Ông Trump khát khao ‘ghi điểm’ trong chuyến thăm Trung Quốc

Theo giới phân tích, mục tiêu của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại hội nghị thượng đỉnh sắp diễn ra ở Bắc Kinh hiện được xây dựng khá thận trọng, chủ yếu xoay quanh một số thỏa thuận xuất khẩu nông sản, bán máy bay Boeing và tìm kiếm sự hỗ trợ của Trung Quốc trong vấn đề Iran.

Theo Reuters, kỳ vọng khiêm tốn dành cho cuộc gặp giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phản ánh thực tế: Cách tiếp cận quyết liệt của ông Trump hiện chưa mang lại ưu thế cho ông trước cuộc gặp quan trọng.

"Tổng thống Trump hiện cần Trung Quốc hơn là chiều ngược lại. Ông đang cần một thắng lợi đối ngoại để chứng minh nỗ lực duy trì ổn định toàn cầu, thay vì chỉ gây xáo trộn chính trị và kinh tế thế giới", Giáo sư Alejandro Reyes, chuyên gia chính sách đối ngoại Trung Quốc tại Đại học Hong Kong, nhận định.

Thế cân bằng nay đã khác

Kể từ cuộc gặp ngắn tại Hàn Quốc hồi tháng 10/2025, nơi ông Trump và ông Tập thống nhất tạm dừng cuộc chiến thương mại, Bắc Kinh đã tăng cường các đòn bẩy kinh tế để sẵn sàng cho cuộc cạnh tranh thương mại vẫn luôn âm ỉ và có thể tiếp diễn trong tương lai.

Trong khi đó, ông Trump đang phải đối mặt với các phán quyết bất lợi từ Tòa án Tối cao Mỹ liên quan đến chính sách thuế quan. Tình thế sa lầy trong cuộc chiến tại Iran cũng đang khiến tỷ lệ ủng hộ của cử tri đối với ông sụt giảm.

Theo các quan chức tham gia chuẩn bị hội nghị chia sẻ với CNN, hiện chưa rõ liệu hai bên có đồng ý gia hạn đình chiến thương mại hay không.

Mỹ đặt ra các kỳ vọng thận trọng đối với hội nghị thượng đỉnh sắp diễn ra tại Bắc Kinh. Ảnh: Reuters.

Tháp tùng Tổng thống Trump là một nhóm lãnh đạo doanh nghiệp. Quy mô phái đoàn doanh nghiệp Mỹ lần này nhỏ hơn so với chuyến thăm Bắc Kinh năm 2017, phản ánh sự thận trọng từ phía Mỹ đối với các kỳ vọng về thỏa thuận thương mại.

“Tôi rất tôn trọng ông Tập Cận Bình, và hy vọng ông ấy cũng tôn trọng tôi”, ông Trump nói ngay trước chuyến thăm. Tình hình hiện nay đã thay đổi đáng kể so với thời điểm ông Trump áp đặt hàng loạt mức thuế đối với hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ.

Các biện pháp thuế quan từng khiến Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu đất hiếm, qua đó cho thấy mức độ phụ thuộc của phương Tây vào Trung Quốc để có những nguyên tố quan trọng trong hoạt động sản xuất từ xe điện cho đến vũ khí. Cuối cùng, bước đi của Trung Quốc đã đưa tới thỏa thuận đình chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc.

Theo các nguồn tin, Trung Quốc cũng muốn chính quyền ông Trump cam kết không áp dụng thêm các biện pháp trả đũa thương mại trong tương lai, bao gồm nới lỏng kiểm soát xuất khẩu công nghệ, dỡ bỏ các hạn chế đối với xuất khẩu thiết bị sản xuất chip và chip nhớ tiên tiến.

Theo khảo sát của Hội đồng Chicago về các vấn đề toàn cầu, 53% người Mỹ hiện cho rằng Washington nên duy trì hợp tác và quan hệ thân thiện với Trung Quốc, tỷ lệ này tăng đáng kể so với mức 40% hồi năm 2024.

Trong bối cảnh hiện tại, chỉ cần Mỹ duy trì được quan hệ ổn định và gia hạn đình chiến thương mại với Trung Quốc, điều này cũng có thể giúp ông Trump có kết quả “chiến thắng” đem về để đối thoại với cử tri trong nước, dù vậy, ông Trump sẽ bước vào hội nghị thượng đỉnh tại Trung Quốc khi đang không ở vị thế lý tưởng nhất.

Thế khó của ông Trump

Theo CNN, chiến sự Iran có thể làm suy yếu vị thế cá nhân của ông Trump cũng như sức mạnh của nước Mỹ trước hội nghị thượng đỉnh quan trọng với ông Tập.

Bối cảnh toàn cầu hiện nay đầy biến động, nhưng phần không nhỏ trong những biến động này lại do chính ông Trump tạo ra. Vì vậy, hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh diễn ra trong bối cảnh khác biệt.

Cuộc sống thường nhật của người dân Bắc Kinh trước chuyến thăm của ông Trump. Ảnh: Reuters.

Trong nhiều năm, các cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung thường hướng tới mục tiêu duy trì ổn định trong mối quan hệ ngoại giao quan trọng nhất thế giới. Nhưng ông Trump lại đang đi ngược lại mục tiêu ổn định này: Ông khiến Mỹ trở thành một trong những đối tác tạo ra biến động lớn trên toàn cầu.

Ông Trump cũng làm lung lay các nền tảng truyền thống vốn được xem là tạo ưu thế cho Mỹ, bao gồm thương mại tự do, hệ thống liên minh và trật tự quốc tế có lợi cho Washington. Ông Trump coi những thay đổi hiện nay là biểu hiện của sức mạnh Mỹ và quyền lực hành động đơn phương.

Trong khi đó, những ý kiến chỉ trích lại cho rằng đây là hành động “tự làm suy yếu chính mình”, khiến Mỹ đánh mất vị thế cường quốc dẫn dắt thế giới. Điều này xảy ra đúng vào lúc vị thế siêu cường của Mỹ đang gặp đối trọng đáng gờm trong nhiều lĩnh vực.

Việc Tổng thống Mỹ đến Trung Quốc khi chưa thể giành chiến thắng rõ ràng trong chiến sự Iran càng gây thêm bất lợi cho ông. Những hệ lụy đối với kinh tế toàn cầu gây ra bởi cuộc chiến này đang làm dấy lên nghi ngờ về sức mạnh Mỹ.

Sự chống chọi bền bỉ của một quốc gia nhỏ hơn trước sức mạnh quân sự áp đảo của Mỹ khiến hình ảnh cá nhân của ông Trump đang bị ảnh hưởng. Thậm chí, Tổng thống được cho là sẽ kêu gọi Bắc Kinh gây sức ép với Tehran để góp phần giải quyết vấn đề tại eo biển Hormuz.

“Đây không phải điều kiện chiến lược lý tưởng để bước vào hội nghị thượng đỉnh giữa hai cường quốc”, một cựu quan chức cấp cao Mỹ nhận định.

Ông Edgard Kagan, chuyên gia nghiên cứu Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định cuộc chiến tại Iran đang khiến hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh trở thành một cuộc gặp chứa đựng nhiều biến số khó lường.

Trong khi đó, ông Ian Lesser, chuyên gia của Quỹ Marshall Đức tại Mỹ, đánh giá các động thái đối ngoại dồn dập của ông Trump trong nhiệm kỳ hai có thể đã khiến nhiều nước, trong đó có Trung Quốc, cảm thấy bất ngờ.

“Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc Mỹ đang có thêm sức ảnh hưởng. Thực tế, tính chất chưa ngã ngũ của các cuộc can thiệp từ phía Mỹ đang làm nảy sinh nhiều câu hỏi hơn là câu trả lời”, ông Lesser nhận định.

Ông Lesser cũng cho rằng cuộc chiến Iran kéo dài và chưa có lối thoát có thể khiến các bên quan sát nhìn nhận Mỹ đang “yếu hơn, hoặc ít nhất cũng đang bị phân tán hơn”.

Chuyến thăm Trung Quốc lần này cũng có thể làm nổi bật một thực tế khác trong nhiệm kỳ hai của ông Trump: Bất chấp các tuyên bố của chính quyền ông Trump về sức mạnh áp đảo của Mỹ, các diễn biến dần làm bộc lộ những hạn chế trong phong cách tiếp cận khó đoán.

Năm ngoái, Trung Quốc đã sử dụng đòn bẩy đất hiếm - yếu tố quan trọng đối với ngành công nghệ Mỹ - để buộc ông Trump phải giảm mạnh thuế quan với hàng hóa Trung Quốc. Bắc Kinh trở thành cường quốc đầu tiên khiến ông Trump phải lùi bước trong cuộc chiến thương mại toàn cầu.

Năm nay, Iran cũng sử dụng đòn bẩy khi siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz, gây khủng hoảng năng lượng toàn cầu, tạo áp lực chính trị lớn đối với ông Trump, do giá xăng dầu tăng cao.

Thực tế này cho thấy ông Trump không phải lúc nào cũng có thể khiến mọi việc diễn ra theo ý muốn của mình.

Giới phân tích đánh giá ông Trump và ông Tập đều muốn hội nghị đạt kết quả tích cực. Ảnh: Reuters.

Bất chấp áp lực hiện nay, Mỹ và Trung Quốc đều kỳ vọng hội nghị đạt kết quả tích cực. Ông Trump muốn tránh thêm khủng hoảng đối ngoại, còn ông Tập cần ổn định tình hình Iran để hạ giá năng lượng.

Dù vị thế của Mỹ hiện không ở trạng thái lý tưởng, tính chất khó lường của chuyến thăm cấp nhà nước này vẫn thu hút sự quan tâm đặc biệt của toàn cầu.