Cú sốc World Cup làm rung chuyển chính trường Italy

Đội tuyển bóng đá nam Italy đã 3 lần không lọt vào World Cup. Ảnh: Reuters.

Đội tuyển bóng đá nam Italy vắng mặt tại World Cup 2026, đánh dấu lần thứ ba liên tiếp Italy không giành được vé tham dự giải bóng đá lớn nhất hành tinh. Sự kiện này châm ngòi cho làn sóng chỉ trích tại quốc gia cuồng bóng đá này, thậm chí biến thành cuộc tranh giành gay gắt về quyền kiểm soát môn thể thao vua.

Đảng Anh em Italy của Thủ tướng Giorgia Meloni đề xuất hạn chế quyền lực của Liên đoàn bóng đá quốc gia Ý - Federazione Italiana Giuoco Calcio (FIGC) - khi Chủ tịch Gabriele Gravina (72 tuổi) từ chức vào tháng 4 sau thất bại ở vòng play-off World Cup trước Bosnia-Herzegovina.

Với sự kiện bầu lãnh đạo FIGC dự kiến ​​diễn ra vào ngày 22/6, các đồng minh của bà Meloni đang thúc đẩy hủy bỏ phiếu và đặt tổ chức này dưới sự quản lý đặc biệt. Đây là thủ tục khẩn cấp từng áp dụng trong quá khứ giúp bóng đá vượt qua các vụ bê bối tham nhũng lớn.

Tại một quốc gia nơi bóng đá có tầm ảnh hưởng văn hóa to lớn, thất bại của đội tuyển nam Italy tại World Cup trở thành cuộc chiến gián tiếp của chính quyền bà Meloni về cách quản trị, cải cách, đầu tư và khả năng mở rộng ảnh hưởng chính trị vào các thể chế độc lập.

"Ưu tiên lúc này không phải là tổ chức bầu cử. Bầu cử không phải giải pháp vực dậy nền bóng đá Italy", Bộ trưởng Thể thao Italy Andrea Abodi nói.

Vì sao bóng đá Italy đi xuống?

Các quan chức phụ trách bóng đá lên án sự can thiệp của chính phủ là chiêu trò quyền lực nhằm ngăn chặn ứng viên nặng ký Giovanni Malagò. Ông là cựu Chủ tịch Ủy ban Olympic Italy (CONI) và không được đảng Anh em nước Italy yêu thích.

“Ý tưởng đặt FIGC dưới sự quản lý của chính phủ không khác gì tiếp quản, không mang lại bất cứ triển vọng nào cho tương lai”, ông Gravina chia sẻ.

Phe đối lập cáo buộc chính quyền của bà Meloni đang gia tăng quyền kiểm soát, hạn chế sự phản biện và bổ nhiệm nhân sự thân cận vào các vị trí then chốt, từ truyền hình nhà nước, giám sát tài chính đến hệ thống tư pháp. Tuy nhiên, chính phủ bác bỏ cáo buộc muốn mở rộng phạm vi ảnh hưởng sang FIGC.

Italy vô địch World Cup 2006. Ảnh: FIFA.

Kể từ lần cuối cùng vô địch FIFA World Cup năm 2006 trước đối thủ truyền kiếp Pháp, nền bóng đá Italy dần suy yếu từ cường quốc bóng đá thế giới xuống vị trí đội bóng hạng hai. Ban lãnh đạo bóng đá Italy ngày càng già cỗi. Những nỗ lực cải cách bị cản trở bởi lợi ích nhóm và sự phản kháng từ cả các câu lạc bộ lớn lẫn giải đấu cấp thấp.

“Hệ thống rất bảo thủ, hiếm khi đưa ra được ý tưởng đột phá nào”, một cựu quan chức bóng đá Italy giấu tên cho hay.

Tương tự các cơ chế đôi khi làm chậm quá trình ra quyết định của EU, các tổ chức thành viên của FIGC - đại diện cho bóng đá nghiệp dư, cầu thủ, huấn luyện viên và trọng tài, cùng nhiều bên khác - có quyền phủ quyết và ngăn chặn những thay đổi mang tính hệ thống. Với những quy định này, “chúng tôi không thể khởi động quá trình cải cách nào”, ông Gravina phàn nàn.

Ông nói thêm kế hoạch cắt giảm số lần thăng hạng và xuống hạng hàng năm, giảm số lượng câu lạc bộ trong giải bóng đá hàng đầu Serie A từ 20 xuống 18 - đề xuất cải thiện sự ổn định tài chính và nâng cao chất lượng thi đấu của Serie A - đã bị các giải đấu thấp bác bỏ tới 17 lần.

Cuộc chiến tìm người đứng đầu

Sau trận thua Bosnia, mọi cuộc tranh luận sâu rộng về nguyên nhân dẫn tới sự suy yếu của nền bóng đá - như sân vận động xuống cấp hay không tận dụng hết tiềm năng của các cầu thủ trẻ ở Serie A - đều bị lu mờ bởi ai sẽ là người đứng đầu FIGC.

Các câu lạc bộ từ Serie A - có tiềm lực tài chính mạnh nhưng chỉ chiếm 18% số phiếu bầu - ủng hộ ông Malagò, người được đánh giá là nhà điều hành hiệu quả và có khả năng giao tiếp tốt. Các cầu thủ và huấn luyện viên bóng đá cũng bỏ phiếu tương tự, đưa số phiếu ủng hộ ông vượt qua ngưỡng cần thiết.

Ông Giovanni Malagò là ứng viên nặng ký nhất cho chức Chủ tịch FIGC. Ảnh: La Sintesi.

Đối thủ của ông Malagò là Giancarlo Abete - một quan chức thể thao từng giữ chức vụ cao nhất của FIGC khi Italy tham dự World Cup nam lần cuối vào năm 2014.

Việc ông Malagò lên nắm quyền không phải kịch bản vui vẻ với Bộ trưởng Thể thao Abodi và Bộ trưởng Tài chính Giancarlo Giorgetti, người vốn rất yêu bóng đá. 3 người từng mâu thuẫn vào năm 2018 về cuộc cải cách hạn chế sức mạnh tài chính của Ủy ban Olympic.

Ông Abodi không hề che giấu thái độ nghi ngờ ông Malagò. Ông ám chỉ về vai trò của ông Malagò trong Thế vận hội Mùa đông Milan Cortina bị điều tra hồi đầu năm và kinh nghiệm ngắn ngủi về quản lý bóng đá. Ông cũng tỏ ra không hài lòng khi ông Malagò tiết lộ đã được mời lãnh đạo FIGC từ trước trận thua mang tính bước ngoặt trước Bosnia.

Tuy nhiên, vị bộ trưởng ra tín hiệu sẵn sàng hợp tác nếu ông Malagò thắng cử. Song không phải ai cũng tin vào lời cam kết này. Ngày bầu cử tới gần, giấc mơ đặt FIGC dưới sự quản lý của chính phủ đang dần tan biến.

Về mặt pháp lý, thẩm quyền quyết định thuộc về CONI. Hơn nữa, các điều kiện cần thiết kích hoạt quy trình này - như hành vi sai trái nghiêm trọng hoặc gây gián đoạn đến hoạt động tổ chức các giải đấu bóng đá - vẫn chưa được đáp ứng.

Ông Abodi kêu gọi FIGC tự nguyện yêu cầu quản lý đặc biệt khi “thừa nhận hệ thống không thể tự cải cách”, nhưng kịch bản này khó xảy ra. Trong một biện pháp cuối cùng, chính phủ có thể xem xét liệu việc bổ nhiệm có vi phạm các quy tắc xung đột lợi ích không, do kinh nghiệm của ông Malagò tại CONI.

Chính phủ đã giao nhiệm vụ cho cơ quan chống tham nhũng độc lập và Ủy ban Olympic điều tra vấn đề này trước ngày 22/6, nhưng hai cựu quan chức nhận định kết quả khó có lợi cho chính phủ.

Mối quan hệ không êm đẹp giữa ông Malagò và chính phủ có nguy cơ trở thành rào cản lớn cho ông trong chặng đường sắp tới.

"Bất kể ai thắng cử, tôi hy vọng mối quan hệ với giới chính trị sẽ không trở thành gánh nặng kìm hãm họ, giống những gì tôi phải gánh chịu", ông Gravina nói.