Chiến dịch hàng tỷ USD của Mỹ nhằm vào Iran

Chuyên gia nhận định khả năng Mỹ tấn công Iran ngày càng cao. Ảnh: Reuters.

Theo Politico, sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Trung Đông - với hàng chục tàu chiến, máy bay chiến đấu và máy bay giám sát - để gây áp lực lên Iran là đợt tập trung hỏa lực lớn nhất của Washington trong khu vực kể từ cuộc chiến Iraq. Chiến dịch của Lầu Năm Góc có thể tiêu tốn một con số khổng lồ.

“Vật giá leo thang, tỷ lệ thất nghiệp không ngừng tăng, vậy mà chúng ta lại nhắm hết mục tiêu từ Venezuela sang Iran. Cử tri sẽ phải tự hỏi: Trọng tâm của chính quyền nằm ở đâu? Rõ ràng không phải túi tiền hay đời sống của người dân, mà là những cuộc chiến xa xôi vốn chẳng mang lại lợi ích trực tiếp nào cho nước Mỹ”, Thượng nghị sĩ Ruben Gallego của đảng Dân chủ chỉ trích.

Cái giá đắt đỏ đúng nghĩa

Cựu kiểm soát viên Lầu Năm Góc Elaine McCusker cho biết năng lực quân sự bổ sung của Mỹ tại khu vực từ cuối tháng 12/2025 đã tốn khoảng 350-370 triệu USD. Khoản phát sinh chủ yếu đến từ nhiên liệu, thời gian vận chuyển, hoạt động của thủy thủ đoàn và tàu đi xa hoặc nhanh hơn so với kế hoạch.

Dựa trên các báo cáo phân tích ngân sách quốc phòng năm 2026, hai nhóm tác chiến tàu sân bay đang đồn trú ngoài khơi Oman cần khoảng 16 triệu USD chi phí vận hành mỗi ngày. Thông thường, chi phí duy trì và triển khai một nhóm vào khoảng 1 tỷ USD mỗi năm trong điều kiện bình thường. Con số này dự kiến tăng lên nếu hai tàu sân bay này tiếp tục hoạt động.

Theo Maritime Executive, Hải quân Mỹ nhiều lần cảnh báo các đợt triển khai kéo dài quá mức sẽ làm xói mòn khả năng sẵn sàng chiến đấu. Lịch trình bảo trì bị trì hoãn khiến thiết bị hao mòn, làm tăng khối lượng sửa chữa khi tàu trở về, còn phi hành đoàn phải gác lại kế hoạch riêng.

Chuyên gia dự báo nếu đàm phán kéo dài đến giữa tháng 3, chi phí duy trì lực lượng tại chỗ sẽ sớm vượt ngưỡng 500 triệu USD.

Ông Trump chưa tuyên bố rõ mong muốn cụ thể từ Iran giữa bối cảnh căng thẳng leo thang. Ảnh: Reuters.

Riêng chi phí điều động hàng chục máy bay chiến đấu và máy bay trinh sát có thể đã lên tới "hàng chục triệu USD", Bryan Clark - chuyên gia về hoạt động hải quân - chia sẻ.

Với số tiền ngày càng lớn, tác giả Marc Champion của Bloomberg nhận định thay vì tỏ ra thiếu quyết đoán, khả năng Tổng thống Mỹ Donald Trump tấn công Iran ngày càng cao. Ông Champion cho rằng lần này, Mỹ sẽ không dừng ở các cuộc không kích có mục tiêu hay phản ứng tính toán kỹ lưỡng, thay vào đó là xung đột kéo dài không có kết quả rõ ràng.

“Tôi không chắc ông Trump sẽ chọn con đường đối đầu căng thẳng tới mức này nếu được quay về quá khứ. Tuy nhiên, ông ấy đang bị dồn vào thế bí, một tình thế ông ấy phải đối mặt từ nhiệm kỳ đầu tiên khi đơn phương rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015 với Tehran. Ông ấy có rất ít lối thoát trừ khi hạ thấp các yêu cầu, vốn đã cao hơn mức Mỹ mong muốn hoặc mức Iran có thể chấp nhận”, vị chuyên gia kết luận.

Mỹ nóng vội

Cách duy nhất tháo gỡ nút thắt là Iran phải nhượng bộ càng sớm càng tốt. Dẫu vậy, lãnh đạo tối cao Iran Ali Khamenei cũng có lập trường chống Mỹ cứng rắn. Do đó, cả Mỹ và Iran đều đứng trên bờ vực xung đột, dù xung đột sẽ không có lợi cho bất cứ ai.

Theo thăm dò hồi tháng 1 của Đại học Quinnipiac,70% người Mỹ phản đối chiến tranh, trong khi chỉ 18% ủng hộ. Tỷ lệ tương tự cho rằng ông Trump nên hỏi ý kiến ​​Quốc hội trước khi hành động. Về phía Iran, nước này cũng sẽ chịu thiệt hại đáng kể, khi Mỹ đứng đầu bảng xếp hạng quân đội mạnh nhất thế giới.

Ông Champion chỉ ra rằng chính sự tự mãn chiến lược là căn nguyên thôi thúc những quyết định nôn nóng, đầy rủi ro của ông Trump.

Việc lực lượng Israel thành công đối phó với Hezbollah ở Lebanon, và sau đó xung đột ngắn ngủi với Iran, đã cám dỗ ông Trump ném bom Iran hồi tháng 6/2025. Tương tự, chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro diễn ra chớp nhoáng. Trong cả hai trường hợp, các bên không có phản ứng quân sự hay chính trị đáng kể nào. Giá dầu cũng không tăng vọt nên lạm phát không biến động dữ dội dẫn tới phản ứng phẫn nộ từ công chúng.

Tuy nhiên, nhà phân tích Javier Blas từ Bloomberg nhấn mạnh những gì xảy ra trong quá khứ không phải lá bài đảm bảo cho tương lai.

Ông Champion cho rằng Nhà Trắng cần phải giải thích rõ ràng cho người dân Mỹ, Quốc hội, công dân Iran và các quốc gia khác lý do chính quyền Trump coi chiến dịch tấn công này - vốn không có cơ sở rõ ràng trong luật pháp quốc tế - cần thiết về mặt chiến lược và chính đáng về mặt đạo đức.

Trong Thông điệp Liên bang ngày 24/2, ông Trump chỉ dành vài phút cho chủ đề này. Không chỉ vậy, ông còn nói Iran có thể tránh được một cuộc chiến nếu chỉ cần nói ra “những lời bí mật đó: chúng tôi sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân”.

Giới lãnh đạo Iran nhiều lần khẳng định họ phát triển chương trình hạt nhân vì mục đích hòa bình. Câu nói trên thậm chí còn ghi trong đoạn mở đầu của thỏa thuận hạt nhân năm 2015 do chính ông Trump xé bỏ 3 năm sau đó. Vào một ngày khác, ông Trump lại nói Mỹ nên tấn công Iran vì biểu tình, hoặc buộc nước này loại bỏ kho vũ khí tên lửa.

“Mục tiêu cuối cùng của tổng thống vẫn là ẩn số. Nếu xung đột xảy ra, đó sẽ là một cuộc chiến tìm kiếm mục tiêu. Chưa bao giờ nước Mỹ huy động nhiều hỏa lực tới vậy trong khi chưa hiểu rõ về cách sử dụng chúng”, tờ Economist nhận xét.

Báo Iran đưa tin về sự kiện tổng thống Mỹ đọc thông điệp liên bang. Ảnh: Reuters.

Chính sự thiếu rõ ràng của ông Trump đã làm dấy lên những hoài nghi ngay tại nước Mỹ cũng như đồng minh khu vực. Mặc dù đảng Cộng hòa có xu hướng ủng hộ ông Trump, một số đồng minh MAGA lại bối rối không hiểu tại sao tổng thống lại cân nhắc “chiến tranh Trung Đông” mà ông từng phản đối trong chiến dịch tranh cử.

Sự minh bạch thậm chí có thể giúp Iran cân nhắc xem liệu việc thỏa hiệp để tránh chiến tranh có phải bước đi hợp lý hay không.

Mỹ dùng hỏa lực răn đe nhằm ép Iran ký kết một “thỏa thuận tốt hơn”, dù quy trình giám sát thực tế vẫn rất phức tạp. Tuy nhiên, việc Tehran đề nghị hạn chế làm giàu uranium bị coi là thiếu thực chất sau đòn tấn công tháng 6/2025 của Mỹ.

Một số người cho rằng một hiệp ước chỉ tập trung vào hạt nhân sẽ lãng phí đòn bẩy và vô tình quăng "phao cứu sinh" cho Iran.

Những mục tiêu còn lại của ông Trump dao động từ mức chưa thỏa đáng cho đến phi thực tế. Một thỏa thuận toàn diện hạn chế kho tên lửa của Iran và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng trong khu vực sẽ là thành tựu vĩ đại. Nhưng Iran từ chối thảo luận những vấn đề đó, và ông Trump hiểu rõ Tehran sẽ không bao giờ khuất phục dưới họng súng. Còn việc thay thế giới lãnh đạo là canh bạc bất định, như những gì Mỹ đã nếm trải qua bài học Iraq.

Theo tờ Economist, ông Trump không phải nhà lãnh đạo Mỹ đầu tiên loay hoay với vấn đề Iran. “Các đời tổng thống Mỹ luôn muốn tác động tới Iran trong suốt gần nửa thế kỷ qua, nhưng chưa một ai tìm ra cách thực hiện điều đó”, tờ Economist kết luận.