Đỗ Hoàng Hên ăn chay khi thi đấu đỉnh cao, chuyên gia nói gì?

Gia nhập V.League từ năm 2021, Đỗ Hoàng Hên cập bến CLB Bình Định sau quãng thời gian thi đấu tại Puertollano C.F. (Tây Ban Nha). 5 năm sau, anh có bước tiến đáng chú ý khi khoác lên mình màu áo tuyển quốc gia, đồng thời ra mắt trong trận giao hữu với Bangladesh.

Với lối chơi giàu tốc độ và đòi hỏi thể lực cao, ít ai nghĩ Hoàng Hên lại duy trì chế độ ăn chay trong suốt nhiều năm. Ngay từ khi còn thi đấu ở Tây Ban Nha, nam cầu thủ đã duy trì chế độ ăn chay theo thói quen của gia đình. Anh cho biết chế độ ăn từ thực vật giúp cơ thể nhẹ nhàng hơn, hồi phục nhanh hơn và hệ tiêu hóa cũng ổn định hơn.

Là quyết định mang tính cá nhân, lựa chọn này vẫn khiến nhiều người đặt ra nhiều câu hỏi về khả năng duy trì thể lực, phong độ và sức bền khi nam cầu thủ theo đuổi chế độ ăn không sử dụng thực phẩm từ động vật.

Hoàng Hên tỏ ra yêu thích món phở chay Việt Nam. Ảnh: Hendrio Araujo.

Hai thách thức lớn

Trao đổi với Tri Thức - Znews, bác sĩ chuyên khoa II Trần Anh Vũ, Trưởng khoa Y học Thể thao và Nội soi, Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết trên thế giới đã có không ít vận động viên lựa chọn chế độ ăn chay nhưng vẫn duy trì được thể lực và thành tích thi đấu ấn tượng.

Chris Smalling, trung vệ từng khoác áo Manchester United và đội tuyển Anh, cho biết việc chuyển sang chế độ ăn chay giúp cơ thể anh nhẹ nhàng hơn, đồng thời hạn chế các vấn đề tiêu hóa khi thi đấu.

Tương tự, Héctor Bellerín, hậu vệ người Tây Ban Nha từng chơi cho Arsenal, duy trì chế độ ăn thuần chay, gắn lựa chọn này với cả mục tiêu bảo vệ môi trường lẫn cải thiện sức khỏe cá nhân. Trong khi đó, Lewis Hamilton, tay đua từng nhiều lần vô địch thế giới Formula 1, cũng theo đuổi chế độ ăn thuần chay trong nhiều năm và cho rằng điều này góp phần nâng cao thể lực cũng như sự tập trung trên đường đua.

Hoàng Hên vẫn cho thấy được phong độ qua các trận đấu. Ảnh: Thủ Khúc.

Khi được xây dựng đúng, chế độ ăn chay mang lại những lợi thế nhất định. Nguồn năng lượng từ thực vật thường ổn định hơn, ít dao động, trong khi thực phẩm từ động vật có thể thay đổi tùy vào chất lượng thịt và lượng mỡ đi kèm. Việc hạn chế chất béo dư thừa cũng giúp vận động viên tránh tích mỡ, giữ được trạng thái thể lực ổn định trong thời gian dài.

Để đạt được điều đó, bác sĩ Vũ nhấn mạnh chế độ ăn chay dành cho vận động viên chuyên nghiệp phải được thiết kế bài bản, tính toán chi tiết đến từng kilocalo. Mỗi bữa ăn không chỉ là “ăn gì”, mà còn là “ăn bao nhiêu”, “ăn khi nào” và “ăn trong bối cảnh nào” của chu kỳ thi đấu.

“Mọi thứ đều phải được lên kế hoạch chi tiết: lượng rau, đậu, chất béo, sữa hay trứng mỗi ngày; thời điểm ăn trước và sau thi đấu, thậm chí cả việc có nên bổ sung giữa hiệp hay không. Đây là một bài toán đòi hỏi tính kỷ luật và sự kiểm soát chặt chẽ”, ông nói.

Trong việc xây dựng chế độ ăn chay cho vận động viên, yếu tố văn hóa và điều kiện thực phẩm đóng vai trò rất lớn. Ở châu Âu, nơi các sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt và thực phẩm thay thế đã phổ biến, vận động viên dễ xây dựng thực đơn chay hoàn chỉnh. Trong khi đó, tại Việt Nam, việc tiếp cận các nguồn thực phẩm phù hợp và duy trì chế độ ăn chay theo hướng chuẩn hóa vẫn còn là thách thức.

Một khoảng trống khác nằm ở hệ thống hỗ trợ dinh dưỡng. Ở nhiều nền thể thao phát triển, vận động viên thường có đội ngũ bác sĩ dinh dưỡng đồng hành, xây dựng thực đơn theo từng ngày và từng giai đoạn thi đấu. Trong khi đó, tại Việt Nam, việc này chưa thực sự phổ biến, nên nếu không có kế hoạch rõ ràng, vận động viên ăn chay dễ gặp khó khăn trong việc cân đối năng lượng.

Ăn chay vẫn là lựa chọn hợp lý

Trước những băn khoăn cho rằng vận động viên ăn chay có thể gặp bất lợi về thể lực khi thi đấu chuyên nghiệp, bác sĩ Trần Anh Vũ cho rằng nhận định này chưa phản ánh đúng bản chất. Theo ông, thể lực không được quyết định bởi việc ăn chay hay ăn mặn, mà phụ thuộc vào tổng năng lượng cơ thể được cung cấp. Khi khẩu phần được xây dựng khoa học và đủ nhu cầu, năng lượng từ thực phẩm chay có thể đáp ứng tương đương với nguồn từ động vật.

Vấn đề chỉ xuất hiện khi vận động viên ăn chay một cách tự phát. Do mật độ năng lượng của thực phẩm thực vật thấp hơn, để đạt cùng mức năng lượng, người ăn chay phải tiêu thụ khối lượng lớn hơn đáng kể. Chẳng hạn, để tương đương một khẩu phần thịt về năng lượng, lượng đậu hoặc hạt cần tiêu thụ có thể gấp đôi, thậm chí gấp ba.

Lewis Hamilton theo đuổi chế độ ăn chay trường nhiều năm. Ảnh: Lewis Hamilton.

“Khi đó, cảm giác no nhanh, khó ăn đủ khẩu phần sẽ khiến năng lượng nạp vào bị thiếu hụt, kéo theo suy giảm hiệu suất thi đấu. Vì vậy vận động viên không nên ăn một cách tự phát hay vì sở thích”, ông nói.

Ở góc độ dài hạn, bác sĩ Vũ cho rằng ăn chay vẫn là lựa chọn hợp lý, đặc biệt với các môn đòi hỏi sức bền như bóng đá, tennis hay chạy đường dài. Ở những môn thể thao này, năng lượng cần được duy trì ổn định trong thời gian dài.

Ngược lại, với những môn cần bùng nổ năng lượng trong thời gian ngắn như cử tạ, chạy nước rút hay một số nội dung bơi, vận động viên cần cân nhắc. Trong các trường hợp này, việc nạp đủ năng lượng từ thực phẩm chay trong thời gian ngắn là thách thức lớn, thậm chí có thể dẫn đến tăng cân nếu phải ăn lượng lớn thực phẩm trong thời gian ngắn.

“Ăn chay hay không cần được cân nhắc dựa trên đặc thù môn thể thao, thể trạng từng người và quan trọng nhất là phải có một thiết kế dinh dưỡng khoa học, thay vì chạy theo xu hướng”, bác sĩ Vũ chia sẻ.