|
|
Giám đốc Mossad David Barnea tham dự buổi lễ tại Bảo tàng Tưởng niệm Holocaust Yad Vashem ở Jerusalem ngày 23/4. Ảnh: FLASH90. |
Tại lễ tưởng niệm Holocaust, Giám đốc Mossad David Barnea khẳng định cơ quan này sẽ không ngừng nỗ lực cho đến khi chế độ Hồi giáo Iran thay đổi, hướng tới việc thay thế bằng một thể chế tự do và ổn định hơn.
Đây là tuyên bố công khai đầu tiên của lãnh đạo Mossad về vai trò và quan điểm của cơ quan này trong việc thay đổi chế độ tại Iran.
Sứ mệnh chưa hoàn thành
Ông Barnea công khai nói: "Sứ mệnh của chúng tôi vẫn chưa hoàn thành. Chúng tôi không cho rằng nhiệm vụ sẽ kết thúc ngay khi các cuộc giao tranh lắng xuống. Chúng tôi đã lên kế hoạch tiếp tục, và điều này sẽ được thực hiện ngay cả sau khi các đợt tấn công vào Tehran chấm dứt”.
"Lập trường của Mossad về thay đổi chính quyền Iran là một kết quả khả quan và họ có thể thực hiện được điều đó", một nguồn tin an ninh Israel nói với CNN.
Ngược lại, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) có cái nhìn đa chiều và thận trọng hơn. IDF ủng hộ mục tiêu làm suy yếu chế độ và tạo điều kiện cho sự thay đổi của công chúng thay vì kỳ vọng vào sự "đánh sụp" tức thì.
Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh nội bộ Israel và Mỹ đang xuất hiện nhiều tranh cãi. Dù cuộc chiến đã bước vào giai đoạn ngừng bắn, chính quyền tại Iran vẫn đứng vững, không đổ vỡ nhanh chóng như kỳ vọng ban đầu của các nhà hoạch định chiến tranh.
Dù Lãnh đạo Tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng ngay từ đợt tấn công mở màn và hạ tầng quân sự, chính phủ Iran chịu thiệt hại lớn sau các chiến dịch của liên quân Mỹ - Israel, tình hình chính trị tại Tehran vẫn chưa ghi nhận những chuyển biến mang tính bước ngoặt.
Ban lãnh đạo Iran mới vẫn duy trì lập trường cứng rắn, trong đó Lãnh đạo Tối cao kế nhiệm được đánh giá là có quan điểm quyết liệt hơn và mối quan hệ chặt chẽ với Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).
Nhiều quan chức tại Israel và Mỹ đã công khai đổ lỗi cho Mossad và cá nhân ông Barnea về việc không thể hiện thực hóa mục tiêu thay đổi chế độ trong những tuần đầu của cuộc xung đột.
Theo The Jerusalem Post, cơ quan tình báo Mossad đã khẳng định với các quan chức cấp cao của Israel và Mỹ rằng bất kỳ sự thay đổi bộ máy tiềm năng nào cũng sẽ chỉ diễn ra sau khi cuộc chiến Iran khép lại, chứ không phải ngay trong giai đoạn chiến sự.
Mossad đã bác bỏ các cáo buộc cho rằng cơ quan này đã thất bại hoặc cố tình "lừa gạt" Mỹ tin vào những ảo tưởng về việc thay đổi thể chế tại Iran.
Ông Barnea khẳng định cuộc chiến vừa qua mới chỉ giúp thiết lập các điều kiện thuận lợi ban đầu cho sự thay đổi này. Cần phải thực hiện thêm những nỗ lực đáng kể trong thời gian tới để đạt được mục tiêu cuối cùng.
Trước đó, ông Barnea từng ám chỉ rằng việc thay đổi Iran có thể diễn ra trong vòng một năm kể từ khi cuộc chiến hiện tại bắt đầu.
 |
| Lãnh đạo Tối cao kế nhiệm được đánh giá là có quan điểm quyết liệt hơn. Ảnh: EPA. |
Giới hạn sức mạnh
Sau hơn 40 ngày xung đột, Mỹ và Iran đã chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn do Pakistan làm trung gian, tạo ra khoảng lặng hiếm hoi trong cuộc đối đầu đã làm rung chuyển Trung Đông và các thị trường toàn cầu. Nhưng đằng sau khoảng lặng đó là hàng loạt câu hỏi chưa có lời giải.
“Dù liên tục đưa ra tuyên bố cứng rắn, nước Mỹ từ lâu vẫn khó chấp nhận tình trạng bất định kéo dài và rủi ro chiến lược… Thực tế chính trị giờ đã rõ”, ông Fyodor Lukyanov, Chủ tịch Hội đồng Chính sách Đối ngoại và Quốc phòng Nga, nhận định trong bài viết trên RT.
Theo ông Lukyanov, việc Mỹ đồng ý ngừng bắn là dấu hiệu cho thấy khả năng gây sức ép của Washington không còn phát huy hiệu quả như trước. Trong số những yêu cầu nước Mỹ đưa ra vào đầu cuộc chiến, chưa có yêu cầu nào trở thành hiện thực, như lời kêu gọi Iran đầu hàng vô điều kiện.
Trong khi đó, Iran được cho là đã có cách phản ứng hiệu quả dù không phải xuất sắc về mặt quân sự. Thay vì đối đầu trực diện theo cách truyền thống, Tehran đã mở rộng phạm vi xung đột, buộc đối thủ phải tính đến những hệ quả lan rộng trong toàn khu vực.
Điều này khiến chi phí của Mỹ - Israel leo thang, không còn giới hạn trong các mục tiêu quân sự, mà lan sang hệ thống kinh tế và an ninh khu vực. Trong khi sức chịu đựng của Mỹ và đồng minh trong khu vực có giới hạn, Iran từ trước vẫn cho thấy sức bền tốt hơn.
 |
| Lực lượng đồng minh của Iran tại Lebanon, Yemen và Iraq vẫn duy trì vai trò chiến lược. Ảnh: EPA. |
Ông Lukyanov nhấn mạnh rằng các lực lượng đồng minh của Iran tại Lebanon, Yemen và Iraq vẫn duy trì vai trò chiến lược, bất chấp các đòn tấn công trong hai năm qua. Sự tồn tại của mạng lưới này khiến nỗ lực làm suy yếu ảnh hưởng của Iran không đạt kết quả như kỳ vọng của Israel và Mỹ.
Trong khi đó, ông Rami G Khouri, nghiên cứu viên chính sách công tại Đại học Mỹ ở Beirut, cho rằng thỏa thuận ngừng bắn phản ánh một thực tế sâu sắc hơn. “Đây không phải lối rút lui, mà là ghế phóng cứu sinh giúp Mỹ và Israel thoát khỏi cuộc chiến mà họ đã không đạt được mục tiêu”, ông nhận định trên báo Al Jazeera.
Theo ông Khouri, đây là lần đầu tiên một quốc gia Trung Đông có thể buộc Mỹ - Israel phải đàm phán theo các điều kiện do mình đặt ra, cho thấy sự thay đổi đáng kể trong tương quan quyền lực ở khu vực.
Sóng ngầm hậu chiến
Nhìn chung, một khi chiến sự xảy ra, “không ai chiến thắng và tất cả đều phải trả giá”, đặc biệt là các nước không hề tham chiến, Mahjoob Zweiri, học giả và nhà phân tích chính trị cấp cao về Trung Đông, viết trên Al Jazeera.
Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia vùng Vịnh vẫn dựa vào công thức quen thuộc: dùng lợi ích kinh tế và chính trị để đổi lấy sự bảo trợ an ninh từ Mỹ. Tuy nhiên, cuộc chiến vừa qua cho thấy công thức này không còn đảm bảo. Các nước này không tham gia vào quyết định phát động chiến dịch, nhưng lại phải gánh chịu hậu quả khi Iran đáp trả Mỹ - Israel.
Theo ông Zweiri, các đòn đáp trả đã gây thiệt hại khoảng 350 tỷ USD tại khu vực Ả-rập Mashreq ở phía đông, làm gián đoạn hạ tầng năng lượng, thương mại và niềm tin của nhà đầu tư. Những tổn thất này buộc các nước vùng Vịnh phải đặt lại câu hỏi về vai trò thực sự của Washington, liệu còn là đối tác bảo đảm an ninh hay đã trở thành nguồn rủi ro chiến lược.
Trong khi đó, ông Lukyanov nhận định các nước vùng Vịnh nhiều khả năng sẽ không quay lại mô hình an ninh cũ, khi “thuê ngoài” sự ổn định cho Mỹ.
“Về mặt công khai, các nước Vùng Vịnh khó có những động thái lớn. Nhưng họ sẽ âm thầm tăng cường tìm kiếm đối tác mới”, ông Lukyanov nhận định. Trung Quốc, Nam Á, Nga và phần nào cả Tây Âu sẽ được đưa vào các tính toán chiến lược của khu vực.
