Căn bệnh diễn tiến nhanh đáng sợ, để lại di chứng suốt đời dù chữa khỏi

Các chấm xuất huyết trên da bé gái được chẩn đoán viêm màng não mô cầu. Ảnh: Sở Y tế Tây Ninh.

Thông tin tại cuộc họp về công tác phòng chống dịch bệnh, TS.BS Lưu Chấn Quang, Trưởng khoa Kiểm soát và Phòng ngừa bệnh tật, Viện Pasteur TP.HCM, cho biết đơn vị đặc biệt lo ngại trước xu hướng gia tăng của bệnh não mô cầu tại các tỉnh, thành phía Nam.

Theo ông Quang, nếu trong năm 2024 toàn khu vực phía Nam chỉ ghi nhận chưa đến 10 trường hợp mắc bệnh, số ca đã tăng lên trong năm 2025. Đến tuần dịch tễ thứ 23 của năm 2026, khu vực này ghi nhận 26 trường hợp mắc, tương đương trung bình mỗi tuần xuất hiện một ca bệnh mới.

"Đây là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất bởi tốc độ diễn tiến rất nhanh. Người bệnh có thể chỉ sốt, đau đầu vào buổi sáng nhưng đến chiều hoặc tối đã rơi vào tình trạng nguy kịch, thậm chí không qua khỏi nếu bệnh diễn tiến tối cấp", TS.BS Lưu Chấn Quang cảnh báo.

Căn bệnh diễn tiến nhanh đáng sợ

Theo bác sĩ Đinh Văn Thới, Viện Pasteur TP.HCM, bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Trên thế giới đã ghi nhận 13 nhóm huyết thanh của loại vi khuẩn này, trong đó các nhóm A, B, C, Y và W-135 chiếm hơn 90% số ca mắc.

Dù hiện nay có kháng sinh và vaccine phòng bệnh, não mô cầu vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm màng não và nhiễm khuẩn nặng. Đáng lo ngại, bệnh có thể khiến người mắc không qua khỏi nhanh chóng ngay cả khi trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.

Theo các nghiên cứu dịch tễ, trẻ dưới 1 tuổi và thanh thiếu niên từ 10-20 tuổi là những nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nhiều nhất. Tại khu vực phía Nam, thanh thiếu niên hiện là nhóm ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh cao.

Trẻ dưới 1 tuổi và thanh thiếu niên từ 10-20 tuổi là những nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nhiều nhất. Ảnh: Freepik.

Tại Việt Nam, bệnh não mô cầu xuất hiện rải rác quanh năm nhưng nguy cơ bùng phát thành dịch thường tăng cao vào những thời điểm thời tiết lạnh. Trong 3 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 24 trường hợp mắc, trong đó có 4 ca không qua khỏi, tăng so với cùng kỳ năm trước. Các ca bệnh phân bố rải rác trong cộng đồng và tập trung nhiều tại khu vực Đông Nam Bộ.

Giới chuyên môn nhận định những khu vực đông dân cư, môi trường sống chật chội, điều kiện vệ sinh kém hoặc nơi có sự di chuyển dân cư thường xuyên là những điểm có nguy cơ cao xuất hiện và lây lan dịch bệnh.

Dấu hiệu nhận biết không nên bỏ qua

Não mô cầu lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, thông qua các giọt bắn từ dịch tiết mũi họng của người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn.

Bệnh thường khởi phát đột ngột với các biểu hiện như sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, mệt lả và cứng gáy. Một số trường hợp có thể xuất hiện phát ban xuất huyết, rối loạn ý thức, sốc nhiễm khuẩn hoặc hôn mê.

BS Đinh Văn Thới cho biết bệnh có biểu hiện lâm sàng rất đa dạng, bao gồm viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn, viêm khớp, viêm màng ngoài tim... Trong đó, viêm màng não mủ và nhiễm khuẩn huyết là hai thể bệnh thường gặp nhất.

Ngay cả khi được cứu sống, người bệnh vẫn có nguy cơ đối mặt với nhiều di chứng nặng nề như điếc, liệt, tổn thương thần kinh hoặc chậm phát triển trí tuệ.

Một trong những dấu hiệu đặc trưng nhất của bệnh là ban xuất huyết trên da. Các ban này thường xuất hiện sau 1-2 ngày sốt, ban đầu chỉ là những chấm nhỏ nhưng nhanh chóng lan rộng thành các mảng lớn giống hình bản đồ hoặc các bọng nước.

Các ban thường có màu đỏ thẫm hoặc tím, bờ không đều, có thể xuất hiện hoại tử ở trung tâm và thường tập trung ở vùng hông, hai chi dưới.

Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Ảnh: Adelaidenow.

Theo vị chuyên gia, khi xuất hiện ban xuất huyết kèm sốt cao hoặc các triệu chứng thần kinh như đau đầu dữ dội, cứng cổ, lơ mơ, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức. Việc chẩn đoán và điều trị trong "thời điểm vàng" có ý nghĩa quyết định đến khả năng cứu sống người bệnh cũng như giảm thiểu biến chứng.

Các chuyên gia khẳng định tiêm vaccine vẫn là biện pháp an toàn, hiệu quả và bền vững nhất để phòng bệnh viêm màng não do não mô cầu.

Hiện nay đã có nhiều loại vaccine giúp phòng ngừa các nhóm huyết thanh phổ biến như A, C, Y, W-135 và B. Phụ huynh cần đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch. Người trưởng thành thuộc nhóm nguy cơ cao cũng nên được tư vấn tiêm phòng phù hợp.

Bên cạnh tiêm vaccine, người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, súc miệng bằng dung dịch sát khuẩn, giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống, đảm bảo nơi ở và nơi làm việc thông thoáng.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo cần ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, tăng cường vận động để nâng cao sức đề kháng, giữ ấm cơ thể, đặc biệt là trẻ nhỏ. Khi ho hoặc hắt hơi nên che miệng bằng khăn giấy hoặc đeo khẩu trang nếu mắc các bệnh đường hô hấp.

Đồng thời, người dân nên hạn chế tập trung ở nơi đông người trong thời điểm dịch bệnh gia tăng và tránh tiếp xúc gần với những trường hợp nghi ngờ mắc bệnh.