Căng thẳng và trầm cảm bào mòn cơ thể chúng ta như thế nào?

Chúng ta thường nói về căng thẳng như một trạng thái tinh thần: nhiều việc quá, áp lực quá, mệt mỏi quá. Nhưng nếu sống cùng căng thẳng đủ lâu, bạn sẽ nhận ra nó hiếm khi chỉ nằm trong suy nghĩ. Cơ thể là nơi lên tiếng sớm nhất: tim đập nhanh dù không làm gì nặng, vai gáy khó thả lỏng, giấc ngủ chập chờn, đầu óc lúc nào cũng như đang “bật chế độ cảnh giác”.

Thật ra, căng thẳng tự thân không xấu. Cơ thể con người được lập trình để phản ứng với áp lực. Cortisol và adrenaline giúp ta tỉnh táo buổi sáng, tập trung khi chạy deadline, phản ứng nhanh khi có nguy hiểm. Nhờ chúng, ta vượt qua những giai đoạn căng thẳng nhất. Ở mức vừa phải, căng thẳng cũng là một phần của sự sống.

Vấn đề bắt đầu khi căng thẳng không còn là phản ứng ngắn hạn, mà trở thành trạng thái thường trực. Ngày này qua ngày khác, áp lực không được giải tỏa khiến hệ thần kinh không có cơ hội nghỉ ngơi. Cơ thể luôn trong tư thế “sẵn sàng chiến đấu”, dù xung quanh không có mối đe dọa nào rõ ràng. Sự căng lên ấy ban đầu giúp ta cầm cự, nhưng về lâu dài lại bào mòn năng lượng của mỗi người.

Sự căng lên ấy ban đầu giúp ta cầm cự, nhưng về lâu dài lại bào mòn năng lượng của mỗi người. Ảnh: Pinterest

Sống quá lâu trong trạng thái này, não bộ dần quen với tín hiệu nguy hiểm. Những phản ứng từng giúp ta tồn tại bắt đầu làm ta kiệt sức. Trong một số trường hợp, trầm cảm xuất hiện không phải vì yếu đuối, mà như hệ quả của quá trình căng thẳng âm thầm kéo dài.

Điều này càng rõ ràng hơn với những người từng trải qua sang chấn thời thơ ấu. Những tổn thương ấy không tự biến mất khi ta lớn lên. Khoa học đã chỉ ra rằng: cơ thể không “quên” những gì ta đã phải chịu đựng. Căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe ở cấp độ rất sâu, từ hệ thần kinh cho đến từng tế bào. Sang chấn, vì thế, không chỉ là cảm giác trong đầu, mà là trải nghiệm mà cơ thể phải mang theo.

Trong cuốn sách Nơi vết thương ánh sáng rọi vào, Stephanie Foo viết từ chính trải nghiệm sống cùng C-PTSD (Rối loạn Căng thẳng Sau Sang chấn Phức tạp) - một trạng thái hình thành khi con người phải chịu căng thẳng và tổn thương kéo dài trong nhiều năm.

Sách Nơi vết thương ánh sáng rọi vào của tác giả Stephanie Foo. Ảnh: H.Quỳnh

Cuốn sách là hành trình tác giả quay lại với cơ thể mình: nơi những phản ứng từng khiến cô xấu hổ, hoảng loạn hay kiệt sức hóa ra chỉ là dấu vết của việc đã phải sống sót quá lâu trong áp lực. Stephanie Foo dần nhận ra rằng cơ thể không “phản ứng quá mức” vô cớ. Nó chỉ đang tiếp tục làm điều từng giúp cô tồn tại. Bằng việc quan sát và gọi tên C-PTSD, cô học cách nhìn những phản ứng ấy bằng sự hiểu biết thay vì trách móc.

Nếu bạn đang sống trong căng thẳng kéo dài, hoặc cảm thấy cơ thể mình phản ứng mạnh hơn điều người khác gọi là “bình thường”, thì đây là cuốn sách đáng đọc, nó không để dán nhãn cho bản thân, mà để hiểu rõ hơn những điều đang diễn ra bên trong mình.