừng sau khi Mỹ làm trung gian cho một lệnh ngừng bắn giữa Israel và Hamas vào tháng 10 năm ngoái.
Ngay từ đầu cuộc chiến hiện nay, giới phân tích đã dự báo Houthi sớm muộn sẽ tham chiến. Hiện chưa rõ mức độ leo thang tiếp theo của Houthi sẽ đến đâu, song theo ông Al-Muslimi, việc lực lượng này tham chiến có thể gây hệ lụy lớn đối với ổn định khu vực, cũng như chi phí năng lượng và thương mại toàn cầu.
Ông cảnh báo Houthi có “lợi thế địa lý đủ để gây bất ổn không chỉ Trung Đông mà còn cả thế giới”.
Trong khi đó, nhiều người dân Yemen lo ngại các cuộc tấn công này có thể kéo theo phản ứng quân sự từ Israel, khiến tình hình tại một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới trở nên tồi tệ hơn.
Biến số có thể kéo dài chiến tranh
Các cuộc tấn công của Houthi diễn ra trong bối cảnh Mỹ và Iran được cho là đã bắt đầu các cuộc đàm phán gián tiếp đầu tiên kể từ khi xung đột nổ ra. Dù vậy, các quan chức Mỹ vẫn tỏ ra lạc quan rằng chiến dịch quân sự có thể kết thúc trong “vài tuần”.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết chiến dịch có thể hoàn tất trong “vài tuần, không phải vài tháng”, trong khi ông Trump cũng khẳng định các mục tiêu quân sự đã cơ bản đạt được.
 |
| Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio lạc quan rằng chiến dịch Iran sẽ sớm kết thúc. Ảnh: Reuters. |
Tuy nhiên, theo ông Juneau, mức độ leo thang của Houthi sẽ là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tính toán của Washington.
“Nếu Houthi chỉ thực hiện các đòn tấn công hạn chế vào Israel với thiệt hại nhỏ, chiến lược của Mỹ sẽ không thay đổi đáng kể. Nhưng nếu họ quay lại tấn công vận tải biển ở Biển Đỏ, áp lực đối với Tổng thống Trump sẽ gia tăng rõ rệt, do tác động lan rộng tới giá dầu và kinh tế toàn cầu”, ông nhận định.
Đáng chú ý, những hệ lụy này có thể kéo dài vượt ra ngoài chính cuộc chiến, do chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng - yếu tố có thể tác động trực tiếp tới bối cảnh chính trị nội bộ Mỹ, đặc biệt khi cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
