Một lời nói khó nghe có thể kết thúc trong vài giây, nhưng dư âm đôi khi kéo dài nhiều ngày. Tinh thần khắc kỷ gợi mở cách thoát khỏi vòng lặp suy nghĩ tiêu cực, thay vì để lời nói của người khác chi phối cảm xúc.

Trong cuốn sách Chủ nghĩa khắc kỷ , tác giả William B. Irvine cho rằng giữ bình thản không có nghĩa là cam chịu trước sự thiếu tôn trọng. Mỗi người có thể học cách kiểm soát phản ứng, đặt ra giới hạn và bảo vệ bản thân mà không để cơn giận chi phối hành động.

Tác giả / Tác phẩm

Chủ nghĩa khắc kỷ

Tác giảWilliam B. Irvine

Nhà xuất bảnNXB Công Thương - Thái Hà Books

Chủ nghĩa khắc kỷ là cuốn sách của William B. Irvine, tập trung vào những tư tưởng của triết học Khắc kỷ và cách vận dụng chúng để đối diện với những vấn đề quen thuộc trong cuộc sống hiện đại. Thông qua các quan niệm về ham muốn, nghịch cảnh, mất mát và hạnh phúc, tác giả gợi mở cách nhìn giúp con người sống tỉnh thức hơn, bớt phụ thuộc vào những yếu tố nằm ngoài khả năng kiểm soát.

Ngừng tua lại sự việc trong đầu

Không ít người đã rời khỏi cuộc trò chuyện nhưng vẫn mắc kẹt trong những lời qua tiếng lại. Họ liên tục nhớ lại từng câu nói, tưởng tượng những lời lẽ đáng ra nên đáp trả và day dứt vì đã để người khác đối xử với mình như vậy.

Các nhà tâm lý học gọi kiểu suy nghĩ lặp đi lặp lại về trải nghiệm tiêu cực này là suy tư luẩn quẩn. Thay vì giúp tìm ra hướng giải quyết, việc liên tục nghiền ngẫm chuyện đã qua có thể khiến cảm xúc tiêu cực kéo dài, gia tăng căng thẳng và làm suy giảm khả năng tập trung vào hiện tại.

Để thoát khỏi vòng lặp suy nghĩ, trước hết hãy tự hỏi việc tiếp tục nghiền ngẫm có giúp giải quyết vấn đề hay không. Nếu có, hãy biến suy nghĩ thành hành động cụ thể, chẳng hạn trao đổi lại với đối phương, chuẩn bị cách ứng xử cho lần sau hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần.

Ngược lại, nếu sự việc đã qua và không còn điều gì có thể thay đổi, hãy chủ động hướng sự chú ý sang những việc khác như làm việc, vận động, trò chuyện với người đáng tin cậy hoặc tham gia hoạt động đòi hỏi sự tập trung.

Việc liên tục nhớ lại những lời nói gây tổn thương có thể kéo dài cảm xúc tiêu cực. Ảnh: Pexels.

Viết ra điều khiến bản thân tổn thương, cảm xúc đang trải qua và hướng giải quyết mong muốn cũng là cách giúp sắp xếp suy nghĩ mạch lạc hơn, thay vì để chúng liên tục lặp lại trong đầu.

Đừng ép mình phải quên ngay lập tức hay tự trách vì vẫn còn buồn. Mục tiêu không phải xóa bỏ ký ức, mà là để những chuyện đã qua dần mất đi sức chi phối cảm xúc và cuộc sống hiện tại.

Bình thản không có nghĩa là im lặng trước sự thiếu tôn trọng

Một số người cho rằng không đáp trả khi bị xúc phạm là biểu hiện của sự yếu đuối. Tuy nhiên, giữ bình tĩnh không có nghĩa là chấp nhận bị đối xử thiếu tôn trọng. Bạn không cần nổi nóng để bảo vệ bản thân, cũng không phải nhẫn nhịn những lời lẽ công kích lặp đi lặp lại để chứng tỏ mình rộng lượng.

Khi đối phương có lời nói xúc phạm, hãy phản hồi ngắn gọn, rõ ràng và tập trung vào hành vi: “Tôi sẵn sàng trao đổi về công việc, nhưng mong bạn không dùng lời lẽ miệt thị” hoặc “Nếu có điều gì chưa hài lòng, bạn có thể nói cụ thể để chúng ta cùng giải quyết”. Cách ứng xử này giúp bạn thể hiện giới hạn của mình mà không biến cuộc trò chuyện thành màn đôi co.

Cách phản hồi này giúp tập trung vào hành vi cần thay đổi và giới hạn cần được tôn trọng, thay vì hạ thấp nhân phẩm đối phương. Nếu người kia vẫn tiếp tục xúc phạm, bạn có thể kết thúc cuộc trò chuyện, hạn chế tiếp xúc hoặc tìm sự hỗ trợ từ người có trách nhiệm. Với những tình huống có dấu hiệu bắt nạt, đe dọa hoặc bạo hành trong công việc, học tập hay các mối quan hệ, việc ghi nhận sự việc và chủ động tìm trợ giúp là cần thiết.

Không phải lời nói nào cũng đáng để bạn bận tâm. Có những lời góp ý giúp ta nhìn lại bản thân, có những lời cần được lên tiếng phản bác, nhưng cũng có những lời nên dừng lại ở người nói ra chúng, thay vì tiếp tục chi phối suy nghĩ và cảm xúc của mình.

Bạn không thể ngăn người khác hiểu lầm hay đối xử thiếu công bằng, nhưng có thể không để những điều đó quyết định giá trị bản thân. Bình thản không phải là không tổn thương, mà là biết chăm sóc cảm xúc, bảo vệ giới hạn và sống theo điều mình tin là đúng.