Sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Iran đã phóng hàng trăm tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái nhằm vào Israel cũng như các cơ sở quân sự Mỹ tại các quốc gia vùng Vịnh.
Dù Israel và các nước vùng Vịnh đã đánh chặn được nhiều mục tiêu, một số tên lửa vẫn xuyên thủng hệ thống phòng thủ, gây thiệt hại đáng kể và thương vong.
Theo các chuyên gia quân sự, tên lửa của Iran đã được nâng cấp lớn đến từ việc ứng dụng cho phép xác định vị trí cực kỳ chính xác. Bí mật đằng sau ứng dụng này chính là công nghệ vệ tinh của Trung Quốc, thứ ban đầu được thiết kế nhằm phục vụ quân đội.
"Mắt thần" Trung Quốc
Mỹ là quốc gia đi tiên phong trong việc phát triển công nghệ định vị, bằng sự kiện phóng vệ tinh đầu tiên tạo nên Hệ thống Định vị Toàn cầu (GPS) vào năm 1978.
Tuy nhiên, GPS đang dần trở nên kém phổ biến tại một số khu vực, khi nhiều chuyên gia cho rằng hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu (Beidou) của Trung Quốc đã vượt qua GPS về số lượng vệ tinh, cường độ tín hiệu và độ chính xác định vị ở nhiều khu vực.
 |
| Mô hình hệ thống định vị Beidou được trưng bày tại một triển lãm ở Trung Quốc. Ảnh: CGTN. |
Thực tế, Trung Quốc phát triển Bắc Đẩu như một phần để giảm sự phụ thuộc công nghệ vào Mỹ. Quốc gia châu Á lo ngại rằng trong tình huống xung đột, Mỹ có thể cắt quyền truy cập, làm tê liệt các chiến dịch quân sự.
Nếu điều này xảy ra sẽ là một thảm họa, bởi định vị vệ tinh có nhiều ứng dụng quân sự quan trọng, từ vũ khí dẫn đường đến tên lửa hành trình.
Bắc Đẩu hiện có 56 vệ tinh trên quỹ đạo, gần gấp đôi so với con số 31 vệ tinh của GPS. Chòm sao mà công nghệ định vị này sử dụng cũng mới hơn, trong khi GPS vẫn đang sử dụng các vệ tinh từ thập niên 1990.
Ngoài ra, Bắc Đẩu được hỗ trợ bởi số lượng trạm giám sát nhiều gấp gần 10 lần so với GPS. Độ chính xác định vị đạt dưới 1 m cho người dùng phổ thông và có thể lên tới 1 cm cho mục đích quân sự. Trong khi đó, GPS thường chỉ đạt độ chính xác trong vòng 3 m.
Giống các hệ thống định vị vệ tinh khác, Bắc Đẩu hoạt động bằng cách truyền tín hiệu thời gian từ vệ tinh tới các thiết bị thu trên mặt đất hoặc trên phương tiện. Bằng cách tính toán thời gian tín hiệu từ nhiều vệ tinh tới thiết bị thu, hệ thống có thể xác định vị trí địa lý với độ chính xác cao.
Bắc Đẩu hiện tương thích với 288 triệu smartphone, phần lớn là sản phẩm của Huawei và Xiaomi. Hệ thống được dùng để xác định vị trí hơn 1.000 tỷ lần mỗi ngày. Theo thống kê, người dùng tại Trung Quốc di chuyển hơn 4 tỷ km mỗi ngày với sự hỗ trợ của công nghệ này.
Dẫn đường tên lửa chính xác hơn bao giờ hết
Trong một chương trình phỏng vấn phát sóng mới đây, cựu Giám đốc tình báo đối ngoại Pháp Alain Juillet cho rằng khả năng Iran được tiếp cận hệ thống định vị vệ tinh Hệ thống vệ tinh dẫn đường Bắc Đẩu của Trung Quốc là rất lớn.
 |
Theo ông, độ chính xác của các đòn tấn công tên lửa Iran đã cải thiện rõ rệt kể từ cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Israel vào tháng 6/2025.
“Bất ngờ của cuộc chiến này là tên lửa Iran chính xác hơn nhiều so với cuộc xung đột cách đây 8 tháng. Điều đó đặt ra nhiều câu hỏi về hệ thống dẫn đường của các loại tên lửa này”, ông Juillet nói. Ông từng giữ chức Giám đốc tình báo tại Tổng cục An ninh Đối ngoại giai đoạn 2002-2003.
Iran chưa xác nhận thông tin này, và cũng chưa rõ liệu nước này có thể chuyển toàn bộ hệ thống dẫn đường quân sự sang một mạng lưới vệ tinh khác trong thời gian ngắn kể từ cuộc chiến năm ngoái hay không.
Tuy nhiên, một số chuyên gia tin rằng Iran đã nỗ lực tích hợp các hệ thống định vị của Trung Quốc trong thời gian dài hơn nhiều trước đó.
“Vào năm 2015, Iran được cho là đã ký một bản ghi nhớ về việc tích hợp hệ thống Bắc Đẩu-2 vào cơ sở hạ tầng quân sự của mình – đặc biệt là để cải thiện khả năng dẫn đường tên lửa với tín hiệu chính xác hơn nhiều so với hệ thống GPS dân sự mà lực lượng vũ trang nước này từng sử dụng trước đây”, nhà nghiên cứu Theo Nencini tại nền tảng nghiên cứu ChinaMed Project cho biết.
Theo nhà phân tích quân sự - chính trị tại Brussels Elijah Magnier, cho đến nay, phần lớn chuyên gia vẫn cho rằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran chủ yếu dựa vào hệ thống dẫn đường quán tính.
“Các hệ thống này xác định vị trí của vũ khí bằng cách đo gia tốc và chuyển động thông qua các cảm biến tích hợp như con quay hồi chuyển và gia tốc kế”, Magnier nói với Al Jazeera.
Ưu điểm của hệ thống quán tính là độc lập và khó bị gây nhiễu từ bên ngoài. Tuy nhiên, theo nhà phân tích quân sự này, hệ thống này có nhược điểm lớn là chỉ cần sai số nhỏ sẽ tích lũy theo thời gian và khoảng cách, khiến độ chính xác giảm dần.
Tín hiệu định vị vệ tinh là lời giải cho vấn đề này. “Thông thường, tên lửa sử dụng hệ thống dẫn đường quán tính để duy trì quỹ đạo tổng thể, trong khi tín hiệu vệ tinh tinh chỉnh đường đi và tăng cường độ chính xác khi nhắm mục tiêu. Cách tiếp cận này mang lại sự cải thiện đáng kể về độ chính xác", ông Magnier giải thích.
Với độ chính xác vượt trội so với GPS, vốn thuộc sở hữu chính phủ Mỹ và từng được quân đội Iran sử dụng, hệ thống vệ tinh Bắc Đẩu nếu được nước này áp dụng sẽ đem tới lợi thế to lớn. Ngoài ra, Bắc Đẩu cũng được cho là có khả năng lọc nhiễu và chống “đánh lừa tín hiệu”.
 |
| Hình ảnh sau khi Iran phóng tên lửa vào Israel vào ngày 28/2, nhìn từ miền trung Israel. Ảnh: Reuters. |
“Không giống như các tín hiệu GPS dân sự từng bị tê liệt vào năm 2025, tín hiệu B3A cấp quân sự của của hệ thống Bắc Đẩu-3 về cơ bản là không thể bị gây nhiễu”, nhà phân tích quân sự Patricia Marins cho biết.
Quan trọng hơn, Bắc Đẩu cũng có một kênh liên lạc bằng tin nhắn ngắn, cho phép người điều khiển liên lạc với máy bay không người lái hoặc tên lửa ở khoảng cách xa tới 2.000 km khi đang bay. Marins giải thích điều này có nghĩa là vũ khí sử dụng Bắc Đẩu định vị có thể được điều hướng lại sau khi phóng.
Theo các nhà phân tích, nếu Iran thực sự sở hữu công nghệBắc Đẩu, đó sẽ là một bước ngoặt lớn trong cuộc chiến.
“Sự phát triển của hệ thống định vị vệ tinh đã làm thay đổi cục diện chiến tranh hiện đại. Năng lực tấn công chính xác - vốn trước đây chỉ thuộc về một số cường quốc quân sự - đang được định hình lại nhờ hạ tầng định vị vệ tinh toàn cầu.
Với việc giúp các loại vũ khí tầm xa trở nên chính xác và có khả năng chống nhiễu tốt hơn, hệ thống như Bắc Đẩu sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nền tảng công nghệ trong những cuộc xung đột đương đại”, Magnier nhận định.
Những nhà khoa học tiên phong
"Những nhà khoa học tiên phong" là một cuốn sách thú vị về lịch sử của những phát minh nổi tiếng. Để có được những đóng góp vĩ đại cho nhân loại, các nhà khoa học nổi tiếng đã làm việc với lòng say mê và tinh thần học hỏi không ngừng.
