Căn bệnh đang trẻ hóa, người từ 30 tuổi mắc ngày càng nhiều

Số bệnh nhân được phát hiện tăng đường huyết và đái tháo đường ở độ tuổi rất trẻ đang gia tăng rõ rệt trong những năm gần đây. Ảnh: The Conversation.

N.L. (30 tuổi, ở Hà Nội) đi khám sức khỏe tổng quát với tâm thế "cho yên tâm", nhưng lại không khỏi bàng hoàng khi bác sĩ kết luận cô mắc đái tháo đường type 2 kèm rối loạn mỡ máu mức độ 1. L. cho biết bản thân luôn cố gắng ăn uống điều độ, hạn chế đồ ngọt, nước có gas và thức ăn nhanh.

Không còn là bệnh của người già

Theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, số bệnh nhân được phát hiện tăng đường huyết và đái tháo đường ở độ tuổi rất trẻ đang gia tăng rõ rệt trong những năm gần đây.

"Hơn 10 năm trước, đái tháo đường chủ yếu gặp ở người trung niên và cao tuổi, thì hiện nay, người ở độ tuổi 30-40, thậm chí mới ngoài 20, đến khám vì tăng đường huyết đã không còn hiếm", bác sĩ Tuấn nói.

Xu hướng này cũng được ghi nhận trên phạm vi toàn cầu. Theo IDF Diabetes Atlas 2025, hơn 10% người trưởng thành trên thế giới đang sống chung với đái tháo đường. Điều đáng lo không chỉ là số ca bệnh tăng nhanh, mà là độ tuổi khởi phát ngày càng trẻ.

Nhiều tổng quan lớn công bố trên The Lancet đã gọi đây là hiện tượng đái tháo đường type 2 khởi phát sớm và cảnh báo: mắc bệnh càng sớm, mức độ nặng và tốc độ tiến triển càng nhanh.

Bác sĩ Tuấn phân tích một người phát hiện đái tháo đường ở tuổi 30 hoàn toàn khác với người mắc bệnh ở tuổi 60. Ở người trẻ, chức năng tế bào beta của tụy thường suy giảm nhanh hơn, khiến họ phải sử dụng thuốc sớm và kéo dài hơn. Nguy hiểm hơn, người bệnh phải đối mặt với nguy cơ biến chứng tim mạch, đột quỵ, suy thận, tổn thương thần kinh trong một quãng thời gian rất dài phía trước.

"Chính thời gian phơi nhiễm kéo dài với tình trạng đường huyết cao mới là yếu tố khiến đái tháo đường trở thành căn bệnh nguy hiểm, âm thầm tàn phá sức khỏe", bác sĩ Tuấn nhấn mạnh.

Bác sĩ Tuấn phân tích một người phát hiện đái tháo đường ở tuổi 30 hoàn toàn khác với người mắc bệnh ở tuổi 60. Ảnh: Freepik.

Lý giải vì sao đái tháo đường không còn là "bệnh của người già, vị chuyên gia cho rằng lối sống hiện đại đóng vai trò quan trọng. Chế độ ăn dư thừa năng lượng, nhiều thực phẩm chế biến sẵn, nước ngọt; thói quen ít vận động, ngồi nhiều; thức khuya kéo dài và căng thẳng mạn tính… không gây bệnh ngay lập tức. Thế nhưng, chúng âm thầm tạo ra tình trạng kháng insulin từ rất sớm, khiến hệ chuyển hóa "già đi" nhanh hơn tuổi thật.

Bên cạnh đó, những yếu tố nguy cơ từ sớm trong cuộc đời thường bị bỏ qua. Người có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường, mẹ từng bị đái tháo đường thai kỳ, trẻ sinh to hoặc béo phì từ nhỏ đều có nguy cơ cao hơn. Khi những yếu tố này kết hợp với lối sống kém lành mạnh, bệnh có thể xuất hiện sớm hơn nhiều so với các thế hệ trước.

Vóc dáng không nói hết nguy cơ đái tháo đường

Một quan niệm sai lầm phổ biến là chỉ người thừa cân, béo phì mới mắc đái tháo đường. Theo bác sĩ Tuấn, thực tế lâm sàng cho thấy không ít bệnh nhân có BMI bình thường, thậm chí vóc dáng gầy, nhưng đường huyết và HbA1c đã ở mức chẩn đoán bệnh.

Ở nhóm này, vấn đề không nằm ở cân nặng, mà ở chất lượng chuyển hóa: kháng insulin vẫn xảy ra, mỡ nội tạng có thể cao và khả năng tiết insulin của tụy đã suy giảm từ sớm.

Bác sĩ Dương Minh Tuấn thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh: BSCC.

Các nghiên cứu cũng cho thấy người châu Á có thể mắc đái tháo đường type 2 ở mức BMI thấp hơn so với người châu Âu, do khác biệt về di truyền và phân bố mỡ. Vì vậy, gầy không đồng nghĩa với an toàn, và việc tầm soát đường huyết cần dựa trên nguy cơ chuyển hóa tổng thể, thay vì chỉ nhìn vào vóc dáng bên ngoài.

Đáng lo ngại hơn, đái tháo đường ở người trẻ không chỉ là câu chuyện uống thuốc lâu dài. Đây còn là yếu tố thúc đẩy bệnh tim mạch, đột quỵ và suy thận mạn xuất hiện sớm hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống và khả năng lao động khi người bệnh vẫn đang ở độ tuổi sung sức nhất.

Điểm tích cực là phần lớn các trường hợp đái tháo đường type 2 khởi phát sớm hoàn toàn có thể phòng ngừa hoặc trì hoãn. Theo khuyến cáo mới nhất của Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA) năm 2025, chỉ cần giảm khoảng 7% cân nặng ở người thừa cân và duy trì ít nhất 150 phút vận động mức vừa mỗi tuần, nguy cơ tiến triển từ tiền đái tháo đường sang đái tháo đường thực sự đã giảm đáng kể.

Bác sĩ Tuấn lưu ý đái tháo đường không xuất hiện sau một đêm hay chỉ vì một vài bữa ăn "xả láng". Đó là hệ quả của nhiều năm tích lũy rối loạn chuyển hóa. Vì vậy, với những người ở độ tuổi 25-40, dù chưa có triệu chứng rõ ràng nhưng có thừa cân, ít vận động, thường xuyên thức khuya hoặc stress kéo dài, việc chủ động kiểm tra đường huyết sớm là cách thiết thực để bảo vệ sức khỏe.