|
|
Nhiều dự báo cho rằng lạm phát năm nay sẽ đạt đỉnh trong khoảng 4,5-5%. Ảnh: Reuters. |
Theo dữ liệu mới công bố của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) tăng 4,2% so với cùng kỳ năm trước trong tháng 5, đánh dấu lần đầu tiên lạm phát vượt ngưỡng 4% kể từ năm 2023.
So với tháng trước, giá tiêu dùng tăng 0,5%, trong đó chi phí năng lượng chiếm tới 60% mức tăng. Giá dầu và xăng tăng mạnh được xem là động lực chính đẩy lạm phát đi lên.
Trong khi đó, áp lực giá thực phẩm có dấu hiệu hạ nhiệt. Giá thực phẩm nói chung tăng 0,2% và giá hàng tạp hóa tăng 0,1%, thấp hơn đáng kể so với mức tăng lần lượt 0,5% và 0,7% của tháng 4.
Các số liệu này phù hợp với dự báo của giới phân tích.
“Mức lạm phát 4,2% là quá cao. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là phần lớn mức tăng đến từ năng lượng, đặc biệt là xăng dầu, thay vì lan rộng trên toàn bộ nền kinh tế”, ông Sung Won Sohn, giáo sư tài chính và kinh tế tại Đại học Loyola Marymount, nhận định trong một báo cáo hôm 10/6.
Tuy nhiên, CPI lõi - thước đo loại trừ giá thực phẩm và năng lượng - chỉ tăng 0,2% so với tháng trước, thấp hơn kỳ vọng của thị trường. Tính theo năm, CPI lõi đạt 2,9%.
Đây là báo cáo lạm phát đầu tiên kể từ khi ông Kevin Warsh chính thức nhậm chức Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), thay thế ông Jerome Powell.
Lạm phát tăng trở lại trong khi thị trường lao động vẫn duy trì đà tích cực. Nhiều chuyên gia dự báo Fed sẽ giữ nguyên lãi suất hoặc thậm chí cân nhắc nâng lãi suất trong thời gian tới.
3 tháng gần đây ghi nhận mức tăng giá nhanh nhất kể từ giai đoạn tháng 4-6/2022, thời điểm lạm phát Mỹ leo lên đỉnh cao nhất trong 41 năm.
Các nhà kinh tế cho rằng đây là diễn biến đáng lo ngại nhưng khó lặp lại kịch bản năm 2022. Nhiều dự báo hiện cho rằng lạm phát năm nay sẽ đạt đỉnh trong khoảng 4,5-5%, thấp hơn nhiều so với mức đỉnh 9,1% từng ghi nhận trước đây.
“Lạm phát có thể sẽ không tăng mất kiểm soát, nhưng vẫn sẽ duy trì ở mức cao trong một thời gian”, Nancy Van Houten, kinh tế trưởng phụ trách Mỹ tại Oxford Economics, nhận định. “Khả năng cao phải đến năm sau áp lực giá cả mới thực sự hạ nhiệt".
 |
| Khách hàng mua hàng tại Walmart Supercenter ở North Bergen, New Jersey, Mỹ. Ảnh: Reuters. |
Nhiều rủi ro lạm phát vẫn đang tích tụ
Diane Swonk, chuyên gia kinh tế của KPMG, cho rằng nền kinh tế Mỹ vẫn đang đối mặt với nhiều áp lực giá tiềm ẩn, trong đó có những yếu tố vượt ra ngoài cuộc chiến tại Trung Đông.
“Lạm phát cơ bản vẫn ở mức cao và dai dẳng. Đáng lo ngại hơn, phạm vi tăng giá đang mở rộng trở lại thay vì thu hẹp”, bà nói.
Theo bà Swonk, tác động từ cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran vẫn chưa phản ánh hết vào giá cả. Việc eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa đã làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ cùng nhiều nguyên liệu quan trọng khác như kim loại và phân bón.
“Chúng ta vẫn chưa cảm nhận hết tác động của cuộc chiến đối với giá thực phẩm”, bà nhận định. “Chi phí phân bón, nhiên liệu diesel, sản lượng cây trồng sụt giảm và những tác động tiềm tàng của El Nino có thể chỉ bắt đầu xuất hiện từ vụ thu hoạch mùa thu và kéo dài sang năm 2027".
Ngoài ra, bà cho rằng các vòng thuế quan mới dự kiến được triển khai trong mùa hè này, cùng với tác động dây chuyền của giá dầu cao lên vận tải và đóng gói, có thể tiếp tục tạo áp lực tăng giá.
“Vẫn còn rất nhiều áp lực tiềm ẩn trong hệ thống”, bà cảnh báo.
Một số thị trường mới nổi hiện vẫn đối mặt với tình trạng gián đoạn phân phối, khiến hoạt động sản xuất bị đình trệ và làm gia tăng áp lực nguồn cung đối với các mặt hàng như dầu ăn và quần áo.
Bên cạnh đó, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đang góp phần đẩy giá điện, linh kiện điện tử và phần mềm tăng cao.
 |
| Khách hàng thanh toán sau khi mua sắm tại cửa hàng Target ở Brooklyn, New York, Mỹ. Ảnh: Reuters. |
Thu nhập thực tế tiếp tục giảm
Cú sốc giá năng lượng mới nhất đang làm trầm trọng thêm tác động tích lũy của nhiều năm lạm phát cao. Trong khi đó, tiền lương không theo kịp đà tăng giá.
Theo số liệu mới nhất, tiền lương thực tế - đã điều chỉnh theo lạm phát - giảm tháng thứ hai liên tiếp. Mức giảm trong tháng 5 là 0,7%, sâu hơn mức 0,3% của tháng trước.
Xu hướng này có thể tiếp tục làm suy yếu sức mua của người tiêu dùng Mỹ, vốn là động lực quan trọng của nền kinh tế.
“Năm 2026 không phải năm 2022, nhưng điều đó không có nghĩa là người dân cảm thấy dễ chịu hơn”, bà Swonk nói. “Giống như lợi nhuận đầu tư được cộng dồn theo thời gian, lạm phát tích lũy cũng khiến giá cả trở nên ngoài tầm với của rất nhiều người. Và giờ đây, chúng đang tăng tốc trở lại”.
“Đó là lý do khiến nhiều người tiêu dùng cảm thấy tức giận và bất mãn”.
Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế
Mục Thế giới giới thiệu cuốn “Quốc gia thăng trầm: Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế” được NXB Thế giới cho ra mắt vào năm 2018. Tác phẩm làm rõ sự phát triển và đi xuống của nền kinh tế thế giới từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2000. Cuốn sách vạch ra 10 quy luật để nhận diện về chu kỳ kinh tế dẫn đến vận mệnh tăng trưởng hay suy thoái của một quốc gia.
> Độc giả có thể xem thêm tại đây.
