'Hạm đội bóng tối' dần lộ diện

Tàu chở dầu Marinera, trước có tên Bella 1, tại eo biển Singapore hôm 18/3/2025. Ảnh: Reuters.

Trong những ngày gần đây, sau khi bị quân đội Mỹ truy đuổi khỏi Venezuela và vượt Đại Tây Dương, một con tàu đã thay đổi danh tính. Từng được biết đến với tên Bella 1, con tàu đổi tên thành Marinera. Marinera không còn treo cờ Guyana nữa. Lá cờ mới, được thủy thủ đoàn sơn vội lên thân tàu giữa lúc bị truy đuổi, là cờ Nga.

Theo các chuyên gia hàng hải, việc con tàu vội vã giả danh thành tàu Nga dường như muốn ngăn chặn Mỹ tiếp tục bám theo. Quân đội Mỹ tiếp tục chặn bắt con tàu vào hôm 7/1 tại vùng biển giữa Iceland và Scotland. Cho đến nay, Nga vẫn chưa có phản ứng mạnh mẽ nào.

Tuy nhiên, New York Times nhận định việc con tàu sơn cờ Nga là một phần xu hướng nhiều tàu chở dầu tìm kiếm sự bảo vệ của Moscow giữa lúc Mỹ và các quốc gia phương Tây tăng cường chống hoạt động buôn bán dầu mà Mỹ và phương Tây cho là bất hợp pháp và gọi là "hạm đội bóng tối" trên toàn cầu.

Phân tích của New York Times cho thấy 5 tàu chở dầu hoạt động gần đây trong vùng biển Venezuela, gồm cả tàu Marinera, đã chuyển sang treo cờ Nga. Tất cả số tàu này bị Mỹ trừng phạt vì vận chuyển dầu Iran hoặc Nga.

Lloyd's List - một công ty tình báo và dữ liệu hàng hải - ghi nhận trong tháng 12/2025, 17 tàu chở dầu đã treo cờ Nga và hơn 40 tàu khác kể từ tháng 6/2025.

“Sau 4-5 lần dùng cờ giả, các tàu hiện nay về cơ bản đăng ký tại Nga”, Richard Meade - Tổng biên tập Lloyd's List - chia sẻ.

Tàu chở dầu Marinera quan sát từ xa. Ảnh: Reuters.

Dè dặt lo phản ứng của Nga

Trong nhiều năm, những con tàu cũ kỹ như Marinera đóng vai trò huyết mạch cho nhiều quốc gia như Venezuela, Iran và Nga, cũng như các tổ chức phi nhà nước như băng đảng ma túy; cho phép họ né trách lệnh trừng phạt khi vận chuyển dầu trong âm thầm khắp thế giới. Những con tàu này thường treo cờ một số quốc gia như Quần đảo Cooks, hoặc không treo cờ, nhằm che giấu danh tính thực sự của quốc gia điều hành phía sau.

"'Hạm đội bóng tối' có mục đích giúp Nga khéo léo phủ nhận trách nhiệm. Những con tàu thuộc sở hữu của một công ty ma ở Dubai, được đăng ký dưới tên một quỹ tín thác ở Seychelles, hay không thể trình giấy tờ bảo hiểm", ông Meade ví dụ.

Tuy nhiên, chiến lược này cũng khiến những con tàu dễ bị tổn thương.

Theo các quan chức Mỹ, lá cờ Guyana do tàu Bella 1 đăng ký là giả. Điều này đồng nghĩa Bella 1 là tàu không quốc tịch và có thể bị khám xét theo luật quốc tế khi Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ tiếp cận con tàu ở biển Caribe hôm 20/12/2025. Con tàu được cho là đang hướng tới Venezuela để lấy dầu trước khi quay đầu và bỏ chạy.

Trong lúc bị Mỹ truy đuổi, con tàu được ghi vào Sổ đăng bạ hàng hải của Nga. Sau đó, Nga chính thức gửi công hàm yêu cầu Mỹ ngừng hành động.

"Nếu treo cờ Quần đảo Cook thì rủi ro (với Mỹ) rất nhỏ, vì Quần đảo Cook sẽ không trả đũa dưới bất cứ hình thức nào. Nhưng nếu tàu đó treo cờ Nga thì cần suy nghĩ kỹ” bởi nguy cơ trả đũa cao hơn nhiều", Elisabeth Braw - chuyên gia cấp cao tại Hội đồng Đại Tây Dương - chia sẻ.

Vị trí ghi nhận cuối cùng của tàu chở dầu Marinera lúc 21h32 ngày 7/1 (giờ Việt Nam). Ảnh: LSEG.

Lần này, biện pháp răn đe của Nga không hiệu quả. Do đó, Moscow đã điều một tàu hải quân tới. Tuy nhiên, quân đội Mỹ vẫn tích cực theo đuôi Bella 1 và chặn bắt trước khi tàu Nga có mặt. Chính phủ Nga đang có phản ứng ban đầu khá dè dặt, với những tuyên bố ngắn gọn từ Bộ Ngoại giao và Bộ Giao thông Vận tải.

Suốt nhiều năm, Điện Kremlin phủ nhận việc dùng "hạm đội bóng tối" vận chuyển các sản phẩm năng lượng. Tuy nhiên, các chuyên gia đã xác định hàng trăm tàu được Nga dùng cho mục đích này. Một phân tích do Trường Kinh tế Kyiv công bố năm 2024 cho thấy gần 70% lượng dầu Nga được vận chuyển bằng "hạm đội bóng tối", một xu hướng từ năm 2022 như một cách Moscow né tránh lệnh trừng phạt phương Tây.

Bà Braw cho rằng việc Nga treo cờ lên các con tàu này cho thấy họ “có liên hệ” với các con tàu kể trên.

Tàu Marinera bị Mỹ áp lệnh trừng phạt vì vận chuyển dầu Iran. Theo dữ liệu từ công ty theo dõi vận chuyển dầu toàn cầu Kpler và TankerTrackers.com, chưa có dấu hiệu cho thấy tàu này chở dầu Nga trong những năm gần đây.

Nga và châu Âu cùng phản ứng linh hoạt

Mặc dù Mỹ bắt giữ tàu Marinera với phản ứng nhẹ nhàng từ Nga, Moscow lại có hành động quyết liệt hơn bảo vệ những con tàu khác ở gần bờ biển nước này.

Tháng 5/2025, Estonia tìm cách chặn một tàu chở dầu tên Jaguar ở biển Baltic vì cho rằng tàu này không quốc tịch. Nga đã điều một máy bay chiến đấu để cảnh báo Estonia và bảo vệ con tàu đang trên đường tới Ấn Độ. Hải quân Estonia đã hộ tống con tàu vào vùng biển của Nga.

“Châu Âu tranh cãi rất gay gắt về cách ứng phó với những tàu chở dầu này. Họ chưa bao giờ đưa ra quyết định mạnh tay nào”, Gonzalo Saiz Erausquin - nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh - cho biết.

Liên minh châu Âu và Anh đã trừng phạt gần 600 tàu “bóng tối” được cho là có liên quan đến hoạt động buôn bán dầu của Nga. Sau loạt vụ việc các tàu gây thiệt hại cho tuyến cáp ngầm dưới biển, các quốc gia cũng bắt đầu áp đặt biện pháp quân sự.

Tháng 12/2024, biệt kích Phần Lan chiếm giữ một tàu chở dầu bị nghi cắt đứt một số đường dây cáp. Tháng 10/2025, Hải quân Pháp đột kích một tàu chở dầu khả nghi.