Vết sẹo Vùng Vịnh thách thức ông Trump

Trong nhiều năm, Saudi Arabia và UAE lựa chọn giải quyết các bất đồng và tranh chấp một cách kín đáo. Tuy nhiên, giờ đây, những rạn nứt tưởng chừng đã được kiểm soát bùng phát công khai, kéo theo những hệ lụy lan rộng trong khu vực và có thể còn xa hơn nữa.

Sự rạn nứt giữa hai quốc gia láng giềng giàu dầu mỏ có nguy cơ tác động đến thị trường quốc tế và làm trầm trọng thêm các xung đột đang diễn ra tại khu vực Trung Đông và châu Phi.

Sự nguy hiểm của đối đầu “mơ hồ”

Sự đối đầu giữa Saudi Arabia và UAE thể hiện rõ nhất tại Yemen, nơi một nhóm ly khai được UAE hậu thuẫn đã tiến hành một chiến dịch quân sự thất bại hồi tháng 12/2025 với tham vọng giành quyền kiểm soát miền nam Yemen.

Sau đó, giới chức Saudi Arabia đã phản ứng quyết liệt, từng bước giành lại ảnh hưởng tại Yemen, đồng thời tuyên bố Saudi Arabia sẽ là bên duy nhất chịu trách nhiệm đối với tương lai Yemen.

Trước đây, UAE từng chi trả lương cho một số lực lượng vũ trang tại Yemen. Tuy nhiên, Saudi Arabia gần đây đã cam kết sẽ đảm nhận việc trả lương cho toàn bộ nhân viên chính phủ Yemen, cả dân sự lẫn quân sự. Theo hai quan chức Yemen có thông tin về kế hoạch này, Saudi Arabia đưa ra cam kết tài chính cho Yemen lên tới hơn 1 tỷ USD mỗi năm.

“Sự khác biệt giữa Saudi Arabia và UAE không phải là bất đồng về chiến thuật mà là sự chia rẽ về chiến lược đối với cách hiểu thế nào là sự ổn định ở Trung Đông”, ông H.A. Hellyer, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Dịch vụ Quân sự Hoàng gia Anh, nhận định.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đón Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman trong lễ đón chính thức tại Nhà Trắng ở Washington, Mỹ, ngày 18/11/2025. Ảnh: Reuters.

Theo các nhà phân tích, căng thẳng đang lan sang nhiều khu vực khác tại Trung Đông, rạn nứt giữa Saudi Arabia và UAE có thể khiến các xung đột leo thang trong khu vực, làm đổ vỡ những liên minh vốn mong manh.

Thái tử Mohammed bin Salman, nhà lãnh đạo nắm thực quyền tại Saudi Arabia và Tổng thống UAE, ông Sheikh Mohammed bin Zayed, từ lâu đã được Washington xem là hai đồng minh.

Năm 2015, Saudi Arabia và UAE đã liên minh can thiệp quân sự vào Yemen trong một chiến dịch nhằm đẩy lùi lực lượng nổi dậy.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, hai bên ngày càng đi theo những khuynh hướng khác nhau, như ủng hộ các phe đối lập nhau trong cuộc nội chiến tại Sudan, theo đuổi các chính sách dầu mỏ khác biệt và lao vào cuộc cạnh tranh kinh tế gay gắt.

Theo New York Times, trước khi đối đầu công khai tại Yemen, chính phủ Saudi Arabia và UAE vẫn duy trì vẻ ngoài hữu hảo. Nhưng những va chạm trong vấn đề tại Yemen khiến lớp vỏ ngoại giao sụp đổ, nhường chỗ cho khẩu chiến gay gắt.

Các nhà bình luận và nền tảng truyền thông của Saudi Arabia cáo buộc UAE gieo rắc hỗn loạn trong khu vực bằng cách hậu thuẫn cho các lực lượng vũ trang ở Yemen và Sudan. Họ cho rằng tham vọng của UAE đã trở nên quá đà, cần phải “đưa quốc gia nhỏ bé này trở lại đúng vị trí”.

Ở chiều ngược lại, giới tinh hoa UAE cho rằng Saudi Arabia đang hành xử như một “người anh cả áp đặt”.

Giới chức UAE liên tục phủ nhận việc tài trợ cho các lực lượng vũ trang trong khu vực. “UAE đang trở thành mục tiêu của một chiến dịch truyền thông chưa từng có. Khác biệt quan điểm là điều bình thường, nhưng sự cay độc khi xảy ra bất đồng thì không”, ông Anwar Gargash, quan chức cấp cao UAE, phát biểu tại một hội nghị diễn ra trong tuần trước.

Người ủng hộ phe ly khai do UAE hậu thuẫn đổ xuống đường tại Aden, Yemen, trong tháng 1. Ảnh: New York Times.

Trong cuộc họp báo ngày 26/1, Ngoại trưởng Saudi Arabia, ông Faisal bin Farhan, khẳng định mối quan hệ với UAE là “rất quan trọng”, song thừa nhận đang tồn tại “khác biệt quan điểm” giữa hai bên trong vấn đề Yemen, đồng thời cho biết thêm rằng UAE đã “quyết định rút khỏi” Yemen.

Ngoại trưởng Saudi Arabia cho biết “nếu” UAE thực sự rút khỏi Yemen, đó sẽ là nền tảng để hai bên duy trì quan hệ song phương. Ông Faisal bin Farhan chủ ý nhấn mạnh từ “nếu”, ngầm cho thấy mức độ thiếu tin tưởng giữa hai bên đang gia tăng.

Tại Sudan, hai bên cũng đang hậu thuẫn những phe đối lập nhau. Tháng 11/2025, Thái tử Saudi Arabia đã kêu gọi chính quyền của ông Trump đứng ra làm trung gian hòa giải trong bất đồng của hai bên tại Sudan, qua đó làm gia tăng sự chú ý của quốc tế đối với rạn nứt giữa Saudi Arabia và UAE.

Ở Somalia, Saudi Arabia là đồng minh của chính phủ trung ương, UAE lại xây dựng quan hệ với Somaliland ly khai. Ngày 12/1, Somalia tuyên bố chấm dứt “mọi thỏa thuận” với UAE, cáo buộc UAE có các hành động “thù địch và gây bất ổn”.

Nguy cơ “hàn gắn để lại sẹo”

Theo các nhà phân tích, ở bất kỳ nơi nào Saudi Arabia và UAE đang đứng sau các phe đối lập nhau, căng thẳng đều có nguy cơ leo thang.

“Chúng tôi đang chuẩn bị tinh thần cho những tác động. Chúng tôi dự đoán tình hình này sẽ làm leo thang xung đột tại Sudan và chia rẽ sâu sắc hơn ở Somalia”, ông Alan Boswell, Giám đốc dự án Sừng châu Phi của Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, cho hay.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống UAE Sheikh Mohammed bin Zayed tham dự cuộc gặp song phương tại Qasr Al Watan, Abu Dhabi, UAE, ngày 15/5/2025. Ảnh: Reuters.

Saudi Arabia được cho là đang tìm cách hoàn tất một thỏa thuận phòng thủ chung 3 bên với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ. Khi thông tin này xuất hiện, Tổng thống Sheikh Mohammed của UAE đã nhanh chóng thăm Ấn Độ, đối thủ hạt nhân của Pakistan, và phát tín hiệu muốn thiết lập một thỏa thuận phòng thủ với Ấn Độ.

Cho đến nay, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn tỏ ra thận trọng và chưa đứng về bên nào. Cả hai quốc gia đều là đối tác then chốt mà ông Trump kỳ vọng sẽ ủng hộ các chính sách của ông tại Trung Đông.

Lần gần nhất Vùng Vịnh chứng kiến một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng là năm 2017, khi Saudi Arabia và UAE cùng các đồng minh cô lập Qatar rồi đưa ra một loạt yêu sách.

“Trong trường hợp này, không hề có yêu sách nào được đưa ra”, ông Mohammed Baharoon, Giám đốc trung tâm nghiên cứu B’huth tại Dubai, nhận xét. Theo ông, chính sự đối đầu “mơ hồ” nguy hiểm này càng khiến sự rạn nứt đặc biệt đáng lo ngại.

Cuộc khủng hoảng với Qatar hồi năm 2017 cuối cùng đã kết thúc bằng một hội nghị thượng đỉnh ngoại giao diễn ra trong năm 2021.

Rạn nứt giữa Saudi Arabia và UAE rồi cũng có thể được hàn gắn, nhưng nhiều khả năng hàn gắn xong vẫn để lại “sẹo”. “Vấn đề là vết sẹo sâu đến đâu, nó gợi cho bạn điều gì mỗi khi nhìn vào gương”, chuyên gia Baharoon nói.