 |
Năm 1972, khi Tổng thống Mỹ Richard Nixon đặt chân tới Bắc Kinh nhằm chấm dứt hơn 25 năm cô lập ngoại giao và kinh tế giữa Mỹ với Trung Quốc, chiếc chuyên cơ chở ông đã nhanh chóng gây ấn tượng mạnh với phía Trung Quốc.
Chỉ vài tháng sau chuyến thăm, Trung Quốc đặt mua 10 máy bay Boeing 707, mở đầu cho một trong những mối quan hệ thương mại quan trọng nhất trong lịch sử 110 năm của Boeing, đồng thời giúp Trung Quốc trở thành thị trường hàng không lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ.
Hơn 50 năm sau, Boeing đang đứng trước cơ hội tái hiện bước ngoặt tương tự khi Tổng thống Donald Trump chuẩn bị thăm Trung Quốc trong tuần này để gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.
Trong bối cảnh quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn tồn tại nhiều bất đồng thương mại và địa chính trị, lợi ích của cả hai bên lại gặp nhau ở lĩnh vực hàng không.
Bloomberg cho biết Trung Quốc đang cân nhắc đặt mua khoảng 500 máy bay Boeing 737 Max, thương vụ có thể giúp các hãng hàng không Trung Quốc bổ sung nguồn cung máy bay đang thiếu hụt. Với ông Trump, đây cũng là cơ hội để khẳng định thành quả trong chiến lược thương mại đối ngoại, sau nhiều khó khăn gần đây.
 |
| Tổng thống Richard Nixon và Đệ nhất phu nhân Pat Nixon lên chuyên cơ Air Force One khi kết thúc chuyến đi đến Trung Quốc năm 1972. Ảnh: Corbis. |
Cơ hội cho Boeing
Giám đốc điều hành Boeing Kelly Ortberg tham gia phái đoàn Mỹ tới Trung Quốc. Trước đó, ông từng úp mở về khả năng đạt được hợp đồng lớn.
“Tôi sẽ không nói chính xác số lượng máy bay, nhưng đó là con số rất lớn”, ông Kelly Ortberg phát biểu với giới phân tích.
Nếu thành hiện thực, đây sẽ là bước ngoặt đáng chú ý với Boeing, hãng gần như không có đơn hàng lớn nào từ Trung Quốc trong gần một thập kỷ qua, sau hàng loạt khủng hoảng liên quan tới dòng 737 Max.
Hai vụ tai nạn chết người của 737 Max, các sự cố sản xuất cùng vụ việc bung cửa trên không đầu năm 2024 đã khiến Boeing chịu áp lực lớn từ cơ quan quản lý lẫn công chúng. Từ năm 2018, Boeing liên tục lép vế trước Airbus về số lượng máy bay bàn giao.
Tuy nhiên, theo Bloomberg, tương lai dài hạn của Boeing không nằm ở Bắc Kinh hay Washington, mà phụ thuộc vào một câu hỏi quan trọng hơn, mẫu máy bay nào sẽ thay thế dòng 737 trong tương lai.
Đây là bài toán mà ông Ortberg đang phải xử lý thận trọng. Sau nhiều năm khủng hoảng, Boeing hiện gánh khoản nợ khoảng 47 tỷ USD, buộc hãng phải cân nhắc kỹ mọi khoản đầu tư.
 |
| Boeing đang bị Airbus bỏ xa. Đồ họa: Bloomberg. |
Bloomberg cho biết ông Ortberg đã âm thầm tạm dừng dự án máy bay thử nghiệm trị giá 1,5 tỷ USD hợp tác với NASA. Dự án này sử dụng thiết kế cánh siêu dài bằng sợi carbon, có thêm thanh chống chéo để tăng hiệu quả khí động học.
Dù thiết kế này từng được kỳ vọng tạo ra bước tiến lớn trong ngành hàng không, Boeing đánh giá đây là hướng đi quá rủi ro với các hãng bay và cơ quan quản lý Mỹ, đặc biệt sau những sự cố liênn quan tới 737 Max.
Theo những người am hiểu vấn đề được Bloomberg dẫn lời, ông Ortberg cho rằng nguồn lực nên được tập trung cho các dự án sát với nhu cầu trước mắt hơn.
“Chúng tôi phải hiểu rõ những rủi ro mình đang chấp nhận và bảo đảm có phương án kiểm soát chúng”, ông Ortberg phát biểu trong cuộc họp với giới phân tích hồi tháng 1.
Hiện Boeing được cho là sẽ bắt đầu lựa chọn những công nghệ cốt lõi cho dòng máy bay thân hẹp mới ngay từ năm sau. Airbus cũng đang xây dựng chiến lược cho thế hệ kế nhiệm dòng A320neo.
Theo Bloomberg, đây sẽ là một trong những quyết định chiến lược quan trọng nhất của ngành hàng không dân dụng trong nhiều thập kỷ. Thị trường máy bay thân hẹp hiện là “xương sống” của ngành hàng không thế giới, với ước tính cứ khoảng 2 giây lại có một chiếc A320 hoặc 737 cất cánh trên toàn cầu.
 |
| Tổng thống Donald Trump chuẩn bị cắt bánh được trang trí hình máy bay Boeing 747 trong lễ nhậm chức tổng thống lần thứ 60 tại Washington vào ngày 20/1/2025. Ảnh: Bloomberg. |
Nỗi ám ảnh 737 Max
Áp lực với Boeing hiện không chỉ đến từ đối thủ Airbus mà còn từ những bài học trong quá khứ.
Hơn 10 năm trước, Boeing từng quyết định nâng cấp dòng 737 hiện có thay vì phát triển mẫu hoàn toàn mới. Khi đó, đây được xem là lựa chọn an toàn và tiết kiệm chi phí hơn. Tuy nhiên, chính quyết định này đã mở đầu cho chuỗi khủng hoảng kéo dài của hãng.
Hai vụ tai nạn thảm khốc của 737 Max, cùng hàng loạt vấn đề kỹ thuật và giám sát sau đó đã khiến Boeing chịu thiệt hại nặng nề về tài chính lẫn uy tín.
Vì vậy, đội ngũ lãnh đạo hiện nay được cho là có xu hướng hạn chế rủi ro tối đa. Theo Bloomberg, những thiết kế ban đầu cho dòng máy bay kế nhiệm thiên về hướng cải tiến dần thay vì tạo ra cuộc cách mạng công nghệ.
Mẫu máy bay mới dự kiến có kích thước gần với dòng Boeing 757 đã ngừng sản xuất, lớn hơn các phiên bản 737 hiện nay. Thiết kế vẫn giữ cấu trúc truyền thống với thân ống và động cơ phản lực cánh quạt, tương tự máy bay thương mại từ thập niên 1950 đến nay.
Tuy nhiên, Boeing đang nghiên cứu nhiều cải tiến về cánh máy bay, buồng lái và hệ thống điện tử nhằm tăng hiệu quả vận hành và hỗ trợ phi công tốt hơn.
 |
| Vỏ động cơ cho dòng máy bay 737 Max. Boeing đang đàm phán với ba nhà sản xuất động cơ lớn về các động cơ phản lực cánh quạt tiên tiến. Ảnh: Bloomberg. |
Bloomberg cho biết Boeing chưa dự kiến chính thức công bố chương trình máy bay mới trước cuối thập kỷ này. Airbus cũng được cho là đang chuẩn bị giới thiệu dòng thân hẹp thế hệ tiếp theo trong cùng giai đoạn, mở ra cuộc cạnh tranh mới giữa hai hãng.
Một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay là lựa chọn động cơ.
Boeing đang làm việc với 3 nhà sản xuất động cơ lớn để phát triển thế hệ động cơ phản lực mới cho cuối thập niên 2030. Tuy nhiên, hãng được cho là không mặn mà với thiết kế động cơ cánh quạt mở, công nghệ do GE Aerospace và Safran phát triển.
Theo Bloomberg, nhiều hãng hàng không lo ngại thiết kế này có thể gây mất an toàn hoặc khiến hành khách e ngại vì nhìn thấy trực tiếp các cánh quạt lớn bên ngoài.
“Các hãng hàng không không muốn công nghệ đó, nó khiến họ lo sợ”, ông Steve Udvar Hazy, nhân vật kỳ cựu trong ngành cho thuê máy bay, nhận định với Bloomberg.
Ông John Plueger, cựu Giám đốc điều hành Air Lease Corp., cũng cho rằng ngành hàng không không muốn lặp lại những vấn đề mà các động cơ thế hệ mới từng gây ra trong thời gian qua.
 |
| Kelly Ortberg trong phiên điều trần của Thượng viện Mỹ tại Washington vào tháng 4/2025. Ảnh: Bloomberg. |
Trong khi đó, ông Michael O’Leary, Giám đốc điều hành Ryanair, khách hàng lớn nhất của Boeing tại châu Âu, cho rằng Boeing và Airbus không nên quá mạo hiểm với các thiết kế hoàn toàn mới.
“Điều chúng tôi cần là các hãng sản xuất nhiều máy bay hơn trong 10 năm tới để đáp ứng nhu cầu đi lại bằng đường hàng không trên toàn thế giới”, ông nói với Bloomberg.
Dù vậy, một số lãnh đạo trong ngành cảnh báo việc quá thận trọng cũng có thể khiến Boeing tụt lại phía sau.
“Năm sau giá nhiên liệu có thể tăng vọt và mọi người sẽ lại tìm kiếm những chiếc máy bay tiết kiệm nhiên liệu nhất”, ông Christian Scherer, cựu lãnh đạo Airbus, phát biểu trong cuộc phỏng vấn hồi tháng 1.
Boeing hiện được đánh giá đang ở vị thế tốt hơn nhiều năm trước để chuẩn bị cho các quyết định chiến lược mới. Hoạt động sản xuất đã tăng tốc trở lại, công ty bắt đầu tạo ra dòng tiền và năm ngoái Boeing thậm chí ghi nhận số đơn hàng mới vượt Airbus, điều hãng chưa làm được kể từ năm 2018.
Tuy nhiên, chặng đường phía trước vẫn được xem là phép thử lớn nhất với ông Ortberg. Thành công hay thất bại của dòng máy bay kế nhiệm 737 có thể quyết định liệu Boeing sẽ phục hồi vị thế dẫn đầu hay tiếp tục bị Airbus bỏ xa trong nhiều thập kỷ tới.
