|
|
Không nguy hiểm tính mạng, nhưng ghẻ gây ngứa dữ dội, mất ngủ và dễ lây. Ảnh: Freepik. |
Ghẻ là một trong những bệnh da liễu phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, không ít người vẫn hiểu sai về nguyên nhân, đường lây và cách điều trị, dẫn đến tình trạng bệnh kéo dài, lây lan trong gia đình và dễ tái phát.
Theo bác sĩ Phạm Thị Loan, khoa Khám bệnh, Bệnh viện Da liễu Trung ương, ghẻ không phải là bệnh do "ở bẩn" như nhiều người vẫn nghĩ. Nguyên nhân gây bệnh là một loại ký sinh trùng siêu nhỏ có tên Sarcoptes scabiei, thường gọi là cái ghẻ, ký sinh trên da người.
Không nguy hiểm tính mạng nhưng gây nhiều phiền toái
Thực tế, bất kỳ ai cũng có thể mắc ghẻ nếu có tiếp xúc gần với người mang bệnh. Việc tắm rửa thường xuyên hay giữ vệ sinh cá nhân tốt không đủ để phòng tránh nếu có tiếp xúc da kề da trong thời gian đủ lâu, như ngủ chung, chăm sóc người bệnh hay quan hệ thân mật.
Ghẻ chủ yếu lây qua tiếp xúc trực tiếp kéo dài, thường 10-15 phút trở lên. Những va chạm thoáng qua như bắt tay nhanh thường ít nguy cơ lây nhiễm. Tuy nhiên, các hoạt động như ôm ấp, bế trẻ lâu hoặc sinh hoạt chung giường lại làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh.
Ngoài lây trực tiếp, ghẻ cũng có thể lây gián tiếp qua quần áo, chăn màn hoặc khăn tắm, nhưng mức độ phụ thuộc vào thể bệnh. Với ghẻ thông thường, ký sinh trùng chỉ sống ngoài cơ thể khoảng 2-3 ngày nên nguy cơ lây qua đồ dùng không cao.
Tuy nhiên, ở thể ghẻ vảy (còn gọi là ghẻ Na Uy), số lượng cái ghẻ rất lớn trong các mảng da bong tróc, khiến khả năng lây qua vật dụng sinh hoạt tăng mạnh.
 |
| Hình ảnh cái ghẻ khi soi kính hiển vi. Ảnh: BVCC. |
"Ghẻ không đe dọa tính mạng, nhưng nếu không điều trị đúng cách, bệnh có thể gây mất ngủ kéo dài do ngứa dữ dội, đặc biệt vào ban đêm. Người bệnh gãi nhiều dễ dẫn đến trầy xước, nhiễm trùng da hoặc biến chứng chàm hóa", bác sĩ Loan cho hay.
Đáng chú ý, ghẻ có khả năng lây lan nhanh trong gia đình nếu không được phát hiện và xử lý đồng thời.
Dấu hiệu điển hình
Theo vị chuyên gia, một trong những biểu hiện đặc trưng nhất của ghẻ là ngứa nhiều về đêm. Nguyên nhân là khi cơ thể ấm lên, cái ghẻ hoạt động mạnh hơn, khiến cảm giác ngứa tăng lên rõ rệt, gây ảnh hưởng lớn đến giấc ngủ.
Tổn thương da thường xuất hiện dưới dạng sẩn đỏ, mụn nước nhỏ, tập trung ở các vùng da mỏng như kẽ ngón tay, cổ tay, khuỷu tay, nách, quanh rốn, thắt lưng, vùng sinh dục hoặc quầng vú ở nữ. Ở trẻ nhỏ, ghẻ có thể lan rộng hơn, bao gồm cả mặt, da đầu, lòng bàn tay và bàn chân.
Một dấu hiệu đặc trưng khác là "đường hầm ghẻ" - những đường nhỏ ngoằn ngoèo, hơi gồ trên da, màu trắng xám hoặc hồng nhạt, dài vài milimet. Tuy nhiên, không phải ai cũng dễ dàng nhận thấy dấu hiệu này.
"Nhiều trường hợp, các nốt ghẻ có thể giống vết muỗi đốt hoặc dị ứng da, khiến người bệnh chủ quan hoặc tự điều trị sai cách. Điều này không chỉ làm bệnh kéo dài mà còn tăng nguy cơ lây lan", bác sĩ Loan nhấn mạnh.
 |
| Bệnh nhân ghẻ thường (trái) và bệnh nhân bị ghẻ vảy (phải). Ảnh: BVCC. |
Một điểm đáng lưu ý là trong thời gian ủ bệnh, người nhiễm ghẻ có thể chưa có triệu chứng nhưng vẫn có khả năng lây cho người khác. Vì vậy, bệnh thường lan nhanh trong phạm vi gia đình.
Thời gian xuất hiện triệu chứng cũng khác nhau. Với người lần đầu mắc, biểu hiện có thể xuất hiện sau 4-8 tuần. Nhưng nếu đã từng bị ghẻ trước đó, khi tái nhiễm, triệu chứng có thể xuất hiện rất nhanh, chỉ sau vài giờ đến vài ngày.
Nhiều người thắc mắc khi chỉ có vài nốt ở tay nhưng vẫn được bác sĩ yêu cầu bôi thuốc toàn thân. Bác sĩ Loan lý giải do cái ghẻ có thể tồn tại ở nhiều vùng da khác chưa biểu hiện triệu chứng. Nếu chỉ điều trị tại chỗ, ký sinh trùng không bị tiêu diệt hoàn toàn, dễ gây tái phát.
Đặc biệt, nguyên tắc quan trọng trong điều trị ghẻ là phải điều trị đồng thời tất cả thành viên trong gia đình, kể cả người chưa có triệu chứng. Nếu không, tình trạng lây nhiễm chéo sẽ khiến bệnh kéo dài dai dẳng.
Sau khi điều trị, nhiều người vẫn còn ngứa và lo lắng bệnh chưa khỏi. Tuy nhiên, theo bác sĩ này, tình trạng này có thể kéo dài 2-4 tuần do phản ứng của cơ thể với xác, trứng và chất thải của cái ghẻ còn sót lại dưới da, hoặc do kích ứng từ thuốc bôi.
Dù vậy, nếu sau 4 tuần vẫn ngứa dữ dội, xuất hiện tổn thương mới, có đường hầm mới hoặc dấu hiệu nhiễm trùng như sưng, nóng, đỏ, đau, người bệnh nên đi khám lại để được đánh giá và xử trí kịp thời.
Khoảng trống y khoa về một hội chứng quen thuộc
Căng thẳng độc hại là một hội chứng nhiều người gặp phải. Có điều, các nghiên cứu y khoa về vấn đề này chưa toàn diện. Đây là khoảng trống gây khó khăn cho việc điều trị. Mục Sức khỏe giới thiệu cuốn sách Tầng giếng sâu – cuốn sách mang tới cho người đọc một cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về những ảnh hưởng của "nghịch cảnh thời thơ ấu" (ACE) với sức khỏe tinh thần của con người.
