 |
Dù chính quyền Mỹ đã lên kế hoạch cử Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu đoàn đàm phán đến Pakistan, thực tế cho thấy các rạn nứt là vô cùng lớn, từ các đợt không kích của Israel vào Lebanon đến vấn đề làm giàu uranium và sự bế tắc mở lại eo biển Hormuz.
Ngoại giao trên mạng xã hội và thực tế đàm phán Ông Brian Katulis, chuyên gia cao cấp tại Viện Trung Đông (Washington), nhận định: “Tuyên bố ngừng bắn trên mạng xã hội là một chuyện, nhưng đạt được thỏa thuận dựa trên sự hiểu biết chung về các điều khoản lại là chuyện hoàn toàn khác”.
Dư luận quốc tế đang đặt dấu hỏi liệu hai bên có thực sự nỗ lực chấm dứt xung đột hay đây chỉ là quãng nghỉ để tái vũ trang. Ông Jon Alterman từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) đánh giá: “Cả Tổng thống Mỹ và phía Iran đều đang chơi trò chính sách bên bờ vực chiến tranh, và họ đều tin rằng mình rất giỏi trong việc đó, dù phương pháp tiếp cận khác nhau”.
Thư ký Báo chí Nhà Trắng thông báo: "Tổng thống đang cử phái đoàn đàm phán do Phó Tổng thống dẫn đầu, cùng Đặc phái viên phụ trách các sứ mệnh hòa bình và Jared Kushner, tới Islamabad để tiến hành thảo luận vào cuối tuần này”.
Sự chuyển hướng sang đàm phán của ông Trump đánh dấu một bước ngoặt đầy bất ngờ, khi chỉ vài giờ trước đó ông còn đe dọa xóa sổ "toàn bộ nền văn minh" Iran. Tuy nhiên, thực tế kinh tế không cho phép ông phớt lờ mức giá xăng 4 USD/gallon - yếu tố đã đẩy tỷ lệ ủng hộ dành cho ông xuống mức thấp kỷ lục ngay trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Áp lực của ông Trump
Lời đề nghị hòa bình đã giúp giá dầu giảm mạnh vào ngày 8/4, nhưng để duy trì đà này, ông Trump cần mang lại kết quả cụ thể đồng thời phải dập tắt phản ứng dữ dội từ giới chức Israel và phe diều hâu trong nước.
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham đã công khai chỉ trích việc Phó Tổng thống dẫn dắt ông Trump vào các cuộc đàm phán với Iran. Trên mạng xã hội X, ông Graham viết: “Văn bản đàm phán giả định này có những khía cạnh đáng lo ngại. Tôi mong chờ những người kiến tạo đề xuất này ra điều trần trước Quốc hội để giải thích làm thế nào thỏa thuận này đáp ứng được các mục tiêu an ninh quốc gia của Mỹ”.
Trước đó, ông Graham đã nói với các phóng viên rằng ông không thấy cần thiết phải phê chuẩn quyết định gây chiến với Iran của ông Trump, nhưng Quốc hội sẽ cần phê chuẩn một thỏa thuận với chính quyền này để chấm dứt cuộc chiến.
Phe diều hâu có thể kỳ vọng các cuộc đàm phán hiện nay chỉ là quãng nghỉ chiến thuật thay vì sự chấm dứt thù địch hoàn toàn. Cách hiểu này được củng cố bởi những phát biểu từ giới chức Lầu Năm Góc vào ngày 8/4.
Lầu Năm Góc ở trạng thái "sẵn sàng tái chiến", trong khi Nhà Trắng tuyên bố đây là "ngày trọng đại cho hòa bình thế giới", Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth vẫn duy trì thái độ cứng rắn.
Ông cho biết quân đội Mỹ "hiện tại đã hoàn thành phần việc của mình" nhưng vẫn giữ trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất. “Chúng tôi sẽ vẫn ở quanh đây. Chúng tôi sẽ không đi đâu cả”, ông nói về khoảng 50.000 quân Mỹ đang triển khai tại Trung Đông và 4.500 lính thủy đánh bộ khác đang trên đường tới khu vực.
Mỹ hiện vẫn chưa loại trừ phương án tấn công trên bộ vào Iran, cũng như không rút lại lời đe dọa ném bom các cơ sở hạ tầng dân sự - hành động vốn có thể cấu thành tội ác chiến tranh.
Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định vào thứ Tư: “Đây hoàn toàn không phải là lời đe dọa suông. Lầu Năm Góc đã lập sẵn danh sách mục tiêu và trong tư thế sẵn sàng khai hỏa”.
 |
| Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định vẫn chưa loại trừ kế hoạch tấn công trên bộ Iran. Ảnh: Reuters. |
Sau sáu tuần giao tranh và chịu tổn thất về khí tài bay vào cuối tuần qua, quãng nghỉ hai tuần trong các hoạt động thù địch là cơ hội để quân đội Mỹ tái trang bị. Khoảng cách giữa hai bên thực tế vẫn lớn hơn nhiều so với những gì ông Trump ám chỉ vào ngày 7/4, khi ông tuyên bố "hầu hết" các bất đồng đã được dàn xếp.
Sự khác biệt về cách hiểu "10 điểm"
Giới chức Washington và Tehran liên tục công kích lẫn nhau trong ngày 8/4 liên quan đến các cáo buộc vi phạm lệnh ngừng bắn và nội dung đề xuất "10 điểm" của Iran - văn bản được cả hai phía coi là cơ sở cho các cuộc đàm phán sắp tới.
Phía Iran cho biết các điều khoản này bao gồm: duy trì quyền kiểm soát và điều tiết eo biển Hormuz, yêu cầu Mỹ bồi thường thiệt hại, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và rút quân đội chiến đấu của Mỹ khỏi Trung Đông.
Mark Levin, một đồng minh của ông Trump và là người ủng hộ cuộc chiến, đã gọi kế hoạch này là "một thảm họa tuyệt đối". Trong một dấu hiệu cho thấy sự thất vọng, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội: “Chỉ có duy nhất một nhóm 'ĐIỂM' có ý nghĩa mà Mỹ có thể chấp nhận, và chúng ta sẽ thảo luận về chúng trong các cuộc đàm phán kín”.
 |
| Eo biển Hormuz vẫn là yếu tố quan trọng trong đàm phán Mỹ và Iran. Ảnh: Reuters. |
Phó Thư ký Báo chí Nhà Trắng Anna Kelly khẳng định: “Tổng thống Trump lắng nghe nhiều luồng ý kiến khác nhau. Ông là người đưa ra quyết định cuối cùng và luôn hành động dựa trên lợi ích cao nhất của đất nước và an ninh quốc gia Mỹ”.
Dù Nhà Trắng không giải thích chi tiết về sự khác biệt trong cách hiểu đối với đề xuất 10 điểm, Phó Tổng thống JD Vance đã bày tỏ sự đáng tiếc về sự thiếu thống nhất này trong chuyến công du tới Hungary, đồng thời đổ lỗi cho các phần tử bất hảo tại Tehran.
“Lập trường rõ ràng của chính phủ Iran là đàm phán với Mỹ. Tuy nhiên, có những kẻ cực đoan ở rìa hệ thống đang rò rỉ tin tức ẩn danh vì mục đích tuyên truyền, hoặc do họ cảm thấy xấu hổ và không hài lòng với những gì đã diễn ra”, ông nói.
Tuy nhiên, một số khác biệt đáng báo động đã hiển hiện rõ trước mắt các nhà đầu tư và chính phủ toàn cầu. Ông Trump đã đặt điều kiện cho thỏa thuận của mình vào ngày 7/4 về việc "Mở cửa hoàn toàn, lập tức và an toàn" eo biển Hormuz, tuyến đường thủy huyết mạch về dầu mỏ mà việc đóng cửa gần như hoàn toàn kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu ném bom Iran đã gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.
Nhưng vào thứ Tư, chỉ có một vài con tàu - so với hơn 100 chiếc trước chiến tranh - đi qua eo biển này. Tờ FT đưa tin rằng Iran giờ đây sẽ chính thức thiết lập mức phí 1 USD cho mỗi thùng dầu đối với các tàu chở dầu đi qua eo biển.
Một điểm ma sát đáng kể khác là cả Pakistan và Iran đều khẳng định vào tối thứ Ba rằng Lebanon, nơi Israel đang tiến hành một cuộc chiến khốc liệt chống lại lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn, là một phần của lệnh ngừng bắn.
Nhưng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết ông đã "kiên quyết" với Washington rằng Lebanon phải được loại trừ. Nhà Trắng cho biết họ ủng hộ quyết định đó.
“Tôi nghĩ người Iran đã nghĩ rằng lệnh ngừng bắn bao gồm cả Lebanon, nhưng thực tế thì không”, ông Vance nói.
“Chúng tôi chưa bao giờ đưa ra lời hứa đó”, ông Mohammad Bagher Ghalibaf, người dự kiến sẽ dẫn đầu phía Iran trong các cuộc đàm phán, vào thứ Tư cho biết Mỹ đang nuốt lời về một số cam kết. Trong hoàn cảnh này, ông nói, một lệnh ngừng bắn là "vô lý".
Ông Vance, người được coi là người hoài nghi nhất về cuộc chiến của Mỹ tại Iran trong vòng thân cận của ông Trump, cho biết khả năng ngoại giao sụp đổ và quay trở lại xung đột vẫn có thể xảy ra.
“Về cơ bản, người Iran phải thực hiện bước tiếp theo, nếu không Tổng thống có rất nhiều lựa chọn để quay lại cuộc chiến”, Phó Tổng thống nói.
Ông Katulis của Viện Trung Đông cho biết việc dự đoán sự sẵn lòng của ông Trump trong việc kiên trì với bước đi mới nhất của mình là rất khó khăn.
“Tôi nghĩ ông Trump nghe có vẻ ngày càng tuyệt vọng trong ba hoặc bốn ngày qua - ở một mức độ nào đó, ông ấy biết mình đã tự đẩy mình vào thế bí, cả ở Trung Đông, trên toàn thế giới và ngay tại quê nhà”, ông nói. “Ông ấy nghe như một người thực sự không biết mình đang đi về đâu”.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
