Iran tấn công trả đũa 85 mục tiêu Mỹ, vùng Vịnh rung chuyển

Sáng 8/7 (giờ địa phương), quân đội Kuwait cho biết lực lượng phòng không nước này đang đối phó với các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái "thù địch", đồng thời kêu gọi người dân tuân thủ các hướng dẫn về an toàn và an ninh của nhà chức trách, theo đài CNN.

Viết trên mạng xã hội X, quân đội Kuwait cho biết người dân có thể nghe thấy tiếng nổ khi các hệ thống phòng không đánh chặn các đợt tấn công.

Cùng ngày, Bộ Nội vụ Bahrain cho biết còi báo động đã vang lên trên cả nước, kêu gọi người dân "giữ bình tĩnh và nhanh chóng đến nơi trú ẩn an toàn gần nhất".

Cảnh báo được đưa ra vài giờ sau khi Iran tuyên bố sẽ có "phản ứng nghiền nát" nhằm đáp trả các cuộc không kích gần đây của Mỹ.

"Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ đáp trả mạnh mẽ hành động gây hấn của Mỹ", đài IRIB dẫn tuyên bố của Bộ Chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya - cơ quan chỉ huy tác chiến cấp cao của quân đội Iran - tuyên bố.

IRGC tuyên bố sử dụng tên lửa và thiết bị không người lái (UAV) tấn công 85 cơ sở quân sự của Mỹ tại Bahrain và Kuwait nhằm đáp trả đợt không kích mới nhất của Washington vào lãnh thổ Iran.

Trên nền tảng Telegram, IRGC xác nhận chiến dịch phối hợp giữa lực lượng hải quân và không quân đã nhắm mục tiêu vào các căn cứ chiến lược của Mỹ. Cụ thể, các mục tiêu bao gồm cảng Salman ở Bahrain - nơi đồn trú của Hạm đội 5 Hải quân Mỹ, cùng căn cứ không quân Ali Al Salem tại Kuwait.

Phía Iran khẳng định đã bắn hạ một máy bay không người lái MQ-9 Reaper của Mỹ.

CNN hiện đã liên hệ với Hạm đội 5 của Mỹ để yêu cầu bình luận về vụ việc.

Cơ quan này nhấn mạnh Iran "trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng sẽ không cho phép bất kỳ sự can thiệp nào vào công việc hoặc hoạt động quản lý eo biển Hormuz".

Bộ Chỉ huy Khatam al-Anbiya cũng tuyên bố tuyến đường "an toàn duy nhất" đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz là luồng hàng hải do Iran chỉ định.

Trước đó, trong đêm 7/7, rạng sáng 8/7, Mỹ đã mở các đợt không kích mới nhằm vào 80 mục tiêu trên khắp Iran, đồng thời tái áp đặt các biện pháp trừng phạt mà Washington cho biết nhằm trừng phạt Tehran sau các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại ở eo biển Hormuz.

“Lực lượng Mỹ đã tấn công các hệ thống phòng không, mạng lưới chỉ huy và kiểm soát, các trạm radar ven biển, năng lực tên lửa chống hạm của Iran, cùng hơn 60 xuồng cao tốc của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ở trong và gần eo biển Hormuz, nhằm làm suy giảm khả năng của Iran tiếp tục tấn công hoạt động thương mại quốc tế qua tuyến hàng hải này”, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) viết trên X ngày 7/7.

Một phương tiện tự hành của quân đội Mỹ tại Trại Buehring ở Kuwait vào ngày 25/7/2023. Ảnh: CNN.

CENTCOM cũng khẳng định lực lượng Mỹ vẫn duy trì trạng thái sẵn sàng và chuẩn bị buộc Iran phải chịu trách nhiệm nếu các thỏa thuận không được tuân thủ hoặc chấp hành.

Thỏa thuận với Iran đứng trước bờ vực đổ vỡ

Chuỗi tấn công này đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng nhất kể từ khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ vào ngày 17/6 nhằm mở cửa lại eo biển và giảm dần quy mô xung đột.

Cuộc tấn công diễn ra khi Iran đang tổ chức lễ tang lịch sử. Ngày 7/7, linh cữu của cựu lãnh tụ tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei, được di chuyển sau khi đến Sân bay Quốc tế Najaf ở thành phố Najaf, Iraq. Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, Bộ trưởng Ngoại giao Iraq Fuad Hussein và Chánh án Faiq Zaidan tham dự buổi lễ tưởng niệm ông Khamenei tại sân bay Najaf. Iraq công bố ngày 8/7 là ngày nghỉ lễ trên toàn quốc để tiễn biệt cố lãnh đạo Iran. Ảnh: Reuters.

Theo một quan chức cấp cao của Mỹ, dù hai bên đã nhiều lần giao tranh trước khi đạt được thỏa thuận, đợt không kích hôm thứ Ba được lên kế hoạch với quy mô lớn hơn hẳn nhằm phát đi thông điệp cứng rắn tới Tehran.

Các vụ tấn công cùng đòn đáp trả từ Mỹ đe dọa làm lung lay thỏa hiệp ngoại giao giữa Washington và Tehran. Đồng thời, nguy cơ bùng phát vòng xoáy trả đũa đẩy căng thẳng leo thang, gây tác động tiêu cực đến tiến trình đàm phán.

Ở chiều ngược lại, Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận. Chủ tịch Quốc hội kiêm Trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố trên mạng xã hội rằng việc Mỹ tái áp đặt lệnh trừng phạt, tiến hành các đợt không kích mới, cùng hành vi phớt lờ "các quy định điều hướng của Iran tại eo biển" là những vi phạm rõ ràng đối với bản ghi nhớ.

"Thời kỳ bắt nạt và tống tiền đã chấm dứt. Những hành động đó sẽ không dẫn đến đâu. Chúng tôi quyết không lùi bước", ông Ghalibaf nhấn mạnh.

Hiện tại, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang có mặt tại Ankara tham dự hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Xung đột với Iran và những hệ lụy đối với kinh tế toàn cầu là trọng tâm của các chương trình nghị sự.

Dù đã quyết định thúc đẩy một giải pháp ngoại giao lâu dài cho cuộc chiến bùng phát từ tháng Hai, ông Trump vẫn để ngỏ khả năng quay lại kịch bản chiến tranh tổng lực.

Các nhà lãnh đạo NATO cũng lên tiếng cảnh báo về tính cấp thiết của việc chấm dứt xung đột. Một số quốc gia đồng minh bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ khôi phục tuyến hàng hải qua Vịnh Ba Tư, song kịch bản này khó khả thi nếu giao tranh vẫn tiếp diễn.

Các cuộc tấn công nhắm vào Bahrain và Kuwait nổ ra ngay sau khi chính quyền ông Trump thu hồi quy chế miễn trừ cho phép Iran xuất khẩu dầu mỏ. Quyết định này ráng đòn vào nền kinh tế cốt lõi của Tehran.

Bộ Tài chính Mỹ tuyên bố giấy phép tạm thời cấp cho Iran hôm 21/6 - sau nhiều tháng xung đột - đã chính thức hết hiệu lực. Đòn trừng phạt được tung ra chỉ vài giờ sau khi Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sử dụng tên lửa và thiết bị không người lái tấn công các tàu thương mại gần tuyến đường thủy chiến lược trong ngày thứ Ba. Tuy nhiên, cơ quan này vẫn cho phép áp dụng thời gian ân hạn đến ngày 17/7 đối với các giao dịch đã được phê duyệt trước đó.

Thị trường dầu mỏ lập tức phản ứng mạnh với động thái trên. Giá dầu thô Brent tiệm cận mốc 76 USD/thùng ngay sau thông báo, tăng khoảng 5% so với giá đóng cửa phiên thứ Hai.

Kể từ khi ký kết bản ghi nhớ với Iran hồi tháng trước - đóng vai trò nền tảng để mở cửa lại eo biển và chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ - Washington luôn nhấn mạnh sẽ chỉ cung cấp các lợi ích tài chính nếu Tehran nghiêm túc tuân thủ thỏa thuận.

Việc cho phép xuất khẩu dầu và chuyển doanh thu bằng đồng USD về hệ thống ngân hàng nội địa là động lực quan trọng nhất thuyết phục Tehran bước vào tiến trình ngoại giao 60 ngày, hướng tới mục tiêu dỡ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân của quốc gia Hồi giáo này.

Mỹ phát tín hiệu đàm phán

Dù một quan chức Mỹ khẳng định các hành động của Iran tại eo biển Hormuz là "không thể chấp nhận" và xứng đáng nhận đòn đáp trả cứng rắn, người này cũng hé lộ Washington vẫn sẽ tiếp tục đàm phán với Tehran để hướng tới một thỏa thuận cuối cùng.

Khi Mỹ lần đầu dỡ bỏ trừng phạt dầu mỏ và nhiên liệu của Iran hồi tháng 6, giới phân tích dự báo thị trường sẽ phản ứng khá thờ ơ. Trung Quốc nhiều khả năng vẫn là khách hàng chủ lực, bởi các đối tác tiềm năng khác lo ngại rủi ro đảo ngược chính sách từ Washington có thể khiến họ kẹt lại với những lô dầu đã thanh toán nhưng chưa kịp giao nhận.

Các quan chức Mỹ tỏ ra bất ngờ trước loạt vụ tấn công nhắm vào tàu thương mại, đặc biệt khi các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra song song với quốc tang của cố Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei.

Dù chính quyền ông Trump đã nỗ lực thiết lập một kênh liên lạc ngầm giữa quân đội Mỹ và IRGC - thế lực chính trị và quân sự hàng đầu tại Iran - quá trình này vẫn dậm chân tại chỗ do sự hờ hững từ phía IRGC.

Song song đó, Mỹ tiếp tục điều phối các tàu thương mại qua eo biển Hormuz bằng một tuyến đường an toàn đã được rà phá dọc bờ biển Oman. Tuy nhiên, ngay cuối tuần qua, IRGC đã phát đi cảnh báo sẵn sàng tấn công bất kỳ phương tiện nào sử dụng tuyến hàng hải do liên minh Mỹ - Oman bảo trợ.

Đợt tấn công của Iran bùng phát đúng thời điểm giao thông qua eo biển Hormuz đang có dấu hiệu phục hồi. Trong những ngày gần đây, lưu lượng qua "điểm nghẽn" chiến lược này đã duy trì ổn định ở mức 30 - 60 lượt tàu mỗi ngày.

Các trụ cột khác của thỏa thuận tạm thời bao gồm việc Washington dỡ bỏ phong tỏa các cảng biển và thương mại của Iran. Đổi lại, Tehran cam kết duy trì "nguyên trạng" chương trình hạt nhân, đồng thời Mỹ sẽ không siết chặt thêm lệnh trừng phạt. Phía Iran cũng đang đẩy mạnh đàm phán nhằm giải phóng một phần tài sản bị đóng băng do các đòn trừng phạt tài chính từ Mỹ.

Bất chấp những nỗ lực trên, các nguồn tin thạo việc tiết lộ phái đoàn hai bên vẫn chưa đạt được bất kỳ tiến bộ thực chất nào hướng tới một thỏa thuận hạt nhân cuối cùng. Các vòng đàm phán kỹ thuật gần như chưa được khởi động, và toàn bộ tiến trình hiện đang bị đình trệ do quốc tang của cố Lãnh tụ Khamenei.