Giận dữ vì chiến sự Iran, UAE dứt áo ‘một mình một đường’

Trong bối cảnh Saudi Arabia chuẩn bị những bước cuối cùng để tổ chức hội nghị thượng đỉnh các lãnh đạo Arab tại Vùng Vịnh trong ngày 28/4, các nhà bình luận chính trị tại quốc gia láng giềng UAE liên tục úp mở về một thông tin quan trọng sắp được giới chức UAE công bố.

Trong nhiều tuần, giới chức UAE đã công khai bày tỏ sự thất vọng về các nước Arab, chỉ trích lập trường các nước này quá mềm mỏng với Iran.

UAE “một mình một đường”, cục diện Trung Đông đổi khác

Quyết định rời OPEC được đưa ra sau khi UAE giận dữ vì hàng loạt cuộc tấn công của Iran nhằm vào nước này.

Cố vấn ngoại giao của Tổng thống UAE, ông Anwar Gargash, đã lên tiếng chỉ trích phản ứng của các nước Arab tại Vùng Vịnh đối với Iran tại một phiên thảo luận ngày 27/4.

“Các nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh đã hỗ trợ nhau về mặt hậu cần, nhưng về chính trị và quân sự, tôi cho rằng lập trường của họ đang yếu nhất từ trước đến nay. Tôi đã đoán trước điều này sẽ xảy ra với Liên đoàn Arab và không bất ngờ, nhưng tôi không ngờ điều đó lại xảy ra cả với Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh, tôi thực sự ngạc nhiên”, ông Gargash nhấn mạnh.

Đúng lúc Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman bắt đầu hội nghị thượng đỉnh tại Jeddah, chính phủ UAE bất ngờ đưa ra tuyên bố gây chấn động: Rút khỏi OPEC.

Nhà máy lọc dầu tại Fujairah, UAE, bị tấn công trong tháng 3. UAE là quốc gia Vùng Vịnh chịu ảnh hưởng nặng nhất từ các đòn đáp trả phi đối xứng của Iran. Ảnh: Reuters.

Các quan chức UAE cho biết quyết định này được đưa ra để UAE có thể đơn phương tăng sản lượng dầu, đáp ứng nhu cầu dài hạn của thị trường.

Dù thời điểm công bố là ngẫu nhiên hay có chủ đích, động thái này được xem là biểu tượng mạnh mẽ cho những thay đổi sâu sắc đang định hình lại Trung Đông, xu hướng này càng được gia tốc trong bối cảnh chiến sự Iran.

Việc rút khỏi OPEC cho thấy UAE sẵn sàng đưa ra những quyết định lớn vì lợi ích quốc gia, không còn bị ràng buộc bởi liên minh và thông lệ truyền thống.

Theo Reuters, khi được hỏi UAE có tham vấn Saudi Arabia trước khi đưa ra quyết định này không, Bộ trưởng Năng lượng UAE Suhail Mohamed al-Mazrouei nói UAE không trao đổi vấn đề này với bất kỳ quốc gia nào khác.

“Đây là quyết định chính sách của UAE, được đưa ra sau khi cân nhắc kỹ các định hướng hiện tại và tương lai liên quan đến sản lượng dầu của UAE”, ông Mazrouei nói.

Ông Mazrouei khẳng định quyết định rời OPEC của UAE “không nhằm vào bất kỳ quốc gia nào”, đồng thời nhấn mạnh Saudi Arabia và UAE vẫn là “anh em”, cùng đứng về một phía giữa khủng hoảng do chiến sự.

UAE từ đây theo đuổi lợi ích riêng

Theo New York Times, sự trỗi dậy của UAE “không ràng buộc” sẽ tác động mạnh đến thị trường dầu mỏ và kinh tế toàn cầu. Với hơn 2.000 tỷ USD tài sản quốc gia, quốc gia nhỏ bé này từ lâu đã xây dựng ảnh hưởng vượt xa biên giới.

Quyết định rời OPEC cho thấy UAE, một trong những nước xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới và là đồng minh thân cận của Mỹ, ngày càng theo đuổi con đường riêng.

Sân bay Quốc tế Dubai bị tấn công trong tháng 3. Ảnh: Reuters.

“Những gì chúng ta đang thấy là một UAE mới. Đây sẽ là cách UAE hành xử ở cấp độ khu vực và toàn cầu trong thời gian tới”, nhà khoa học chính trị Abdulkhaleq Abdulla nhận định với New York Times.

Bà Kristin Diwan, chuyên gia cao cấp tại Viện Các quốc gia Arab tại Vùng Vịnh, đồng tình: “Đây là tuyên bố độc lập của UAE. Họ không còn thấy cần phải phụ thuộc vào những thể chế không còn phù hợp với lợi ích của mình”.

Trong những năm gần đây, UAE vốn đã nhiều lần nhấn mạnh việc theo đuổi lợi ích kinh tế riêng, không hài lòng với hạn ngạch sản lượng do OPEC áp đặt. Nước này cũng tăng cường quan hệ với Israel, trong khi nhiều quốc gia Arab khác lựa chọn giữ khoảng cách.

Tại Yemen, UAE hậu thuẫn một lực lượng vũ trang nổi dậy, khiến “đàn anh” Saudi Arabia - quốc gia ủng hộ chính phủ Yemen - không hài lòng.

Ở Sudan, trong khi Saudi Arabia và Ai Cập ủng hộ chính phủ, UAE được cho là đứng về phía lực lượng bán quân sự đối địch, dù UAE đã lên tiếng phủ nhận việc cung cấp vũ khí cho lực lượng này.

Mối bất đồng giữa Saudi Arabia và UAE vốn đã âm ỉ trong nhiều năm. Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Tổng thống UAE Sheikh Mohammed bin Zayed từng là đồng minh thân thiết, tuy nhiên, hai bên dần theo đuổi tầm nhìn chiến lược khác nhau tại Trung Đông, dẫn tới xung đột về lợi ích.

Rạn nứt này càng trở nên rõ ràng hơn trong bối cảnh chiến sự nổ ra tại Iran. Việc Iran tung đòn trả đũa phi đối xứng vào các nước Vùng Vịnh trong chiến sự làm gia tăng chia rẽ tại Trung Đông.

Hứng chịu thiệt hại nặng nề hơn hẳn các quốc gia Vùng Vịnh khác, giới chức UAE nhiều lần bày tỏ không hài lòng với các nước Vùng Vịnh, cho rằng họ chưa có lập trường đủ cứng rắn với Iran.

“Tất cả các chính sách kiềm chế Iran của các nước Vùng Vịnh đều thất bại. Chúng ta đã thất bại một cách rõ ràng”, Cố vấn ngoại giao của Tổng thống UAE, ông Anwar Gargash, tuyên bố.

Quan sát thực tế chiến sự, các quốc gia Vùng Vịnh cũng đang phải điều chỉnh lại quan hệ với Mỹ. Mỹ vốn bảo trợ an ninh cho các đồng minh Vùng Vịnh trong nhiều thập kỷ, nhưng cách chiến sự Iran diễn ra cho thấy Mỹ không thể bảo vệ hoàn toàn cho đồng minh trước các cuộc tấn công.

Theo chuyên gia Kristin Diwan, thực tế này buộc mỗi nước Vùng Vịnh phải tự định hướng chiến lược riêng, trong khi chưa thể thống nhất lập trường chung. Xu hướng diễn biến này phản ánh đầy đủ trong quyết định của UAE khi rút khỏi OPEC.

Điều gì xảy ra sau quyết định “dứt áo” của UAE khỏi OPEC?

Trong nhiều năm, chính sách dầu mỏ là nguồn gốc căng thẳng rõ rệt giữa UAE và Saudi Arabia. UAE muốn ưu tiên chiến lược tối đa hóa sản lượng, bán càng nhiều dầu càng tốt trước khi thế giới chuyển dịch dần khỏi lựa chọn sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Trong khi đó, Saudi Arabia thường theo đuổi giá dầu cao lại đòi hỏi các nước thành viên OPEC hạn chế sản lượng, bao gồm cả UAE.

Với năng lực sản xuất dầu lớn và nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ, Saudi Arabia cần nguồn thu cao để tài trợ ngân sách trong nước, cũng như các kế hoạch phát triển đầy tham vọng.

Ngược lại, theo nhà phân tích Bachar El-Halabi, UAE “không chịu áp lực phải duy trì nguồn thu từ thị trường dầu trong cả thế kỷ tới như Saudi Arabia”.

Các nhà quan sát nhận định cách hành xử của UAE tại khu vực và trên thế giới từ nay sẽ khác, điều này sẽ làm tăng tốc quá trình định hình lại cục diện ở Trung Đông. Ảnh: Reuters.

Quyết định của UAE trong việc tăng sản lượng dầu, dù hoạt động xuất khẩu hiện còn chịu hạn chế vì chiến sự Iran, vẫn sẽ làm hài lòng chính quyền Tổng thống Trump. UAE có thể giúp ông Trump giảm áp lực chính trị từ việc giá năng lượng tăng cao về dài hạn.

Trong khi UAE ngày càng mong muốn tự chủ, giới quan sát bắt đầu suy đoán các bước đi tiếp theo của nước này. Một số ý kiến cho rằng UAE có thể sẽ rút khỏi các tổ chức khác như Liên đoàn Arab, Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh hoặc Tổ chức Hợp tác Hồi giáo.

Nhà khoa học chính trị Abdulkhaleq Abdulla cũng nhận định có khả năng UAE sẽ tuyên bố tạm thời đóng băng tư cách thành viên hoặc ngừng tài trợ.

Theo chuyên gia Kristin Diwan, UAE duy trì tư cách thành viên trong OPEC nhiều năm qua chủ yếu “vì nể Saudi Arabia”. Tuy nhiên, quyết định lần này cho thấy UAE “không còn tuân theo vai trò lãnh đạo của Saudi Arabia”.

Ông Tareq al-Otaiba, học giả chuyên nghiên cứu về UAE tại Trường Kinh doanh Harvard, nhận định cuộc chiến tại Iran đã phơi bày nhiều thực tế tại Trung Đông, đòi hỏi các quốc gia Vùng Vịnh phải định rõ “Ai là bạn thật?”.

“Dù vậy, câu hỏi hiện tại với UAE lại không phải: Ai là bạn?; mà là: Sau đây, Trung Đông sẽ thế nào khi UAE đã quyết một mình một lối?”, ông Otaiba nói.