 |
| Các đối tượng tại cơ sở sơ chế ốc bươu bằng hóa chất công nghiệp. Ảnh: Công an. |
Ngày 27/1, Công an TP.HCM đã phanh phui đường dây chế biến thực phẩm bẩn quy mô lớn khi khởi tố, bắt tạm giam Huỳnh Văn Trường (47 tuổi, ngụ TP Cần Thơ) về tội Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.
Tại cơ sở bị kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện hơn 3 tấn thịt ốc bươu đã sơ chế được ngâm trong dung dịch natri silicate - "thủy tinh lỏng", vốn chỉ dùng trong sản xuất gạch, xi măng. Chưa dừng lại, công an còn thu giữ thêm 1.575 kg hóa chất cùng loại được cất giấu để tiếp tục ngâm ốc.
Kết quả giám định xác định toàn bộ mẫu ốc đều chứa hóa chất công nghiệp bị cấm trong thực phẩm. Bị can khai từ năm 2021 đã dùng khoảng 500 tấn natri silicate để xử lý 3.000 tấn ốc, tuồn ra thị trường, thu lợi bất chính, đe dọa trực tiếp sức khỏe cộng đồng.
Nguy cơ tổn thương gan, thận
Trao đổi với Tri Thức - Znews, bác sĩ chuyên khoa I Lê Văn Thiệu, chuyên khoa Truyền nhiễm và Kiểm soát nhiễm khuẩn, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết natri silicate không phải là chất gây độc cấp tính ngay lập tức, nhưng có tính kiềm mạnh, tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu xâm nhập cơ thể qua đường tiêu hóa.
"Natri silicate có thể gây kích ứng hoặc làm tổn thương niêm mạc miệng, thực quản và dạ dày, đặc biệt khi tồn dư ở nồng độ cao. Việc sử dụng hóa chất công nghiệp trong thực phẩm là hoàn toàn không được phép", bác sĩ Thiệu nhấn mạnh.
Theo chuyên gia này, việc ăn thực phẩm đã bị ngâm hóa chất công nghiệp trong thời gian dài có thể khiến cơ thể tích tụ độc tố. Hóa chất sau khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa qua gan và đào thải qua thận. Khi các cơ quan này phải xử lý lượng lớn chất lạ không xác định, nguy cơ suy gan, suy thận là rất cao.
Trong trường hợp ngộ độc cấp tính, người ăn có thể xuất hiện các triệu chứng như rát miệng, rát lưỡi, đau họng, buồn nôn, nôn ói, đau bụng dữ dội, tiêu chảy, thậm chí nôn hoặc đi ngoài ra máu do tổn thương niêm mạc tiêu hóa.
 |
| Bên trong cơ sở sơ chế thịt ốc bươu được ngâm trong dung dịch hóa chất Natri Silicate. Ảnh: Công an. |
Bác sĩ Thiệu khuyến cáo người tiêu dùng cần cảnh giác với những dấu hiệu bất thường như thịt ốc có màu trắng lạ, giòn bất thường; khi ăn có cảm giác tê hoặc rát miệng; nước ngâm nhớt, sệt, có cảm giác như xà phòng. Trường hợp nhiều người cùng ăn và đồng loạt đau bụng, nôn ói cần nhanh chóng đến cơ sở y tế.
Đặc biệt, trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền cần được đưa đi cấp cứu ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu đau rát họng, đau ngực, nôn nhiều hoặc đau bụng dữ dội.
"Đầu độc cộng đồng" dưới vỏ bọc kinh doanh
Theo luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP.HCM), với hành vi sử dụng hóa chất công nghiệp để ngâm ốc với số lượng cực lớn nhằm đưa ra thị trường tiêu thụ, tội danh trực diện và phù hợp nhất là Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm theo Điều 317 Bộ luật Hình sự 2015.
"Với quy mô 3.000 tấn ốc và 500 tấn hóa chất, đây không còn là vi phạm hành chính đơn thuần mà đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự do tính chất đặc biệt nghiêm trọng, gây nguy hiểm cho sức khỏe của số lượng lớn người tiêu dùng", luật sư Hoàng Hà phân tích với Tri Thức - Znews.
 |
| Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP.HCM). Ảnh: LSCC. |
Theo quy định, nếu thu lợi bất chính ở mức lớn và gây hậu quả nghiêm trọng, các bị can có thể bị truy cứu theo khoản 4 Điều 317 với mức hình phạt lên tới 20 năm tù. Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị phạt tiền từ 20 đến 100 triệu đồng, cấm hành nghề hoặc đảm nhiệm chức vụ từ 1 đến 5 năm.
Trong trường hợp cơ quan điều tra chứng minh được hành vi ngâm hóa chất nhằm biến đổi bản chất sản phẩm, như biến ốc hỏng, ốc kém chất lượng thành ốc tươi ngon để đánh lừa người tiêu dùng, vụ án có thể xem xét thêm tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm theo Điều 193 Bộ luật Hình sự, với mức hình phạt cao nhất có thể là tù chung thân.
Theo luật sư Hoàng Hà, dù về mặt thuật ngữ pháp lý là vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, nhưng xét về bản chất và hệ lụy xã hội, đây có thể xem là một hình thức "đầu độc cộng đồng" có hệ thống.
"Việc sử dụng hóa chất công nghiệp trong thực phẩm trong suốt khoảng 5 năm, với số lượng hàng nghìn tấn, cho thấy sự coi thường pháp luật và sức khỏe cộng đồng. Đây là hành vi trục lợi có tổ chức, lạnh lùng và tàn nhẫn", luật sư Hà nhận định.
Hành vi này không chỉ gây nguy cơ bệnh tật âm thầm cho hàng triệu người tiêu dùng trong nhiều năm tới, mà còn làm suy giảm niềm tin vào thị trường thực phẩm, tạo gánh nặng lớn cho hệ thống y tế và trực tiếp bức tử các cơ sở kinh doanh chân chính.
Chặn ốc bẩn ra thị trường bằng chế tài mạnh
Để ngăn chặn những vụ việc tương tự, luật sư Hoàng Hà cho rằng cần một cuộc cách mạng trong cả tư duy quản lý lẫn chế tài xử phạt. Cấp bách nhất là siết chặt việc quản lý chuỗi cung ứng hóa chất công nghiệp. Natri silicat là hóa chất công nghiệp, không phải phụ gia thực phẩm vì vậy cần quy định chặt chẽ việc kinh doanh hóa chất này. Người bán phải yêu cầu người mua cung cấp mục đích sử dụng và lưu trữ hồ sơ. Nếu bên bán biết khách hàng dùng cho thực phẩm mà vẫn bán phải bị xử lý như đồng phạm.
Tiếp theo là tăng cường thanh, kiểm tra đột xuất và hậu kiểm thay vì các đợt thanh tra định kỳ có báo trước, cơ quan chức năng cần đẩy mạnh hình thức trinh sát và kiểm tra đột xuất tại các cơ sở sơ chế nhỏ lẻ, không biển hiệu trong khu dân cư.
"Đối với hàng hóa bán ra thị trường, bắt buộc dán mã QR truy xuất nguồn gốc ngay từ khâu sơ chế thô đối với thực phẩm tươi sống tại các chợ đầu mối và cơ sở phân phối lớn. Điều này giúp khoanh vùng và ngăn chặn sản phẩm độc hại lan rộng khi có sự cố", ông nói.
Để không phải chạy theo hậu quả, các biện pháp pháp lý cần đánh mạnh vào lợi ích kinh tế và trách nhiệm cá nhân. Theo vị chuyên gia, cần áp dụng triệt để quy định xử lý hình sự đối với hành vi sử dụng chất cấm bất kể đã gây ra thiệt hại cụ thể hay chưa, chỉ cần chứng minh được có sử dụng hóa chất ngoài danh mục trong thực phẩm là đủ căn cứ truy tố.
Song song là xử phạt tiền dựa trên doanh thu hoặc khối lượng vi phạm thay vì mức phạt trần cố định (thường quá thấp so với lợi nhuận), nên áp dụng mức phạt gấp 10-20 lần giá trị lô hàng hoặc doanh thu bất chính. Điều này khiến đối tượng rơi vào tình trạng trắng tay lập tức nếu vi phạm, có tác dụng triệt tiêu động cơ trục lợi.
Cuối cùng là quy định những cá nhân đã bị kết án về tội vi phạm an toàn thực phẩm phải bị cấm hành nghề kinh doanh thực phẩm vĩnh viễn, không được đứng tên giấy phép kinh doanh dưới bất kỳ hình thức nào.
Ông cũng đề xuất xây dựng cơ chế thưởng nóng cho người tố giác, thông qua mạng lưới giám sát nhân dân và trích một phần tiền xử phạt để khen thưởng người dân hoặc công nhân cung cấp thông tin vi phạm xác thực.
Cuốn sách Bệnh của thời thức ăn tiện lợi giải thích nguyên nhân gây ra tất cả bệnh mạn tính, cách thực phẩm tiện lợi đã tác động đến chúng dẫn đến tổn hại cho sức khỏe, nền kinh tế và môi trường, từ đó đề xuất giải pháp để chữa lành cho con người.
