Chia sẻ với Tiền Phong, nguyên tổng giám đốc một doanh nghiệp Nhà nước lớn ngành công thương cho biết đã đọc rất kỹ báo cáo tài chính của EVN và nhận thấy 6 vấn đề liên quan đến cơ chế hoạt động của tập đoàn này.
Con số 152.000 tỷ đồng không có gì là ngạc nhiên?
Từng là lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước nên ông rất thấu hiểu cảnh EVN đang phải gánh rất nhiều nhiệm vụ trong khi giá bán điện cho người tiêu dùng là do Nhà nước quyết định.
 |
| Phát triển mạnh điện mặt trời mái nhà là giải pháp tốt cho đảm bảo điện những năm tới. |
Theo vị này, nếu chỉ nhìn duy nhất vào các con số lợi nhuận trong báo cáo tài chính của EVN mà bỏ qua các vấn đề công nợ ngắn hạn, dài hạn và các khoản thanh toán thì sẽ không nhìn được bức tranh tổng thể tài chính của EVN. Điển hình như cơ cấu vốn, vốn Nhà nước đầu tư vào EVN đến 31/12/2025 là gần 233.000 tỷ đồng, chỉ tăng thêm 71.000 tỷ đồng sau 10 năm. Vì vậy, dù tổng doanh thu tăng trưởng mạnh sau mỗi năm nhưng thực tế biên lợi nhuận của EVN rất thấp. Tổng hợp biên lợi nhuận gộp công ty mẹ EVN giai đoạn 2016 - 2024 chưa bao giờ đạt 2,5% doanh thu. Theo báo cáo tài chính năm 2025, lợi nhuận sau thuế hợp nhất toàn EVN là 51.881 tỷ đồng, trong đó phần thuộc Công ty mẹ là 39.762 tỷ đồng nhưng cũng chỉ tương đương mức tỉ suất lợi nhuận 7,6% (lợi gộp công ty mẹ năm 2024 chỉ 1,9%).
“EVN có lợi nhuận là điều đáng mừng vì hiện nếu tình trạng thua lỗ tiếp diễn và nếu không có giải pháp để đẩy nhanh các nguồn điện quy mô lớn trong các năm tới, tình trạng thiếu điện cục bộ sẽ có thể xảy ra do để xây được một nhà máy điện đòi hỏi mất rất nhiều năm”, vị chuyên gia chia sẻ.
“Việc giá bán lẻ điện đã được điều chỉnh tăng trung bình 4,8% lên 2.204 đồng/kWh (chưa tính VAT) từ giữa tháng 5/2025 là yếu tố chính quyết định mức lợi nhuận gộp của EVN cao năm 2025. Tuy nhiên, theo nguyên tắc kế toán thì kết quả hợp nhất toàn tập đoàn là một, nhưng mẹ và con vẫn là các pháp nhân độc lập, nên số lãi hợp nhất phân bổ ở một chuỗi phát điện - truyền tải - bán buôn - bán lẻ. Lãi của công ty mẹ chỉ chiếm một phần trong chuỗi này”, vị này phân tích.
Về các khoản tiền mặt và tiền gửi lên đến 152.000 tỷ đồng, theo vị này, con số này không có gì là ngạc nhiên. Số tiền này là tổng số tiền trong báo cáo tài chính của tất cả đơn vị thành viên của EVN, trong đó bao gồm cả các đơn vị phát điện, truyền tải điện, phân phối điện và dịch vụ phụ trợ chứ không phải của riêng công ty mẹ EVN.
 |
| Công nhân ngành điện khắc phục sự cố quá tải trong những ngày nắng nóng. |
Đây là số tiền được dùng để thanh toán trả nợ cho các nhà cung cấp, thanh toán tiền mua điện cho các nhà máy điện mặt trời mái nhà và nhà máy thủy điện nhỏ vào đầu tháng sau theo các hợp đồng đã ký kết, đầu tư hệ thống phân phối - bán lẻ đáp ứng nhu cầu tăng trưởng phụ tải và chi phí cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Còn nếu so với số dư nợ ngắn hạn tại cùng thời điểm là hơn 227.000 tỷ đồng, thì mức tiền gửi 152.000 tỷ đồng vẫn chưa thể đáp ứng được việc trả nợ ngay cho các nhà cung cấp nhiên liệu (than, dầu, khí) và trả tiền mua điện từ các nhà máy điện ngoài EVN.
Chuyên gia về năng lượng và môi trường Đào Nhật Đình cũng cho rằng có 4 yếu tố khiến Công ty Mẹ - EVN đạt lợi nhuận 39.762 tỷ đồng vào năm 2025. Đầu tiên là nhờ lượng nước về các hồ thủy điện rất lớn (năm 2025 bão, lũ lụt gây ngập lụt nghiêm trọng ở cả 3 miền) giúp thủy điện vận hành đều, sản lượng thủy điện tăng hơn so với năm 2024 khoảng 16 - 18 tỷ kWh. Lượng điện thủy điện giá rẻ đã giúp chi phí mua điện của EVN mẹ giảm ước tính 16.000 -18.000 tỷ đồng trong khi các công ty con của EVN cũng thu được thêm tiền (không phải bỏ tiền mua than, dầu để chạy máy) để sản xuất điện giá cao. Cùng đó, cả năm 2025, EVN ít phải chạy dầu để phát điện cũng giúp tập đoàn tiết kiệm được rất nhiều tỷ đồng.
“Giá than nhiệt phát điện năm 2025 khá thuận lợi, chỉ hơn 80 USD/tấn, tương đương 2 triệu đồng/tấn cũng giúp chi phí mua điện của EVN bớt được khoảng 10.000 tỷ đồng so với 2023. Các công ty con của EVN cũng có thêm lợi nhuận kha khá nhờ giá than thấp”, ông Đình phân tích. Ông Đình cũng cho rằng, yếu tố quan trọng nữa chính là việc tăng giá điện năm 2025 đã giúp cho EVN có thêm nguồn thu ước tính cũng lên tới 8.000 tỷ đồng. Các yếu tố trên, đặc biệt là nhờ mưa lũ nhiều, đã giúp tài chính của EVN có một năm đột biến kỷ lục.
“EVN có lợi nhuận là điều đáng mừng vì hiện nếu tình trạng thua lỗ tiếp diễn và nếu không có giải pháp để đẩy nhanh các nguồn điện quy mô lớn trong các năm tới, tình trạng thiếu điện cục bộ sẽ có thể xảy ra do để xây được một nhà máy điện đòi hỏi mất rất nhiều năm”, vị chuyên gia chia sẻ.
Cần thiết duy trì số dư tiền gửi lớn
Về lợi nhuận và số dư tiền gửi lớn, trong văn bản gửi các cơ quan báo chí, EVN cho biết, lợi nhuận sau thuế của Công ty mẹ - EVN năm 2025 đạt 39.762 tỷ đồng. Số lỗ lũy kế đến hết năm 2025 của Công ty mẹ EVN còn - 5.611 tỷ đồng. EVN cũng đã có Văn bản số 2697 ngày 14/5/2026 báo cáo Bộ Công Thương thông tin về số lỗ lũy kế đến hết năm 2025 của Công ty mẹ - EVN như trên.
Về tổng số tiền gửi ngân hàng hợp nhất cuối năm 2025 (bao gồm tiền, tương đương tiền, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn là 152.000 tỷ đồng) là số liệu tổng hợp từ tất cả báo cáo tài chính của các đơn vị thành viên của EVN, trong đó bao gồm cả các đơn vị phát điện, truyền tải điện, phân phối điện và dịch vụ phụ trợ.
Nếu so với số dư nợ ngắn hạn tại cùng thời điểm là hơn 227.000 tỷ đồng, thì mức tiền gửi 15.000 tỷ đồng vẫn chưa thể đáp ứng được việc trả nợ ngay cho các nhà cung cấp nhiên liệu (than, dầu, khí) và trả tiền mua điện từ các nhà máy điện ngoài EVN (tổng cộng hơn 118.000 tỷ đồng). Ngoài ra, còn phải trả nợ vay đến hạn (hơn 47.000 tỷ đồng).
“Việc duy trì số dư tiền gửi là cần thiết để EVN và các đơn vị có nguồn lực phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh, đảm bảo hoàn thành các nhiệm vụ được giao”, EVN cho hay.
Nhiều thách thức với ngành điện
Chia sẻ tại hội thảo “Chuyển dịch năng lượng - Động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số” do Báo Lao Động phối hợp với Bộ Công Thương tổ chức ngày 9/6, TS Nguyễn Quốc Việt - giảng viên Trường đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng thách thức với ngành điện hiện nay chính là phải đáp ứng cùng lúc 3 yêu cầu: bảo đảm nguồn cung, không được để thiếu điện vừa đảm bảo ổn định vĩ mô, duy trì giá điện hợp lý, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về chuyển đổi xanh. Việc EVN có lãi trở lại là điều mừng. “Tuy nhiên phía sau câu chuyện đó vẫn còn những áp lực rất lớn liên quan đến cân đối tài chính, bảo đảm nguồn cung điện và yêu cầu đầu tư cho hệ thống điện trong tương lai”, ông Việt nói.
Theo ông Việt, một vấn đề cần được nhìn nhận là cách thức phân bổ và chia sẻ rủi ro trong thị trường điện. Bài toán không chỉ là EVN có lãi hay không, mà là làm thế nào để xây dựng được một cơ chế thị trường điện hài hòa lợi ích giữa các bên. Trong đó cần giải quyết các rủi ro về biến động chính sách, cắt giảm công suất phát điện hay thay đổi cơ chế mua bán điện cần được phân bổ hợp lý giữa các bên tham gia thị trường.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
