|
|
Người bệnh dùng mặt nạ khi xạ trị ung thư. Ảnh: Duy Hiệu. |
Theo thống kê mới nhất của GLOBOCAN, dự án thuộc Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế 2024 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Việt Nam ghi nhận khoảng 91.000 ca ung thư mới ở nữ giới và gần 48.000 trường hợp tử vong mỗi năm. Khoảng 240.000 phụ nữ đang sống sau chẩn đoán ung thư, cần tiếp tục theo dõi và chăm sóc.
Nếu không có biện pháp can thiệp hiệu quả, đến năm 2050, số ca mắc mới ở nữ giới có thể tăng lên 135.000 trường hợp mỗi năm, trong khi số ca tử vong lên khoảng 73.000. Xu hướng này đặt ra áp lực lớn đối với hệ thống y tế, gia đình và xã hội.
TS.BS Trần Đặng Ngọc Linh, Trưởng khoa Xạ trị Phụ khoa, Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cho biết sức khỏe phụ nữ thay đổi theo từng giai đoạn cuộc đời. Bên cạnh sức khỏe sinh sản, các bệnh mạn tính và ung thư ngày càng cần được quan tâm trong bối cảnh dân số già hóa.
Ung thư có thể tăng 50% trong 25 năm tới
Theo GLOBOCAN, năm 2024 Việt Nam có khoảng 101 triệu dân, trong đó 51,5 triệu phụ nữ. Tổng số ca ung thư mới trên cả nước vào khoảng 177.000, riêng nữ giới có khoảng 91.000 ca mắc mới và 47.000 ca tử vong.
Ung thư vú là loại ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ Việt Nam, với 25.711 ca mắc mới mỗi năm, chiếm 28,1% tổng số ca ung thư mới ở nữ giới. Khoảng 10.609 phụ nữ tử vong vì căn bệnh này mỗi năm. Nguy cơ mắc ung thư vú trước 75 tuổi là 4,3%.
 |
| Một nữ bệnh nhân đang được xạ trị điều trị ung thư vú tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM. Ảnh: Duy Hiệu. |
Năm loại ung thư thường gặp nhất ở nữ giới gồm ung thư vú, tuyến giáp, đại trực tràng, cổ tử cung và phổi, chiếm khoảng hai phần ba tổng số ca mắc. Trong nhóm phụ nữ 30-60 tuổi, ung thư vú và cổ tử cung chiếm khoảng 60% số ca ung thư theo số liệu được trình bày.
Theo bác sĩ Linh, số ca ung thư gia tăng do nhiều nguyên nhân. Dân số tăng và tuổi thọ kéo dài khiến số người có nguy cơ mắc bệnh lớn hơn.
"Tuổi càng cao, các biến đổi sinh học liên quan đến ung thư càng có thời gian tích lũy", bác sĩ Linh nói.
Quá trình đô thị hóa cũng làm thay đổi lối sống. Nhiều người ít vận động, thừa cân, béo phì, ăn nhiều thực phẩm giàu năng lượng nhưng thiếu chất xơ. Ở phụ nữ, những thay đổi về sinh sản và nội tiết như có kinh nguyệt sớm, sinh con đầu lòng muộn, sinh ít con, mãn kinh muộn và thời gian cho con bú ngắn hơn cũng liên quan đến nguy cơ mắc một số loại ung thư.
Các yếu tố nguy cơ khác gồm virus HPV gây ung thư cổ tử cung, virus viêm gan liên quan đến ung thư gan, thuốc lá và những yếu tố môi trường. Ngoài ra, năng lực chẩn đoán tốt hơn khiến nhiều trường hợp được phát hiện, ghi nhận thay vì bỏ sót như trước đây.
Bác sĩ Linh nhận định, gánh nặng ung thư ở phụ nữ Việt Nam sẽ tiếp tục gia tăng trong những thập kỷ tới. Số ca mắc mới được dự báo tăng khoảng 50% trong 25 năm tới, từ khoảng 91.000 ca năm 2024 lên 135.000 ca mỗi năm vào năm 2050. Số ca tử vong cũng có thể tăng từ gần 48.000 lên khoảng 73.000 ca.
Gánh nặng không dừng lại sau chẩn đoán
Ung thư là một quá trình, từ những biến đổi tế bào, tổn thương tiền ung thư đến khi khối u phát triển và có nguy cơ di căn. Theo bác sĩ Linh, mỗi giai đoạn đều có cơ hội can thiệp, từ hạn chế yếu tố nguy cơ đến sàng lọc, chẩn đoán và điều trị.
Ba loại ung thư được chứng minh có thể sàng lọc hiệu quả gồm ung thư vú, cổ tử cung và đại trực tràng. Với ung thư vú, chụp nhũ ảnh là phương pháp quan trọng. Ung thư cổ tử cung có thể được sàng lọc bằng xét nghiệm HPV, tế bào học và các phương pháp phù hợp. Đối với ung thư đại trực tràng, có thể sử dụng xét nghiệm máu ẩn trong phân hoặc nội soi theo chỉ định.
 |
| Một cô gái đi kiểm tra tuyến giáp tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM. Ảnh: Duy Hiệu. |
Người dân cũng cần chú ý những dấu hiệu bất thường như thay đổi thói quen đại tiện hoặc tiểu tiện, vết loét lâu lành, chảy máu bất thường, xuất hiện khối u, khó nuốt, thay đổi nốt ruồi, ho dai dẳng hoặc khàn tiếng kéo dài.
"Những biểu hiện này không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư, nhưng cần được thăm khám để xác định nguyên nhân. Nếu mắc bệnh, phát hiện sớm giúp tăng cơ hội điều trị hiệu quả", bác sĩ Linh nhấn mạnh.
Phòng ngừa cần được thực hiện song song với sàng lọc. Các biện pháp gồm không hút thuốc, vận động thường xuyên, duy trì chế độ ăn lành mạnh, kiểm soát cân nặng và tiêm vaccine phù hợp.
Vaccine HPV giúp phòng ngừa các bệnh liên quan đến virus này, trong đó có ung thư cổ tử cung. Vaccine viêm gan B góp phần giảm nguy cơ ung thư gan.
Bên cạnh đó, bác sĩ Linh cho biết khoảng 240.000 phụ nữ đang sống sau chẩn đoán ung thư cho thấy nhu cầu chăm sóc dài hạn rất lớn. Ngay cả khi được điều trị khỏi, người bệnh vẫn có thể chịu ảnh hưởng về thể chất, tinh thần và tài chính.
Chi phí y tế, đi lại, thời gian nghỉ việc và nhu cầu chăm sóc tạo áp lực lên cả gia đình. Vì vậy, chăm sóc ung thư không thể dừng lại sau điều trị ban đầu mà cần tiếp tục thông qua theo dõi sức khỏe, hỗ trợ tâm lý và phục hồi chức năng.
Cuốn sách Ăn gì cho khỏi thần kinh của tác giả Uma Naidoo là cẩm nang về cách lựa chọn, sử dụng và chế biến thực phẩm để hỗ trợ sức khỏe tâm thần. Tác giả là một chuyên gia trong lĩnh vực dinh dưỡng tâm thần học, mang tới kiến thức dinh dưỡng để tăng cường hệ miễn dịch và đối phó với các bệnh trạng về tâm lý.
