'Cơn đau đầu' khó chịu hơn cả ông Trump tại Davos

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại WEF Davos 2026 hôm 21/1. Ảnh: Reuters.

Hội nghị thường niên của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, được biết đến với tên gọi Davos, luôn gặp vấn đề về mặt hình ảnh. Một nhóm người đến sự kiện bằng chuyên cơ riêng, ăn bít tết, cụng ly cocktail với những người giàu khác để cùng nhau giàu thêm nữa, lại thảo luận về xóa đói giảm nghèo và biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, WEF Davos 2026 lại là một phiên họp khẩn cấp của giới tinh hoa thế giới khi đối mặt với hai mối lo cùng lúc, và có liên quan tới nhau. Mối lo đầu tiên là Tổng thống Mỹ Donald Trump và chủ trương chiến tranh thương mại. Mối lo thứ hai phức tạp hơn nhiều, được gọi là nền kinh tế hình chữ K.

Thuật ngữ này đề cập đến sự phân hóa và bất bình đẳng kinh tế ngày càng tăng giữa người giàu và người nghèo, bắt đầu từ năm 2020. Trong khi tất cả phải vật lộn với đại dịch Covid-19, sự phục hồi sau cú sốc đó phân thành hai nhánh, với người giàu càng giàu thêm và người nghèo càng nghèo đi.

Mô hình chữ K phản ánh sự phân cực sâu sắc giữa giàu và nghèo.

Đỉnh và đáy chữ K ngày càng xa nhau

6 năm sau, khoảng cách giữa đỉnh và đáy của chữ K ngày càng nới rộng. Thị trường chứng khoán, dù biến động, đang giao dịch gần mức cao kỷ lục. Lượng đặt phòng khách sạn hạng sang vẫn ổn định ngay cả khi số người Mỹ đi du lịch ít đi. Cuộc khủng hoảng về khả năng chi trả nhà ở với một nhóm người lại giống như món hời với nhóm khác khi sự khan hiếm đẩy giá nhà lên cao, làm lộ rõ sự tương phản giữa giới thượng lưu Davos và công chúng.

“Những người ở tầng lớp dưới cùng nhận thức quá rõ về sự giàu có phía trên họ. Tuy nhiên, tôi cho rằng Covid-19 đã che mắt tầng lớp thượng lưu. Sự tương tác giữa người ở tầng lớp trên và tầng lớp dưới đã giảm bớt, nếu không muốn nói là biến mất”, Atwater - giáo sư kinh tế học tại Đại học William & Mary - nói.

Theo Báo cáo Bất bình đẳng Thế giới năm 2026 do Tổ chức nghiên cứu về Bất bình đẳng Thế giới liên kết với Trường Kinh tế Paris công bố hồi tháng 12/2025, 10% dân số giàu nhất thế giới sở hữu 75% tổng tài sản toàn cầu, 40% dân số trung lưu nắm giữ 23%, và 50% dân số nghèo nhất chỉ kiểm soát 2%.

0,001% người giàu nhất thế giới - dưới 60.000 cá nhân - hiện kiểm soát lượng tài sản gấp 3 lần so với 50% dân số thế giới. Tỷ lệ tài sản của họ tăng từ gần 4% năm 1995 lên hơn 6% hiện nay.

Về thu nhập cũng không có nhiều khác biệt, khi 50% người kiếm được nhiều tiền nhất đút túi hơn 90% tổng thu nhập, còn 50% dân số nghèo nhất thế giới chỉ nhận chưa đến 10% tổng thu nhập trên toàn cầu.

Báo cáo lưu ý ấn bản năm 2026 ra đời vào thời điểm rất quan trọng. Trên toàn thế giới, mức sống của nhiều người đang trì trệ, trong khi tài sản và quyền lực ngày càng tập trung vào tầng lớp thượng lưu.

Nhóm nghèo nhất thế giới chứng kiến nhiều bước tiến nhỏ, song những tiến bộ này bị lu mờ khi tầng lớp thượng lưu có thể tích lũy tài sản một cách chóng mặt. Tình trạng này dẫn tới một thế giới nơi thiểu số nắm giữ quyền lực tài chính vượt trội, trong khi hàng tỷ người vẫn đang vật lộn với cơm áo gạo tiền mỗi ngày.

Cuộc khủng hoảng về khả năng chi trả nhà ở càng làm nổi bật thêm sự đối lập giữa giới tinh hoa Davos và phần còn lại của thế giới. Ảnh: Reuters.

Giọt nước sắp tràn ly

Những người tham dự Davos hiểu rõ vấn đề. Larry Fink - CEO BlackRock và “người đứng đầu” không chính thức của hội nghị thượng đỉnh - chỉ ra thực trạng này trong bài phát biểu khai mạc hôm 19/1.

"Nghịch lý của Davos nằm ở chỗ: giới tinh hoa tụ họp để định hình thế giới cho mọi người, nhưng những người chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất lại không bao giờ xuất hiện", ông Fink nhận định.

CNN cho rằng theo đúng kiểu Davos điển hình, ông Fink nói về một điều hiển nhiên như thể đó là phát hiện mới mẻ. Theo một số nhà phê bình, Davos thường nắm bắt tình hình khi mọi chuyện đã quá muộn.

“Davos liên tục sai lầm về hướng đi của thế giới. Những năm 2010 bỏ lỡ Brexit, MAGA và làn sóng dân túy sau đó. Năm 2020 là Covid-19. Davos từng đặt trọn niềm tin vào metaverse”, Liz Hoffman - biên tập viên kinh doanh cấp cao của Semafor - chia sẻ.

Việc bỏ lỡ phong trào MAGA và các lực lượng định hình sau đó đưa chúng ta trở lại vấn đề thuật ngữ kinh tế hình chữ K. Bất bình đẳng nghiêm trọng vốn dĩ là nguồn gốc bất ổn. Nếu các đại biểu Davos muốn học hỏi từ sai lầm trong quá khứ, họ nên làm nhiều hơn là chỉ nói suông về sự phân hóa ngày càng tăng ở tầng lớp trung lưu.

“Chúng ta không thể duy trì mức độ giàu sang phô trương này mà không phải gánh chịu hậu quả. Tôi nghĩ nhóm giàu nhất chưa nhận ra rằng tình hình đã căng thẳng đến mức cực hạn, chỉ cần một tác động nhỏ nhất cũng có thể khiến mọi thứ sẽ mất kiểm soát”, ông Atwater lưu ý.

Theo báo Guardian ngày 21-1, gần 400 triệu phú và tỉ phú toàn cầu đã cùng ký thư kêu gọi các nhà lãnh đạo thế giới tăng thuế đối với chính tầng lớp của mình. Họ cảnh báo việc tích lũy tài sản cực đoan đang thao túng chính trị, làm trầm trọng thêm bất công xã hội và cuộc khủng hoảng khí hậu.