|
|
Công viên Marronnier ở Seoul được xây dựng trên khu đất cũ của Seoul National University sau khi trường chuyển sang khuôn viên mới. Ảnh: ArchDaily. |
Trong nhiều thập kỷ, các khuôn viên đại học lâu đời vừa là biểu tượng học thuật ,vừa là di sản kiến trúc của thành phố. Tuy nhiên, trước áp lực mở rộng nghiên cứu và đổi mới giáo dục, nhiều trường buộc phải di dời sang những khuôn viên mới.
Thay vì phá bỏ quá khứ, nhiều quốc gia biến quá trình này thành cơ hội để bảo tồn và tái sử dụng các đại học di sản theo cách bền vững hơn.
Di dời loạt đại học di sản
Câu chuyện của Đại học Kyushu là ví dụ tiêu biểu. Trong hơn một thế kỷ, trường đặt trụ sở tại khuôn viên Hakozaki ở trung tâm thành phố Fukuoka (Nhật Bản). Tuy nhiên, vị trí này nằm ngay dưới đường bay tiếp cận của sân bay Fukuoka, khiến tiếng ồn máy bay thường xuyên làm gián đoạn các nghiên cứu yêu cầu độ chính xác cao. Các quy định hàng không cũng cấm xây dựng công trình cao tầng, khiến trường gần như không thể mở rộng.
Năm 1991, hội đồng quản trị trường thông qua quyết định chuyển toàn bộ khối kỹ thuật sang khuôn viên mới Ito ở ngoại ô thành phố. Quá trình di dời kéo dài nhiều năm và hoàn tất vào năm 2018, mở ra không gian rộng lớn cho các trung tâm nghiên cứu công nghệ cao và các phòng thí nghiệm quy mô lớn.
 |
| Sinh viên tại khuôn viên CentraleSupélec ở Paris-Saclay, một trong những trung tâm giáo dục và nghiên cứu lớn nhất châu Âu. Ảnh: CentraleSupélec. |
Câu chuyện tương tự cũng diễn ra tại Pháp khi chính phủ thúc đẩy việc xây dựng khu Đại học Paris-Saclay nhằm cạnh tranh với các trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới. Trong chiến lược này, hai trường kỹ thuật danh tiếng được sáp nhập thành trường CentraleSupélec và chuyển về khuôn viên mới tại Paris-Saclay vào năm 2017.
Việc rời bỏ cơ sở cũ tại Châtenay-Malabry không chỉ đơn thuần là thay đổi địa điểm. Mục tiêu của Pháp là tạo ra một hệ sinh thái nghiên cứu quy mô lớn, nơi các trường đại học, viện khoa học và doanh nghiệp công nghệ cùng hoạt động trong một không gian thống nhất, giống như mô hình của các trung tâm đổi mới sáng tạo tại Mỹ.
Ngay cả ở cấp độ khoa, việc di dời cũng trở thành nhu cầu cấp thiết. Tháng 5/2024, Đại học quốc gia Singapore thông báo khoa Luật của trường sẽ rời khỏi khuôn viên lịch sử Bukit Timah để chuyển về cơ sở chính Kent Ridge từ tháng 8/2025.
Theo giáo sư Andrew Simester, trưởng khoa Luật của trường, ngành luật hiện đại không còn bó hẹp trong các bộ luật truyền thống mà ngày càng gắn bó với các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, y tế và phát triển bền vững.
Việc đưa hơn 1.250 sinh viên về học tại Kent Ridge giúp họ tiếp cận trực tiếp với cộng đồng học thuật gần 50.000 sinh viên, mở rộng cơ hội hợp tác liên ngành. Dù nhiều cựu sinh viên tiếc nuối khuôn viên cổ kính Bukit Timah, nhà trường cho rằng sự thay đổi là cần thiết để bắt kịp sự tiến hóa của giáo dục đại học.
Cơ hội tái thiết đô thị
Bên cạnh nhu cầu học thuật, việc di dời đại học còn mang lại lợi ích lớn cho quy hoạch đô thị. Khi một trường rời khỏi khuôn viên cũ, họ để lại những quỹ đất rộng lớn ở vị trí trung tâm, tạo điều kiện cho thành phố tái thiết không gian theo hướng phục vụ cộng đồng.
Một ví dụ nổi bật là quá trình chuyển địa điểm của trường nghệ thuật Central Saint Martins. Năm 2011, trường hợp nhất các cơ sở rải rác trong thành phố London và chuyển về tòa nhà Granary Building tại khu vực King’s Cross.
 |
| Tòa nhà Granary tại King’s Cross (London) được xây dựng từ thế kỷ 19 để lưu trữ ngũ cốc, nay trở thành khuôn viên của Central Saint Martins sau dự án cải tạo quy mô lớn. Ảnh: John Sturrock. |
Tòa nhà kho thóc xây dựng từ năm 1852 được cải tạo bởi hãng kiến trúc Stanton Williams dưới sự giám sát của English Heritage.
Công trình sau khi nâng cấp đạt chứng chỉ thiết kế bền vững BREEAM mức “Rất tốt”. Không chỉ tạo ra môi trường học tập lý tưởng với ánh sáng tự nhiên cho sinh viên nghệ thuật, dự án còn trở thành động lực hồi sinh cả khu đất đường sắt rộng 67 ha từng bị bỏ hoang.
Ngày nay, khu vực King’s Cross đã biến thành “khu phố tri thức” sôi động, thu hút nhiều doanh nghiệp công nghệ, trong đó có trụ sở lớn của Google tại London.
 |
| Tòa nhà Khoa Kỹ thuật cũ tại khuôn viên Hakozaki của Đại học Kyushu, công trình lịch sử hiện được bảo tồn và sử dụng làm bảo tàng sau khi trường di dời sang khuôn viên Ito. Ảnh: Shutterstocks. |
Ở châu Á, quá trình di dời của Đại học quốc gia Seoul (Hàn Quốc) vào thập niên 1970 cũng mang lại hiệu quả tương tự.
Khi trường chuyển các khoa về khuôn viên rộng lớn Gwanak dưới chân núi ở phía nam Seoul, khu đất cũ tại Dongsung-dong đã được quy hoạch lại thành Công viên Marronnier Park. Công viên này ngày nay trở thành địa điểm văn hóa quen thuộc của người dân Seoul, nơi thường xuyên diễn ra các hoạt động nghệ thuật và lễ hội đường phố.
Kiến trúc sư Carl Elefante, cựu Chủ tịch Viện Kiến trúc sư Mỹ (AIA) nhận định di dời không đồng nghĩa với việc đặt dấu chấm hết cho những công trình lịch sử. Ngược lại, nhiều thành phố văn minh xem đây là cơ hội để thực hành tái sử dụng thích ứng, bảo tồn di sản một cách bền vững và sáng tạo hơn.
Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM) là cái tên được thảo luận nhiều trong những ngày qua khi Công ty Cổ phần Phát triển Bất động sản Phát Đạt đề xuất UBND TP.HCM cho phép nghiên cứu dự án xây dựng cơ sở mới và di dời trường về khu Làng Đại học Thủ Đức.
Ngôi trường gần 70 năm tuổi này có một cơ sở hiện nằm trên khu "đất vàng" ở trung tâm TP.HCM, rộng hơn 14 ha nhưng chưa được cấp quyền sử dụng đất, gặp khó trong việc xây mới cơ sở vật chất. Trong khi đó, cơ sở ở làng đại học có diện tích 25,3 ha, song còn hạn chế về nguồn vốn đầu tư công.
