Một nam công nhân cần gấp 30 triệu đồng chữa bệnh cho mẹ nên tìm đến một công ty tài chính được giới thiệu trên mạng với lãi suất 20%. Tuy nhiên, sau khi được công đoàn tư vấn khoản vay khác với lãi suất 12%/năm trên dư nợ giảm dần, anh nhận ra chênh lệch đáng kể về chi phí.
Với khoản vay 30 triệu đồng, tiền lãi lần lượt khoảng 1,6 triệu đồng nếu vay 12 tháng và 3,7 triệu đồng nếu vay 24 tháng. Trong khi đó, khoản vay ban đầu lại có 2 triệu đồng phí hồ sơ và bảo hiểm rủi ro, tổng chi phí phát sinh có thể lên tới khoảng 15 triệu đồng.
Đây là câu chuyện được ông Lê Nhật Trường, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty TNHH Pou Sung Việt Nam, chia sẻ tại Hội thảo “Giải pháp mở rộng tiếp cận thẻ tín dụng nội địa cho người lao động, đẩy lùi tín dụng đen” do Báo Lao Động tổ chức sáng 19/11, cho thấy người lao động không chỉ khó tiếp cận vốn chính thức mà còn hạn chế trong việc nhận diện đầy đủ chi phí vay.
Hơn 7,4 triệu thẻ tín dụng nội địa đang lưu hành
Ông Nguyễn Ngọc Hiển, Tổng biên tập Báo Lao Động, dẫn số liệu của Cục Thống kê, cho thấy trong quý III/2026 cả nước có gần 53 triệu lao động có việc làm. Đây là nhóm khách hàng có nhu cầu tiếp cận dịch vụ tài chính tương đối lớn, từ thanh toán tiêu dùng đến xử lý những khoản chi đột xuất.
Tuy nhiên, một bộ phận người lao động vẫn khó tiếp cận tín dụng ngân hàng do thu nhập không cao, biến động hoặc thiếu hồ sơ chứng minh tài chính và lịch sử tín dụng. Khi cần tiền gấp, họ có thể tìm đến các nguồn vay không chính thức, trong đó có tín dụng đen.
Theo báo cáo của Cục Cảnh sát hình sự (Bộ Công an), giai đoạn 2019-2025, cả nước đã xử lý, giải quyết khoảng 6.958 vụ việc với 11.317 đối tượng liên quan đến tín dụng đen; khởi tố 4.297 vụ án hình sự với 10.836 bị can. Hoạt động cho vay lãi nặng ngày càng biến tướng qua mạng xã hội và các ứng dụng điện thoại, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người vay.
Trong bối cảnh đó, thẻ tín dụng nội địa được xem là một trong những giải pháp mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng chính thức cho người lao động.
|
| Ông Nguyễn Ngọc Hiển, Tổng biên tập Báo Lao Động phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: BTC. |
Ông Lê Anh Dũng, Phó vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước) cho biết đến hết tháng 9/2026, thị trường có 17 tổ chức phát hành thẻ tín dụng nội địa, với hơn 7,4 triệu thẻ đang lưu hành, tăng 63% so với cùng kỳ năm trước.
Đáng chú ý, trong giai đoạn 2021-2025, số lượng thẻ tín dụng nội địa phát hành tăng bình quân 88% mỗi năm. So với tổng số hơn 21,1 triệu thẻ tín dụng đang lưu hành trên thị trường, thẻ nội địa hiện chiếm khoảng 35%.
Dù vậy, thị trường vẫn có mức độ tập trung cao. Một số đơn vị đang chiếm số lượng thẻ lưu hành đáng kể như TPBank với hơn 5 triệu thẻ, VietCredit với hơn 888.000 thẻ và MBV với hơn 987.000 thẻ.
Theo ông Dũng, việc mở rộng tiếp cận thẻ tín dụng nội địa vẫn đối mặt nhiều rào cản. Trước hết là khả năng thẩm định tín dụng đối với nhóm lao động có thu nhập không cao, không ổn định hoặc đến từ nhiều nguồn khác nhau. Phương thức đánh giá chủ yếu dựa trên chứng từ truyền thống có thể chưa phản ánh đầy đủ dòng tiền và khả năng trả nợ thực tế.
Bên cạnh đó, hạn mức, lãi suất, phí, thời gian miễn lãi và điều kiện phát hành cần được thiết kế phù hợp hơn với khả năng chi trả của người lao động. Mạng lưới chấp nhận thanh toán tại các khu vực tập trung đông công nhân cũng chưa thực sự đồng đều, khi nhiều cửa hàng nhỏ và hộ kinh doanh vẫn ưu tiên tiền mặt.
Một thách thức khác là kiến thức tài chính. Nếu không hiểu rõ cách sử dụng, quản lý chi tiêu và thanh toán đúng hạn, thẻ tín dụng có thể trở thành gánh nặng thay vì công cụ hỗ trợ tài chính.
Người lao động cần tiền gấp, ngân hàng cần thời gian thẩm định
Một trong những điểm nghẽn đáng chú ý là sự khác biệt giữa thời điểm phát sinh nhu cầu tài chính và thời điểm người lao động có thu nhập.
Theo ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Kinh doanh CTCP Dịch vụ Công nghệ BEAM, chi tiêu của người lao động diễn ra hàng ngày, trong khi tiền lương phần lớn được trả theo kỳ cố định mỗi tháng. Giữa hai kỳ lương luôn có những khoản không thể trì hoãn như tiền khám chữa bệnh, thuốc men, học phí hoặc việc gia đình đột xuất.
Theo ông, nhu cầu tài chính của người lao động có 3 đặc điểm chính: giá trị khoản tiền cần vay không lớn, tính cấp bách cao và thường phát sinh ngoài giờ hành chính.
Trong khi đó, các sản phẩm tín dụng truyền thống thường được thiết kế cho khoản vay lớn hơn, thời hạn dài hơn, đi kèm quy trình chứng minh thu nhập và thẩm định có thể kéo dài nhiều ngày. Sự chênh lệch này khiến người lao động khó tìm được nguồn tiền phù hợp đúng thời điểm cần thiết.
Từ thực tế đó, ông Dũng cho rằng cần phát triển các giải pháp tài chính có khả năng đáp ứng nhu cầu nhỏ, xử lý nhanh và thuận tiện hơn, thay vì chỉ tập trung vào các sản phẩm tín dụng truyền thống.
|
| Giám đốc Kinh doanh CTCP Dịch vụ Công nghệ BEAM Nguyễn Văn Dũng giải đáp những thắc mắc của đại diện người lao động về giải pháp ứng lương linh hoạt tại hội thảo. Ảnh: BTC. |
Ở góc độ cho vay tín dụng, ông Hoàng Hải Vương, Phó tổng giám đốc Nam A Bank, nhận định người lao động và tiểu thương không hẳn thiếu nhu cầu tín dụng hay không có khả năng trả nợ. Vấn đề nhiều khi nằm ở phương thức tiếp cận và đánh giá của ngân hàng chưa phù hợp với đặc thù của nhóm khách hàng này.
Thay vì phụ thuộc quá nhiều vào hồ sơ giấy tờ, tài sản bảo đảm hoặc tiếp xúc từng khách hàng riêng lẻ, ngân hàng có thể khai thác dữ liệu thu nhập, lịch sử nhận lương, thời gian làm việc, mức độ ổn định của doanh nghiệp và nghĩa vụ tài chính hiện tại để đánh giá khả năng trả nợ.
Lãnh đạo Nam A Bank đề xuất nguyên lý tiếp cận "high-volume, high-tech", tức phát triển thị trường theo quy mô lớn, kết hợp ứng dụng công nghệ và dữ liệu để cá thể hóa sản phẩm cho từng nhóm khách hàng.
Theo đó, người lao động có thể được phân nhóm theo ngành nghề, doanh nghiệp, khu công nghiệp, mức thu nhập và hình thức trả lương. Công nghệ sẽ giúp ngân hàng giảm chi phí phục vụ, nâng cao khả năng đánh giá tín dụng và tính toán rủi ro.
Không nên mở rộng tín dụng bằng mọi giá
Tại Hội thảo, ThS. Ngô Thành Huấn, Chủ tịch HĐQT CTCP Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản FIDT, lưu ý khi đánh giá một quyết định vay vốn, người lao động cần cân nhắc đồng thời mục đích sử dụng vốn, khả năng trả nợ thực tế, tổng chi phí vay và khả năng chống chịu khi thu nhập giảm hoặc phát sinh biến cố.
Đặc biệt, khả năng trả nợ không nên được tính dựa trên mức thu nhập cao nhất trong những tháng có tăng ca hoặc thưởng, mà cần căn cứ vào phần thu nhập ổn định còn lại sau khi trừ chi phí thiết yếu và các nghĩa vụ nợ hiện hữu.
|
| Ông Ngô Thành Huấn, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành CTCP Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản FIDT chia sẻ về các kênh tiếp cận tín dụng của người lao động và giải pháp phòng ngừa tín dụng đen. Ảnh: BTC. |
Ông Huấn cũng lưu ý người vay cần tính tổng nghĩa vụ tài chính từ các khoản trả góp, thẻ tín dụng, mua trước trả sau và vay người quen, thay vì chỉ nhìn vào số tiền phải thanh toán cho một sản phẩm riêng lẻ.
Từ góc độ này, phát triển thẻ tín dụng nội địa không đồng nghĩa với việc khuyến khích người lao động vay tiêu dùng bằng mọi giá. Hạn mức cần tương xứng với khả năng thanh toán, lịch trả nợ phù hợp với kỳ nhận lương và các điều kiện, lãi suất, phí phải được công khai rõ ràng.
Chuyên gia FIDT đề xuất nghiên cứu thí điểm mô hình "sử dụng thẻ tín dụng nội địa an toàn tại khu công nghiệp", với sự phối hợp giữa ngân hàng, NAPAS, doanh nghiệp, tổ chức công đoàn và các đơn vị tư vấn tài chính.
Trong mô hình này, ngân hàng và công ty tài chính thực hiện thẩm định, cấp hạn mức phù hợp và công khai chi phí sử dụng. NAPAS cùng các đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán phát triển mạng lưới chấp nhận thẻ tại những điểm chi tiêu thiết yếu quanh khu công nghiệp.
Doanh nghiệp có thể hỗ trợ xác nhận thông tin thu nhập, nghiên cứu cơ chế ứng lương hoặc hỗ trợ khẩn cấp đối với những trường hợp chưa phù hợp với tín dụng thẻ. Trong khi đó, tổ chức công đoàn đóng vai trò kết nối, tư vấn và bảo vệ quyền lợi người lao động.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.