Chúng ta đang sống trong thời đại tiếp cận thông tin dễ dàng chưa từng có. Một vấn đề phức tạp có thể được AI phân tích và đề xuất giải pháp tối ưu chỉ trong vài giây, với độ chính xác đáng kinh ngạc. Tuy nhiên, chính trong sự tiện lợi ấy, một nghịch lý đang dần định hình: con người biết nhiều hơn, nhanh hơn, nhưng lại ngày càng khó đưa ra những quyết định thực sự khôn ngoan.
Nghịch lý này đã khiến nhiều học giả phải đặt lại vấn đề, điển hình là giáo sư Manfred F. R. Kets de Vries. Trong cuốn sách Lãnh đạo khôn ngoan, ông cảnh báo rằng: xã hội hiện đại đang rơi vào trạng thái "thừa thông tin nhưng thiếu khôn ngoan", bởi con người đang nhầm lẫn sâu sắc giữa tri thức, trí thông minh và trí tuệ.
 |
| Trí thông minh không còn là lợi thế độc quyền của con người khi máy móc có thể xử lý thông tin nhanh và hiệu quả vượt trội. Ảnh: Pinterest |
Theo Manfred, tri thức chỉ là dữ liệu và kinh nghiệm tích lũy từ bên ngoài. Trí thông minh là năng lực xử lý, phân tích và kết nối những dữ liệu ấy. Đây chính là lĩnh vực AI đang vượt trội con người về cả tốc độ lẫn quy mô. Nếu con người tiếp tục dùng tốc độ và năng lực xử lý làm thước đo giá trị, chúng ta đang bước vào một cuộc so sánh chắc chắn thất bại.
Vấn đề cốt lõi là, trong cuộc đua đó, trí tuệ lại dễ bị bọ qua. Trí tuệ không nằm ở việc biết nhiều nhất hay phản ứng nhanh nhất, mà ở khả năng nhận định điều gì thực sự quan trọng, điều gì cần nghi ngờ, và điều gì nên buông bỏ trong một thế giới đầy biến động. Manfred khẳng định trí tuệ không đến từ dữ liệu, mà từ trải nghiệm sống, sự tự phản tỉnh và hiểu biết sâu sắc về con người, đây chính là những yếu tố mà máy móc không thể sao chép trọn vẹn.
Tất nhiên, thông minh không ngăn được sai lầm; đôi khi, nó chỉ khiến sai lầm được biện minh một cách tinh vi hơn. Tuy nhiên, khi những giới hạn trong phán đoán cá nhân xuất hiện ở vai trò lãnh đạo, chúng không còn là câu chuyện riêng lẻ, mà trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tập thể và tổ chức.
 |
| Giáo sư Manfred F. R. Kets de Vries. |
Manfred chỉ ra khủng hoảng của lãnh đạo hiện đại không phải do thiếu thông tin, mà do thiếu khả năng lựa chọn khôn ngoan giữa quá nhiều lựa chọn. Những nhà lãnh đạo tạo ra ảnh hưởng bền vững hiếm khi nổi bật vì phản ứng nhanh nhạy, mà vì sự kiên định và khả năng phân biệt giá trị thật giữa vô vàn nhiễu loạn.
Như Warren Buffett không chiến thắng thị trường nhờ chạy theo tin tức, mà nhờ kiên nhẫn và kỷ luật trong phán đoán. Hay Jeff Bezos chấp nhận đi ngược xu hướng ngắn hạn để bảo vệ tầm nhìn dài hạn. Những quyết định ấy không thuần túy là kết quả của trí thông minh, mà là biểu hiện rõ ràng của trí tuệ.
Điều đáng nói, những gì đúng với lãnh đạo cũng đúng với từng cá nhân trong đời sống thường nhật. Thiếu trí tuệ, con người dễ bị cuốn vào vòng xoáy so sánh, hoảng loạn trước quá nhiều lựa chọn và sẵn sàng đánh đổi sự bình an để chạy theo những tiêu chuẩn thành công ngắn hạn. Trí tuệ giúp mỗi người chậm lại đúng lúc, không bị dẫn dắt hoàn toàn bởi thuật toán, và giữ được khả năng tự định vị mình trong một thế giới liên tục thay đổi.
 |
| Sách Lãnh đạo khôn ngoan, Manfred Kets de Vries. Ảnh: Huỳnh Quỳnh |
Chính vì vậy, trong Lãnh đạo khôn ngoan, Manfred Kets de Vries không mô tả trí tuệ như phẩm chất đạo đức đơn thuần, mà như năng lực giúp con người nhận diện và kiểm soát những giới hạn nội tâm của mình. Trí tuệ cho phép lãnh đạo phân biệt rõ đâu là phản ứng cảm xúc cá nhân, đâu là quyết định cần thiết cho tổ chức; đâu là nhu cầu kiểm soát, đâu là trách nhiệm dẫn dắt thực sự.
Hãy nhớ, trí tuệ không giúp con người trở nên đúng đắn hơn trong mọi lựa chọn, mà giúp họ ít bị vô thức chi phối hơn khi lựa chọn. Trong một thế giới đầy thuật toán và khuyến nghị "tối ưu", khả năng này trở nên đặc biệt quan trọng, bởi rủi ro lớn nhất của lãnh đạo hiện đại không phải là thiếu thông tin, mà là để quyền lực và công nghệ khuếch đại những điểm mù nội tâm mà họ không nhận ra.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
