'Điểm mù' của FIFA

Gianni Infantino tham dự trận chung kết bóng đá nam World Cup 2026. Ảnh: Reuters.

Kế hoạch thương mại mới của FIFA dưới thời Chủ tịch Gianni Infantino đang đối mặt với làn sóng phản ứng, không chỉ vì quy mô tài chính khổng lồ mà còn bởi những khoảng trống trong định hướng phát triển. Trong đó, bóng đá nữ - lĩnh vực mà FIFA nhiều lần khẳng định là ưu tiên chiến lược - gần như không xuất hiện trong kế hoạch được xây dựng để tạo ra giá trị thương mại mới cho tổ chức.

Thiếu chỗ cho bóng đá nữ

Theo Reuters, FIFA đang xem xét thành lập một công ty thương mại mới, được định giá khoảng 20 tỷ USD, nhằm quản lý các nguồn thu lớn như bản quyền truyền hình, tài trợ và hoạt động thương mại liên quan đến các giải đấu. Tổ chức này dự kiến bán khoảng 20% cổ phần cho các nhà đầu tư bên ngoài để huy động nguồn vốn phục vụ chiến lược mở rộng trong tương lai.

Tuy nhiên, trong các thông tin được công bố về kế hoạch này, trọng tâm chủ yếu xoay quanh việc khai thác giá trị từ hệ thống giải đấu FIFA, đặc biệt là World Cup nam - sự kiện mang lại phần lớn doanh thu và sức hút toàn cầu cho tổ chức. Không có một kế hoạch thương mại riêng, mục tiêu doanh thu cụ thể hay lộ trình đầu tư rõ ràng nào dành cho bóng đá nữ.

Đây chính là điểm khiến nhiều người trong giới bóng đá đặt câu hỏi. Sau nhiều năm FIFA tuyên bố thúc đẩy bình đẳng giới và xem bóng đá nữ là "một trong những cơ hội phát triển lớn nhất", việc một kế hoạch thương mại trị giá hàng chục tỷ USD không dành một vị trí rõ ràng cho bóng đá nữ bị xem là bước lùi trong cam kết của tổ chức.

iNews còn gọi thiếu sót này là "điểm mù" kéo dài của FIFA dưới thời Gianni Infantino. Khi tranh cử chức chủ tịch FIFA năm 2016, Infantino từng cam kết sẽ đưa bóng đá nữ trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của tổ chức.

Infantino trao cúp giải Cầu thủ nữ xuất sắc FIFA 2022 cho Alexia Putellas của FC Barcelona tại Salle Pleyel (Paris, Pháp) ngày 27/2/2023. Ảnh: Sarah Meyssonnier/Reuters.

Ông nhiều lần khẳng định bóng đá nữ không chỉ là trách nhiệm về bình đẳng giới mà còn là "cơ hội tăng trưởng lớn nhất của bóng đá", đồng thời hứa tăng đầu tư, mở rộng giải đấu, nâng mức thưởng và thúc đẩy tính chuyên nghiệp của môn thể thao cho phái nữ.

FIFA từng đưa ra hàng loạt sáng kiến để thúc đẩy bóng đá nữ, từ Chiến lược bóng đá nữ 2018-2026, mở rộng World Cup nữ lên 32 đội, tăng tiền thưởng lên 110 triệu USD tại World Cup 2023, đến các chương trình hỗ trợ liên đoàn thành viên phát triển giải vô địch quốc gia, đào tạo huấn luyện viên, trọng tài và cầu thủ trẻ toàn cầu.

Tuy nhiên, theo các nhà quan sát, mỗi khi FIFA đưa ra những quyết định lớn về thương mại và nguồn lực, trọng tâm vẫn chủ yếu hướng đến bóng đá nam. Việc kế hoạch thương mại trị giá 20 tỷ USD không dành một định hướng rõ ràng cho bóng đá nữ vì thế bị xem là minh chứng mới nhất cho khoảng cách giữa những cam kết ban đầu và cách tổ chức này phân bổ ưu tiên trên thực tế.

Sự khác biệt này càng gây chú ý bởi bóng đá nữ đang trải qua giai đoạn phát triển mạnh nhất trong lịch sử. Theo Inside FIFA (trang web chính thức của FIFA), World Cup nữ 2023 tại Australia và New Zealand thu hút hơn 1,9 triệu khán giả, trở thành kỳ World Cup nữ có lượng người đến sân cao nhất từ trước đến nay.

Trận chung kết World Cup nữ giữa đội tuyển Tây Ban Nha và Anh tại vận động Australia ngày 20/8/2023. Ảnh: Carl Recine, Asanka Brendon Ratnayake/Reuters.

Giải đấu cũng tự cân bằng được tài chính với doanh thu khoảng 570 triệu USD, tương đương 14,9 tỷ đồng. Đây là năm đầu tiên tổ chức không phải bù lỗ. Chương trình thương mại dành riêng cho World Cup nữ được FIFA triển khai lần đầu cũng tăng từ 12 đối tác năm 2019 lên 30 đối tác vào năm 2023, trong khi lượng người xem truyền hình lập kỷ lục ở nhiều thị trường như Anh, Australia, Tây Ban Nha và Colombia.

Với những người ủng hộ bóng đá nữ, vấn đề không chỉ nằm ở những lời cam kết hay các chiến dịch quảng bá. Điều họ muốn thấy sự thay đổi trong cách FIFA phân bổ nguồn lực, xây dựng sản phẩm thương mại và bảo đảm rằng bóng đá nữ không chỉ được nhắc đến trong các thông điệp truyền thông.

Việc thiếu một chiến lược cụ thể cho bóng đá nữ trong kế hoạch thương mại mới khiến nhiều người lo ngại môn thể thao này tiếp tục bị đặt phía sau bóng đá nam, dù đã chứng minh được sức hút và tiềm năng phát triển trên toàn cầu.

Khoảng cách vẫn tồn tại sau lời hứa

Tranh cãi về vai trò của bóng đá nữ không phải lần đầu xuất hiện trong nhiệm kỳ của Infantino.

Một trong những phát biểu gây tranh cãi nhất của Gianni Infantino về bóng đá nữ được đưa ra tại World Cup nữ 2023. Phát biểu tại Hội nghị Bóng đá nữ FIFA ở Sydney (Australia), chủ tịch FIFA khuyên các cầu thủ nữ "hãy chọn đúng cuộc chiến" và "thuyết phục chúng tôi, những người đàn ông" đầu tư nhiều hơn cho bóng đá nữ, theo The Guardian.

Ông cho rằng FIFA đã "mở sẵn cánh cửa" và giờ là lúc các cầu thủ nữ tận dụng cơ hội để thúc đẩy sự thay đổi. Nhận định này lập tức vấp phải phản ứng từ giới cầu thủ và các nhà hoạt động, những người cho rằng trách nhiệm thúc đẩy bình đẳng phải thuộc về FIFA và các liên đoàn bóng đá - những tổ chức nắm quyền quyết định về nguồn lực và chính sách.

Tranh cãi này phản ánh những nghi ngờ kéo dài về cam kết của FIFA đối với bóng đá nữ.

Trước World Cup 2023, FIFA từng đối mặt sức ép liên quan đến khoảng cách tiền thưởng giữa hai giải đấu. Quỹ thưởng của World Cup nam 2022 đạt 440 triệu USD, trong khi World Cup nữ 2023 là 110 triệu USD, chỉ bằng 1/4.

Cựu cầu thủ Megan Rapinoe của Mỹ trò chuyện với Chủ tịch FIFA Gianni Infantino và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trước khi nhận cúp trong giải World Cup ngày 7/7/2019. Ảnh: Bernadett Szabo/Reuters.

Dù vậy, đây vẫn là bước tăng mạnh so với mức 30 triệu USD của World Cup nữ 2019. Infantino khi đó khẳng định FIFA đang đi đúng hướng trong việc thu hẹp khoảng cách, song nhiều cầu thủ nữ và các tổ chức đại diện cho rằng tổ chức cần một lộ trình rõ ràng hơn để đạt được sự bình đẳng thực chất.

Khoảng cách không chỉ nằm ở tiền thưởng. Báo cáo của Liên đoàn Cầu thủ Chuyên nghiệp Quốc tế (FIFPRO) về điều kiện lao động của cầu thủ nữ cho thấy phần lớn cầu thủ nữ trên thế giới vẫn không có mức thu nhập đủ để sống với đam mê bóng đá.

Nhiều người phải làm thêm các công việc như giáo viên, nhân viên văn phòng, huấn luyện viên trẻ hoặc bán thời gian ở các lĩnh vực khác để trang trải cuộc sống. Thực trạng này đặc biệt phổ biến tại các giải vô địch quốc gia ngoài nhóm hàng đầu ở châu Âu và Bắc Mỹ.

Ngay cả tại Anh, một trong những thị trường phát triển nhất của bóng đá nữ, không phải cầu thủ nào cũng hưởng lợi từ sự bùng nổ của Giải Hạng nhất nữ Anh (Women's Super League). Theo BBC, nhiều cầu thủ nữ ở hạng đấu thấp hơn vẫn chưa có hợp đồng toàn thời gian và phải kết hợp thi đấu với công việc khác. Trong khi đó, ở Australia, các cầu thủ Giải Vô địch Quốc gia Nữ Australia (A-League Women) nhiều năm qua cũng liên tục kêu gọi cải thiện mức lương tối thiểu và điều kiện làm việc.

Bên cạnh vấn đề thu nhập, giới cầu thủ nữ còn nhiều lần lên tiếng về lịch thi đấu, chất lượng sân bãi, chăm sóc y tế và nghiên cứu chấn thương. FIFPRO từng cảnh báo tình trạng quá tải lịch thi đấu và cho rằng bóng đá nữ vẫn thiếu các tiêu chuẩn thống nhất về bảo vệ sức khỏe vận động viên.