TS.BS Trần Châu Quyên, Trưởng khoa Khám tư vấn dinh dưỡng người lớn, Viện Dinh dưỡng, cho biết một bệnh nhân là học sinh lớp 11, được gia đình đưa đi khám vì chiều cao kém phát triển hơn hẳn so với bạn bè cùng trang lứa.
Trong một năm gần đây, em chỉ tăng khoảng 1-2 cm. Hiện nam sinh cao 162,3 cm, nặng 50,1 kg.
Qua khai thác bệnh sử, bác sĩ ghi nhận em bắt đầu dậy thì từ năm lớp 7, khoảng 13 tuổi. Giai đoạn từ lớp 7 đến lớp 9, chiều cao tăng nhanh trong khoảng 1,5 năm, sau đó chậm dần và gần như ngừng hẳn từ năm 16 tuổi.
Lối sống và chế độ sinh hoạt của nam sinh bộc lộ nhiều vấn đề ảnh hưởng trực tiếp tới tăng trưởng. Em thường xuyên bỏ bữa sáng, ăn trưa bán trú tại trường, còn bữa tối thất thường do lịch học thêm dày đặc. Khẩu phần hàng ngày chủ yếu là thịt nạc, cá, ít thực phẩm giàu canxi.
Ngoài ra, nam sinh thường ngủ rất muộn, từ 0h đến 1h sáng vì học bài và dùng điện thoại. Em gần như không vận động thể chất, chủ yếu ngồi học hoặc sử dụng máy tính, đi học bằng xe đạp điện.
 |
| Tuổi dậy thì không chỉ là giai đoạn tăng chiều cao nhanh nhất mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc tích lũy mật độ xương cho cả cuộc đời. Ảnh: Unsplash. |
Khi thăm khám, bác sĩ nhận thấy chỉ số BMI của bệnh nhân thấp, cơ tay và cơ đùi mềm nhão, da xanh. Biểu đồ tăng trưởng cho thấy tốc độ phát triển chiều cao giảm mạnh từ giai đoạn 15-16 tuổi.
Theo TS. Trần Châu Quyên, tuổi dậy thì không chỉ là giai đoạn tăng chiều cao nhanh nhất mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc tích lũy mật độ xương cho cả cuộc đời.
Mật độ xương cao giúp bộ xương chắc khỏe, giảm nguy cơ loãng xương và gãy xương khi về già. Tuy nhiên, trong giai đoạn xương phát triển nhanh về chiều dài, cơ thể có thể không kịp tích lũy khoáng chất, khiến trẻ dễ bị thiếu hụt mật độ xương.
Bác sĩ cho biết trẻ dậy thì muộn, do yếu tố di truyền hoặc rối loạn nội tiết, thường có mật độ xương thấp hơn nhóm dậy thì đúng tuổi hoặc sớm tuổi. Điều này làm tăng nguy cơ gãy xương trong tương lai.
Thông thường, tốc độ tăng chiều cao đạt đỉnh ở nữ trong khoảng 10-14 tuổi và ở nam từ 12-16 tuổi. Tuy nhiên, mật độ xương đỉnh lại đạt được muộn hơn vài năm sau đó.
Giai đoạn từ 18 đến 25 tuổi được xem là thời điểm cơ thể hoàn thiện tới 90-95% tổng mật độ xương. Các nghiên cứu cho thấy mật độ xương vùng cột sống thường đạt đỉnh ở nữ từ 20-29 tuổi và ở nam từ 21-25 tuổi.
Sau tuổi 30, mật độ xương bắt đầu giảm dần. Ở phụ nữ trước mãn kinh, tốc độ mất xương dao động khoảng 0,3-1,1% mỗi năm và tăng lên 1,5-3,5% sau mãn kinh. Ở nam giới, tốc độ này thấp hơn, khoảng 0,7% mỗi năm.
"Nếu mật độ xương đỉnh thấp, nguy cơ loãng xương và gãy xương hông, cột sống khi lớn tuổi sẽ tăng cao", TS Quyên nhấn mạnh.
Sau khi đánh giá tổng thể, các bác sĩ chẩn đoán nam sinh bị chậm tăng trưởng chiều cao do thiếu dinh dưỡng và lối sống không phù hợp trong tuổi dậy thì.
Bệnh nhân đồng thời thiếu nhiều vi chất quan trọng như vitamin D, kẽm và sắt. Việc ít vận động cùng giấc ngủ kém cũng ảnh hưởng đến hormone tăng trưởng GH - loại hormone đóng vai trò quan trọng đối với phát triển chiều cao.
Nam sinh được tư vấn xây dựng chế độ ăn đầy đủ protein từ thịt, cá, trứng, sữa và các loại đậu; tăng cường thực phẩm giàu canxi với nhu cầu khoảng 800-1.200 mg mỗi ngày.
Bên cạnh đó, bác sĩ khuyến cáo bổ sung vitamin D, kẽm và sắt, ngủ trước 23h và đảm bảo tối thiểu 8 tiếng mỗi đêm để tối ưu quá trình tiết hormone tăng trưởng.
Về vận động, bệnh nhân được khuyên tập luyện 45-60 phút mỗi ngày bằng các hoạt động như chạy bộ, đá bóng, bơi lội hoặc tập sức mạnh nhẹ. Đồng thời, cần hạn chế đồ uống ngọt và thực phẩm chiên rán bán sẵn.
Các bác sĩ cũng yêu cầu bệnh nhân theo dõi chiều cao định kỳ mỗi 3 tháng để đánh giá khả năng cải thiện tăng trưởng trong thời gian tới.
Trong nhiều năm hành nghề y và từng giữ chức trưởng khoa dinh dưỡng của một bệnh viện lớn, tác giả Hạ Manh đã điều trị hơn 10.000 ca bệnh liên quan đến chế độ ăn uống không lành mạnh. Cuốn sách "Ăn chuẩn ít bệnh" (tập 1) được viết ra từ những kinh nghiệm chuyên môn của vị bác sĩ này, nó sẽ mang đến cho người bệnh những kiến thức hữu ích về dinh dưỡng, để xây dựng chế độ ăn hợp lý.
