Muốn tránh xa đột quỵ, hãy xây dựng một lối sống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ. Ảnh minh họa: L.C.

Đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Trung Quốc. Trong danh sách các bệnh dẫn đến tử vong tại quốc gia này, đột quỵ chiếm 23,18% số ca tử vong tại nông thôn, 20,52% ở thành thị, tức là cứ 5 ca tử vong thì có ít nhất 1 ca do đột quỵ. Tỷ lệ tử vong do đột quỵ ở Trung Quốc cao gấp 4-5 lần các quốc gia châu Âu, gấp 3,5 lần Nhật Bản, cao hơn các quốc gia đang phát triển như Thái Lan, Ấn Độ. Mỗi năm, Trung Quốc có thêm 2 triệu ca đột quỵ mới, tăng 8,7% mỗi năm.

Đột quỵ lén lút đến gần, ở ngay sát bên ta lúc nào chẳng biết. Những người bị huyết áp cao, mỡ máu cao, đường huyết cao càng phải chú ý đến căn bệnh này. Những bệnh mạn tính có mối quan hệ mật thiết đến cách chúng ta sinh hoạt, là nhân tố nguy hiểm dẫn đến đột quỵ. Vì sự phổ biến của những căn bệnh mạn tính trên, nhiều người có tâm lý xem nhẹ. Suy nghĩ sai lầm này khiến những nguy cơ đột quỵ tiềm ẩn trở thành “sát thủ vô hình”.

Cao huyết áp

Cao huyết áp là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ. Cao huyết áp có thể thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch. Thành mạch tại nơi bị xơ vữa sẽ dày lên, khiến lòng mạch hẹp lại. Nếu các mảng xơ vữa trên thành mạch bị vỡ hình thành huyết khối, nguy cơ gây tắc nghẽn động mạch, khiến thiếu máu não hoặc thậm chí là làm chết não.

Cao huyết áp trong thời gian dài có thể dẫn đến thu hẹp tiểu động mạch não, dẫn đến xơ cứng thành mạch. Dưới tác động lâu dài của dòng máu áp lực cao, thành mạch sẽ bị dãn ra và mỏng đi, rất dễ vỡ ở những nơi mạch phân nhánh, dẫn đến xuất huyết não. Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ đột quỵ sẽ giảm 32% nếu huyết áp tâm trương của bệnh nhân cao huyết áp giảm 3mmHg (1mmHg = 0,133kPa). Xem xét kỹ đến dòng cung cấp máu từ động mạch ngoại biên đến những điểm hẹp quan trọng trong mạch máu não, cần tránh việc hạ huyết áp quá mức ngay sau cơn nhồi máu não. Có nghiên cứu chứng minh rằng việc hạ huyết áp quá mức trong 24 giờ sau cơn nhồi máu não có liên quan đến những tiên lượng xấu sau này.

Mỡ máu cao

Tình trạng mỡ máu cao có mối liên hệ rõ ràng với đột quỵ. Việc gia tăng nồng độ cholesterol toàn phần và lipoprotein tỷ trọng thấp trong huyết tương là yếu tố nguy cơ của bệnh lý tim mạch và tuần hoàn não. Trong khi đó, lipoprotein tỷ trọng cao lại giúp bảo vệ hệ thống tuần hoàn.

Mỡ máu tăng dẫn đến xơ vữa động mạch hoặc làm tình trạng bệnh trầm trọng hơn, khiến động mạch não bị hẹp, tắc nghẽn. Không những vậy, mỡ trong máu cao còn làm tăng độ nhớt, khiến quá trình lưu thông máu bị chậm lại, gây tắc nghẽn mạch máu, cuối cùng dẫn đến thiếu máu não.

Tăng đường huyết

Tăng đường huyết là một quá trình mạn tính gây tổn thương cho cơ thể. Tăng đường huyết gây rối loạn chuyển hóa lipid, đồng thời dẫn đến quá trình tăng đường huyết dẫn đến không có các men phân hủy đường (nonenzymatic glycosylation) của các protein tổ chức, khiến giảm độ đàn hồi của thành mạch, tăng lực cản ngoại vi, làm hẹp lòng mạch, thúc đẩy và làm trầm trọng thêm quá trình xơ vữa động mạch.

Đồng thời, tăng đường huyết có thể làm tổn thương tế bào nội mô mạch máu, làm thay đổi hệ thống đông máu, dễ dẫn đến nhồi máu não.

Sự phát triển của các bệnh liên quan đến tuần hoàn máu não ở bệnh nhân tiểu đường có mối quan hệ mật thiết với rối loạn chuyển hóa glucose mạn tính. Rối loạn chuyển hóa glucose mạn tính có thể sản sinh ra lượng lớn gốc tự do, kích hoạt các phản ứng oxi hóa, có thể gây xơ vữa động mạch não và làm phát sinh bệnh lý vi mạch, thậm chí làm tổn thương hệ thống mạch máu toàn cơ thể (gồm cả tổn thương tim mạch).

Tai biến mạch máu não cũng là một dạng biến chứng của tiểu đường. Thực tiễn lâm sàng đã cho thấy, nguy cơ đột quỵ của bệnh nhân tiểu đường sẽ cao hơn từ 1,8 đến 6 lần người không mắc bệnh.

Ngoài ra, mức đường huyết và mức độ kiểm soát bệnh của bệnh nhân tiểu đường cũng là những tiên lượng cho mức độ nghiêm trọng và diễn biến của bệnh tuần hoàn não. Do đó, mọi bệnh nhân tiểu đường đều cần phải kiểm soát đường huyết một cách chặt chẽ.

Hút thuốc lá

Hút thuốc làm tăng nguy cơ đột quỵ. Hút càng nhiều thuốc, trong thời gian càng dài, nguy cơ đột quỵ sẽ càng cao. Khí carbon monoxide (CO) và nicotine trong khói thuốc là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến xơ vữa động mạch. CO là tác nhân dẫn đến tình trạng thiếu oxi và rối loạn dinh dưỡng ở thành mạch máu, khiến tăng sinh nội mạc mạch máu, tắc lòng mạch, giảm tốc độ lưu thông máu, khiến chất béo dễ tích tụ.

Nicotine làm co mạch máu, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu oxi của thành mạch, thúc đẩy sự hình thành của các mảng xơ vữa động mạch. Ngoài ra, hút thuốc có thể khiến độ nhớt của máu tăng, tạo điều kiện hình thành huyết khối, từ đó dẫn đến đột quỵ.

Bỏ thuốc lá có thể làm giảm nguy cơ đột quỵ. Các nghiên cứu đã chỉ ra: Tỷ lệ mắc đột quỵ ở người đã bỏ thuốc nhiều năm tương đương với người không hút thuốc.

Lối sống thiếu lành mạnh

Ngoài ra, một số lối sống không lành mạnh như sử dụng đồ ăn nhiều muối, nhiều dầu mỡ, uống rượu, ngồi trong thời gian dài, béo phì, căng thẳng tinh thần, thức đêm… cũng là những nguyên nhân quan trọng dẫn đến đột quỵ. Những thói quen và lối sống không tốt đó không chỉ là yếu tố nguy cơ gây đột quỵ, mà còn làm tăng nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa, tiểu đường, mỡ máu, bệnh mạch vành.

Tuy vậy, hiện chúng ta vẫn chưa hoàn toàn nắm rõ được cơ chế phát sinh đột quỵ. Đột quỵ là bệnh lý chịu sự ảnh hưởng của các yếu tố di truyền, môi trường và mạch máu. Khi các nghiên cứu về nguyên nhân gây đột quỵ tiếp tục được tiến hành sâu rộng trong cộng đồng y khoa ở khắp nơi trên thế giới, người ta đã phát hiện ra rằng nhiều bệnh nhân đột quỵ không có các yếu tố nguy cơ chung, cho thấy rằng đột quỵ cũng có thể liên quan đến di truyền.