|
|
Các bác sĩ thăm khám cho bệnh nhi. |
Ngay sau khi sinh, bé trai người Ghana xuất hiện vàng da và tình trạng diễn tiến rất nhanh. Chỉ sau 20 giờ tuổi, trẻ đã được xác định mắc vàng da nặng tại bệnh viện địa phương.
Dù được thực hiện nhiều xét nghiệm và điều trị bằng chiếu đèn tích cực, nguyên nhân gây bệnh vẫn chưa được làm rõ, trong khi tình trạng vàng da tiếp tục tăng. Ngày 27/5, trẻ được chuyển đến Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương, trong tình trạng nguy kịch.
Cuộc chạy đua tìm nguồn máu hiếm trong đêm
Khi nhập viện, trẻ vàng da toàn thân, các xét nghiệm cho thấy nồng độ bilirubin tăng nhanh, huyết sắc tố chỉ còn 98 g/L, biểu hiện của tình trạng tan máu nghiêm trọng.
Điều khiến các bác sĩ đặc biệt bất ngờ là cả mẹ và bé đều mang nhóm máu O, Rh dương tính. Điều này loại trừ các nguyên nhân tan máu thường gặp do bất đồng nhóm máu ABO hoặc Rh giữa mẹ và con.
Trước nguy cơ tổn thương não do bilirubin tăng quá cao và thiếu máu nặng, ê-kíp điều trị quyết định chỉ định thay máu cấp cứu.
Ngay trong đêm, các bác sĩ đối chiếu nhóm máu O, Rh+ của trẻ với toàn bộ các đơn vị máu nhóm O đang lưu trữ tại bệnh viện. Tuy nhiên, không có bất kỳ mẫu máu nào tương thích.
Trước tình huống đặc biệt này, mẫu máu của bệnh nhi được chuyển tới Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương để thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu.
Kết quả xác định trẻ mang kháng thể Anti Fy3 - một kháng thể cực hiếm thuộc hệ nhóm máu Duffy-null. Trong thời gian chờ kết quả, các bác sĩ duy trì chiếu đèn cường độ cao kết hợp thuốc hỗ trợ nhằm làm chậm quá trình tan máu và tăng độ bền của hồng cầu, giúp kéo dài "thời gian vàng" cho bệnh nhi.
Sau khi xác định nguyên nhân, thách thức lớn nhất là tìm được nguồn máu tương thích. Các bác sĩ trước tiên xét nghiệm chuyên sâu cho người thân của bệnh nhi. Tuy nhiên, kết quả cho thấy người bố không phù hợp để hiến máu.
Hy vọng tiếp theo được đặt vào người mẹ. Thế nhưng, sản phụ vừa trải qua ca sinh mổ, đồng thời bị thiếu máu với nồng độ huyết sắc tố chỉ 88 g/L nên không đủ điều kiện hiến máu.
Trong khi đó, tình trạng của trẻ ngày càng xấu đi. Nếu không được truyền máu kịp thời, bệnh nhi có nguy cơ suy tim, suy hô hấp, ngừng thở và suy đa cơ quan.
Trước diễn biến nguy cấp, Trung tâm Sơ sinh tổ chức hội chẩn liên chuyên khoa và xin ý kiến chỉ đạo của TS.BS Phan Hữu Phúc, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương.
Một phương án được đưa ra là mở rộng tìm kiếm người hiến máu trong cộng đồng, tập trung vào cộng đồng người châu Phi đang sinh sống tại Việt Nam.
 |
| Sau khi xác định 2 người châu Phi với nhóm máu phù hợp, các bác sĩ lấy mẫu xử lý và chuẩn bị các bước truyền máu theo đúng quy trình cho bệnh nhi. |
Sau hai ngày, 25 người tình nguyện đã tham gia xét nghiệm, gồm 3 người Việt Nam và 22 người châu Phi. Cuối cùng, các bác sĩ tìm được hai người châu Phi có nhóm máu phù hợp.
Đến ngày thứ ba sau nhập viện, bệnh nhi được truyền máu. Sau điều trị, trẻ cải thiện rõ rệt, vàng da giảm nhanh, da hồng hào trở lại, tỉnh táo, bú tốt và được xuất viện sau 7 ngày.
Kháng thể hiếm khiến trẻ tan máu ngay từ trong bụng mẹ
Theo các bác sĩ, bên cạnh hai hệ nhóm máu quen thuộc là ABO và Rh, y học hiện đã xác định thêm 46 hệ nhóm máu khác nhau, trong đó có hệ nhóm máu Duffy.
Hệ nhóm máu này gồm 5 kháng nguyên chính trên bề mặt hồng cầu gồm Fya, Fyb, Fy3, Fy5 và Fy6, được điều hòa bởi gen ACKR1 trên nhiễm sắc thể số 1.
 |
| Bệnh nhi tái khám sau 3 tuần ra viện. |
Trong số đó, Anti Fy3 là kháng thể hiếm gặp nhất, chỉ xuất hiện ở những người mang nhóm máu Duffy-null, tức thiếu đồng thời hai kháng nguyên Fya và Fyb. Nhóm máu này rất hiếm ở người châu Á và châu Âu nhưng lại khá phổ biến ở người châu Phi, với tỷ lệ 68-90%.
Khi người mẹ mang nhóm máu Duffy-null mang thai em bé có kháng nguyên Duffy được di truyền từ người bố, kháng thể Anti Fy3 của mẹ có thể đi qua nhau thai, bám vào hồng cầu của thai nhi và phá hủy các tế bào này. Hậu quả là trẻ có thể bị thiếu máu và vàng da từ mức độ trung bình đến rất nặng ngay sau khi chào đời.
Bác sĩ Vũ Thị Huê, Trung tâm Sơ sinh, cho biết đây là trường hợp đặc biệt bởi nguyên nhân tan máu không thuộc những căn nguyên thường gặp.
"Bệnh hoàn toàn có thể được phát hiện trước sinh thông qua xét nghiệm sàng lọc các kháng thể bất thường trong máu mẹ. Tuy nhiên, khác với bất đồng nhóm máu Rh, hiện chưa có biện pháp dự phòng đặc hiệu đối với vàng da tan máu do bất đồng hệ nhóm máu Duffy trong thai kỳ. Vì vậy, phát hiện sớm và xử trí kịp thời sau sinh đóng vai trò quyết định", bác sĩ Huê nói.
Các bác sĩ cho biết mỗi năm Trung tâm Sơ sinh tiếp nhận hàng trăm trẻ đến khám và điều trị vì vàng da. Trong năm 2025, khoảng 28,7% trường hợp vàng da liên quan đến bất đồng nhóm máu ABO hoặc Rh.
Khoảng trống y khoa về một hội chứng quen thuộc
Căng thẳng độc hại là một hội chứng nhiều người gặp phải. Có điều, các nghiên cứu y khoa về vấn đề này chưa toàn diện. Đây là khoảng trống gây khó khăn cho việc điều trị. Mục Sức khỏe giới thiệu cuốn sách Tầng giếng sâu – cuốn sách mang tới cho người đọc một cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về những ảnh hưởng của "nghịch cảnh thời thơ ấu" (ACE) với sức khỏe tinh thần của con người.
