'Hãy nói: Tôi là công dân ASEAN'

Sáng 8/6 tại Hà Nội, phiên đối thoại “Thanh niên ASEAN: Khát vọng 2030” đã diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026, quy tụ các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia và đại biểu thanh niên đến từ các quốc gia thành viên ASEAN nhằm thảo luận về vai trò của thế hệ trẻ trong tiến trình xây dựng tương lai khu vực.

Tham dự phiên đối thoại có GS.TS. Nguyễn Vũ Tùng, nguyên Giám đốc Học viện Ngoại giao; TS. Nguyễn Thị Thìn, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao; bà Helen Mary Fazey, Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Vương quốc Anh tại ASEAN; ông Francisco Noel R. Fernandez III, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Philippines tại Việt Nam, cùng đông đảo đại biểu thanh niên ASEAN.

TS. Nguyễn Thị Thìn, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao Việt Nam, phát biểu khai mạc đối thoại. Ảnh: Anh Tuấn/Báo Thế giới & Việt Nam.

Phát biểu khai mạc với chủ đề “Định hình tương lai ASEAN thông qua đối thoại liên thế hệ”, TS. Nguyễn Thị Thìn nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của thanh niên trong bối cảnh ASEAN đang đứng trước những chuyển biến sâu sắc từ cạnh tranh địa chính trị, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) cho tới biến đổi khí hậu.

Theo bà, với hơn 200 triệu người trẻ trong độ tuổi 15-34, thanh niên không chỉ là đối tượng thụ hưởng các chính sách mà còn là lực lượng góp phần định hình tương lai của khu vực. Vì vậy, bảo đảm tiếng nói của giới trẻ được lắng nghe và phản ánh trong quá trình xây dựng chính sách ASEAN là yêu cầu mang tính chiến lược.

Ba xu hướng lớn

Trao đổi về những xu hướng lớn sẽ định hình tương lai khu vực, các diễn giả cùng nhấn mạnh ba vấn đề nổi bật gồm trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.

Đại sứ Philippines Francisco Noel R. Fernandez III cho rằng thanh niên ASEAN không nên chỉ thích nghi với tương lai mà cần chủ động kiến tạo tương lai đó. Theo ông, AI đã trở thành một phần của thực tiễn và điều quan trọng là khai thác công nghệ này để hỗ trợ hoạch định chính sách cũng như tăng cường bản sắc cộng đồng ASEAN.

Trong khi đó, bà Helen Mary Fazey nhận định ASEAN đang đứng trước những thay đổi sâu sắc từ cuộc cách mạng công nghệ và tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Bà lưu ý rằng một số quốc gia ASEAN vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức phát triển, do đó khu vực cần tìm kiếm con đường tăng trưởng bền vững, vừa thúc đẩy kinh tế vừa thu hẹp khoảng cách phát triển.

Theo bà, ứng phó biến đổi khí hậu là nhiệm vụ cấp bách, đòi hỏi các quốc gia phải cân bằng giữa mục tiêu giảm phát thải và nhu cầu phát triển kinh tế.

Đặt các thách thức này trong bối cảnh rộng lớn hơn, GS.TS. Nguyễn Vũ Tùng cho rằng môi trường địa chiến lược đang ngày càng phức tạp khi cạnh tranh giữa các cường quốc gia tăng. Ông nhắc lại rằng một trong những lý do quan trọng dẫn tới sự ra đời của ASEAN chính là để quản lý những tác động từ cạnh tranh chiến lược, và nhiệm vụ đó đang được tiếp nối bởi thế hệ trẻ hôm nay.

Phiên đối thoại cũng đề cập tới nguyên tắc đồng thuận - một trong những đặc trưng nổi bật của ASEAN. Đại sứ Fernandez cho rằng đây là điểm mạnh thay vì điểm yếu của Hiệp hội.

“Chúng ta giống nhau vì cùng là ASEAN, nhưng cũng là những quốc gia khác biệt và cùng tiến bước như một thể thống nhất”, ông nói.

Theo ông, ASEAN duy trì được sự đoàn kết nhờ cách tiếp cận linh hoạt, không bỏ lại bất kỳ thành viên nào phía sau, đồng thời luôn tìm kiếm những điểm đồng lớn nhất giữa các quốc gia thành viên.

Các diễn giả tham gia Đối thoại Thanh niên ASEAN vào sáng 8/6. Ảnh: Anh Tuấn/Báo Thế giới & Việt Nam.

Đưa ASEAN đến gần hơn với người dân

Thảo luận về chủ đề “ASEAN lấy người dân làm trung tâm”, các diễn giả cho rằng ASEAN cần trở nên gần gũi và hữu hình hơn đối với người dân, đặc biệt là giới trẻ, thông qua những chính sách mang lại lợi ích thiết thực như tạo thuận lợi cho việc đi lại, mở rộng cơ hội việc làm, thúc đẩy kinh tế số, nâng cao chất lượng giáo dục và tăng cường khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu.

Bà Helen Mary Fazey cho rằng cảm nhận về ASEAN đôi khi đến từ những điều rất cụ thể, từ hình ảnh lá cờ ASEAN cho tới các cơ chế tạo thuận lợi trong di chuyển giữa các quốc gia thành viên. Quan trọng hơn, các nhà hoạch định chính sách cần truyền tải những thành quả hợp tác khu vực bằng ngôn ngữ gần gũi và dễ tiếp cận với người dân.

Chia sẻ một ví dụ thực tiễn, Đại sứ Fernandez cho biết Philippines là một trong những quốc gia tích cực thúc đẩy các cơ chế bảo hộ công dân trong khuôn khổ ASEAN. Ông dẫn lại các chiến dịch phối hợp giữa các nước thành viên nhằm hỗ trợ hồi hương công dân khỏi các khu vực khủng hoảng ở Trung Đông và châu Phi.

“Khi bạn là công dân ASEAN và cần giúp đỡ, bạn không chỉ có một đại sứ quán để tìm đến mà còn có thể nhận được sự hỗ trợ từ các cơ quan đại diện ngoại giao của ASEAN”, ông nói.

Theo Đại sứ Philippines, đây chính là một trong những minh chứng rõ nét nhất cho giá trị mà ASEAN mang lại cho người dân.

Bổ sung thêm góc nhìn này, GS.TS. Nguyễn Vũ Tùng cho rằng cả ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN: kinh tế, chính trị-an ninh và văn hóa - xã hội, đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Ông nhấn mạnh vai trò của sự kết nối giữa chính phủ và người dân, giữa người dân với nhau cũng như giữa các thế hệ. Theo ông, khi người trẻ hiểu được những nỗ lực của thế hệ đi trước, họ sẽ tiếp tục phát huy và đưa ASEAN tiến xa hơn.

“Hãy nói: Tôi là công dân ASEAN”

Trong phần trao đổi với các đại biểu trẻ, nhiều câu hỏi được đặt ra xoay quanh cạnh tranh giữa các nước lớn, vai trò của thanh niên trong hoạch định chính sách và sức hấp dẫn của ASEAN đối với thế hệ trẻ.

Đại sứ Fernandez cho rằng ASEAN cần tiếp tục duy trì chính sách đối ngoại độc lập, không để bị cuốn vào cạnh tranh giữa các cường quốc. Với quy mô dân số, tiềm lực kinh tế và cơ chế hợp tác hiện nay, ASEAN hoàn toàn có khả năng theo đuổi những lợi ích riêng của khu vực.

Đại biểu thanh niên đặt câu hỏi cho các diễn giả tại buổi đối thoại. Ảnh: Anh Tuấn/Báo Thế giới&Việt Nam.

Các diễn giả cũng thống nhất rằng thanh niên không nên chỉ xuất hiện mang tính biểu tượng tại các diễn đàn khu vực mà cần được tham gia thực chất vào quá trình xây dựng chính sách. Trong bối cảnh ASEAN hướng tới một cộng đồng gắn kết hơn, tiếng nói của thế hệ trẻ ngày càng có vai trò quan trọng.

Đồng thời, ASEAN cần tiếp tục tạo ra những lợi ích cụ thể cho người dân thông qua tăng cường kết nối kinh tế, hỗ trợ công dân trong khủng hoảng và mở rộng cơ hội hợp tác về giáo dục, nghiên cứu, kinh doanh cũng như giao lưu nhân dân.

Khép lại phiên đối thoại, GS.TS. Nguyễn Vũ Tùng kêu gọi các bạn trẻ bắt đầu hành trình gắn bó với ASEAN từ sớm. Ông cho biết bản thân đã theo dõi và nghiên cứu ASEAN từ đầu những năm 1990, khi Việt Nam chuẩn bị gia nhập tổ chức này, và niềm tin của ông vào ASEAN ngày càng được củng cố qua thời gian.

Trong khi đó, Đại sứ Fernandez cho rằng ASEAN ngày nay đã đủ trưởng thành để người dân các nước thành viên có thể nhìn nhận bản thân không chỉ với tư cách công dân quốc gia, mà còn là công dân của một cộng đồng khu vực.

Ông nhắc lại rằng ASEAN ra đời trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, khi các quốc gia còn rất thận trọng trong việc chia sẻ chủ quyền. Hơn nửa thế kỷ sau, ASEAN đã phát triển tới mức có thể cùng nhau thúc đẩy các ứng cử viên chung tại các tổ chức quốc tế.

“Khi các bạn bước lên sân khấu, đừng chỉ nói tôi là người Việt Nam, người Singapore hay người Philippines. Hãy nói rằng: Tôi là công dân ASEAN”, ông chia sẻ.

Tăng cường lòng tin giữa các chính đảng ASEAN Tọa đàm tại Hà Nội lần đầu quy tụ các chính đảng Đông Nam Á, thảo luận vai trò xây dựng Cộng đồng ASEAN đoàn kết, tự cường, lấy người dân làm trung tâm, hướng tới Tầm nhìn 2045. 5 giờ trước