 |
Giữa lúc Iran rung chuyển bởi biểu tình, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang xem xét có nên tấn công nước này hay không. Tuy nhiên, một số nước công khai và âm thầm vận động Nhà Trắng lựa chọn ngoại giao thay vì xung đột, theo New York Times.
Các đồng minh Arab vùng Vịnh của Mỹ lo sợ việc Washington tấn công Iran sẽ dẫn tới những hậu quả dây chuyền lan rộng. Giới phân tích nhận định họ r ngại về tổn hại an ninh, làm suy yếu danh tiếng là một nơi trú ẩn an toàn trong khu vực cho hoạt động kinh doanh và du lịch.
Ngoài ra, họ cũng coi Israel - kẻ thù không đội trời chung của Iran - là quốc gia hiếu chiến đang tìm cách thống trị Trung Đông. Họ cho rằng Israel có thể gây ra mối đe dọa lớn hơn với ổn định khu vực so với Iran.
“Ném bom Iran đi ngược lại với tính toán và lợi ích của các quốc gia Arab vùng Vịnh. Iran sa sút có thể dẫn đến sự bá quyền chưa từng có của Israel, không có lợi cho các quốc gia vùng Vịnh”, Bader al-Saif - phó giáo sư về lịch sử tại Đại học Kuwait - cho biết.
Tác động lan khắp khu vực
Theo một nguồn tin, Oman - thường đóng vai trò trung gian hòa giải giữa Iran và Mỹ - cùng Saudi Arabia đã khuyên chính quyền Trump không nên tấn công Iran. Majed al-Ansari - phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Qatar - cho biết nước này cũng đang nỗ lực giải quyết tình hình theo hướng hòa bình.
Ba nước này đẩy mạnh ngoại giao giảm căng thẳng sau khi các báo cáo cho thấy kênh liên lạc giữa Washington và Tehran bị gián đoạn, làm dấy lên lo ngại về viễn cảnh hành động quân sự sắp tới gần.
“Họ đều lo lắng vì tất cả kênh liên lạc truyền thống giữa Mỹ và Iran đều không hoạt động, ít nhất là từ phía Mỹ”, Anna Jacobs Khalaf - nhà phân tích của Viện các quốc gia vùng Vịnh Arab - nói với Al Jazeera.
Trong khi đó, Muhanad Seloom - phó giáo sư về nghiên cứu an ninh tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha - cho rằng vùng Vịnh đang mù mờ về kế hoạch của Mỹ.
 |
| Không phận Iran ngày 15/1 trong thời gian tạm thời đóng cửa, làm dấy lên lo ngại về khả năng xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran. Ảnh: FlightRadar24.com. |
Năm 2025, Iran tấn công một căn cứ quân sự của Mỹ ở Qatar nhằm trả đũa vụ lực lượng Mỹ ném bom các cơ sở hạt nhân của nước này. Đây là ví dụ rõ nét nhất về phản ứng dữ dội mà các nước vùng Vịnh lo ngại. Một số thất vọng vì Mỹ nhắm tới các cơ sở hạt nhân của Iran vào năm 2025, nhưng không lên án vào đồng minh chính của họ.
Đó không phải lần đầu tiên. Năm 2019, lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen đã nhắm tới các cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia, tạm thời làm giảm sản lượng dầu của nước này.
“Iran có tên lửa đạn đạo, tên lửa siêu thanh và các nhóm dân quân xung quanh, vì vậy nếu có lý do, họ sẽ đáp trả”, ông Seloom nói.
Hôm 14/1, theo một quan chức Iran, Tehran cảnh báo các nước trong khu vực rằng nếu Washington nhắm mục tiêu vào Iran, các căn cứ quân sự của Mỹ tại những nước này sẽ bị tấn công.
Yasmine Farouk - Giám đốc dự án vùng Vịnh và Bán đảo Arab tại International Crisis Group - cũng đồng tình các nước vùng Vịnh lo ngại “về sự hỗn loạn” nếu nền chính trị Iran rung chuyển và cách “Israel có thể lợi dụng khoảng trống đó”.
Israel đã táo bạo tấn công Qatar vào năm 2025 trong chiến dịch bất thành ám sát các quan chức cấp cao của Hamas. Bước đi của Israel khiến các chính phủ vùng Vịnh chao đảo, vì Tel Aviv đang tìm cách lôi kéo nhiều nước thành đồng minh trong những năm gần đây và từ lâu họ coi Mỹ là lá chắn đảm bảo an ninh. Ngay sau vụ việc, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã ký một hiệp ước an ninh với Pakistan - quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân.
Hậu quả ngoài ý muốn
6 quốc gia thuộc GCC - Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait, Oman và Bahrain - có những cách tiếp cận khác nhau với Iran.
Kuwait, Oman và Qatar có quan hệ tương đối thân thiện với Iran. Doha thậm chí còn chia sẻ với Tehran mỏ khí đốt tự nhiên lớn nhất thế giới.
Saudi Arabia và Bahrain căng thẳng hơn. Các nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn từng tấn công ở Saudi Arabia và UAE trong quá khứ.
Thái tử Saudi Arabia từng tuyên bố nếu Iran có vũ khí hạt nhân, nước này cũng sẽ theo bước. Dẫu vậy, trong những năm gần đây, ông Mohammed cố gắng xoa dịu căng thẳng khu vực để tập trung vào chương trình nghị sự kinh tế trong nước nhằm đa dạng hóa nền kinh tế chủ yếu phụ thuộc vào dầu mỏ và thúc đẩy ngành du lịch. Năm 2023, Saudi Arabia khôi phục quan hệ ngoại giao với Iran sau bảy năm gián đoạn.
 |
| Năm 2023, Saudi Arabia khôi phục quan hệ ngoại giao với Iran sau bảy năm gián đoạn. Ảnh: Reuters. |
Chính phủ UAE có lập trường đặc biệt phức tạp đối với Iran. Giới lãnh đạo lo ngại về mối đe dọa an ninh do Tehran gây ra. Trong những năm gần đây, UAE thiết lập quan hệ mật thiết với Israel, một động thái phá vỡ sự đồng thuận kéo dài hàng thập niên giữa các nước Arab.
Tuy nhiên, UAE cũng có nguy cơ chịu thiệt từ căng thẳng leo thang với Iran. Dubai, thành phố lớn nhất của UAE, từ lâu đóng vai trò là cảng quan trọng cho hoạt động thương mại với Tehran.
Sau khi ông Trump tuyên bố sẽ áp thuế 25% với các đối tác giao dịch với Iran, Bộ trưởng Thương mại UAE cho biết nước này vẫn đang phân tích tình hình. “Chúng tôi là đối tác thương mại lớn thứ hai của Iran, và là một trong những nhà cung cấp chính nhiều mặt hàng, đặc biệt là thực phẩm”, ông Thani al-Zeyoudi cho biết.
Những chuyển biến chính trị tại Iraq sau khi Mỹ đưa quân vào năm 2003, cùng với những biến động sau đó - nội chiến, al-Qaeda và IS trỗi dậy - là câu chuyện các quốc gia vùng Vịnh không muốn lặp lại ở một quốc gia có hơn 90 triệu dân, kho vũ khí khổng lồ và mạng lưới đồng minh trải khắp khu vực.
“Họ có thể muốn thấy Iran suy yếu, nhưng tất cả lo ngại hơn về viễn cảnh hỗn loạn và bất ổn, cũng như khả năng các phần tử cực đoan lên nắm quyền”, ông Khalaf nói.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này...
