Có những cuộc trò chuyện kết thúc với cảm giác rất lạ: người đối diện nói rằng họ “ổn”, nhưng ánh mắt lại mệt mỏi. Một ứng viên khẳng định bản thân tự tin trong buổi phỏng vấn, nhưng liên tục siết chặt hai bàn tay dưới gầm bàn. Một người yêu nói “không có gì đâu”, nhưng khoảng lặng sau câu nói ấy lại nặng hơn mọi lời trách móc.
Con người không chỉ giao tiếp bằng ngôn từ. Chúng ta còn giao tiếp bằng ánh mắt, tư thế ngồi, cách bắt tay, khoảng cách đứng gần hay xa, thậm chí bằng sự im lặng.
 |
| Con người không chỉ giao tiếp bằng ngôn từ. Ảnh: Magnific. |
Nhà tâm lý học Albert Mehrabian từng thực hiện nghiên cứu về cách con người truyền tải cảm xúc và thái độ. Tuy nhiên, công thức nổi tiếng 7%-38%-55% của ông thường bị hiểu sai như thể mọi giao tiếp đều phụ thuộc chủ yếu vào ngôn ngữ cơ thể. Thực tế, Mehrabian nhiều lần khẳng định nghiên cứu này chỉ áp dụng khi lời nói và cảm xúc thể hiện sự mâu thuẫn. Điều đó cho thấy: ngôn ngữ cơ thể quan trọng, nhưng không phải chiếc “máy phát hiện nói dối” tuyệt đối.
Trong cuốn sách Bí mật ngôn ngữ cơ thể, Carol Kinsey Goman nhấn mạnh rằng muốn hiểu người khác, chúng ta cần quan sát tổng thể thay vì phán xét vội vàng từ một cử chỉ đơn lẻ. Đó cũng là lý do 5 chữ C dưới đây trở thành nguyên tắc quan trọng trong giao tiếp hiện đại.
 |
| Sách Bí mật ngôn ngữ cơ thể, của tác giả Carol Kinsey Goman |
1. Context - Ngữ cảnh: Đừng kết luận quá nhanh
Một đồng nghiệp khoanh tay trong cuộc họp chưa chắc đang phản đối bạn. Có thể phòng họp quá lạnh. Một người liên tục nhìn điện thoại khi nói chuyện chưa chắc thiếu tôn trọng bạn - có thể họ đang chờ tin từ gia đình.
Theo nghiên cứu của American Psychological Association, con người có xu hướng mắc lỗi “quy kết cơ bản”, tức là thường đánh giá hành vi người khác dựa trên tính cách thay vì hoàn cảnh. Ngôn ngữ cơ thể cũng vậy: nếu bỏ qua bối cảnh, bạn rất dễ hiểu sai người đối diện.
2. Clusters - Quan sát theo cụm tín hiệu
Một hành động đơn lẻ hiếm khi nói lên toàn bộ sự thật. Khoanh tay có thể chỉ là thói quen. Nhưng nếu đi kèm ánh mắt né tránh, vai co lại và giọng nói ngập ngừng, đó có thể là dấu hiệu của sự phòng thủ.
Cựu đặc vụ FBI Joe Navarro, tác giả cuốn What Every BODY Is Saying, từng nhấn mạnh rằng hành vi phi ngôn ngữ cần được quan sát theo “clusters” (cụm hành vi), không phải từng cử chỉ riêng lẻ. Đọc vị sai một dấu hiệu có thể khiến bạn hiểu lầm người khác. Nhưng quan sát tổng thể giúp bạn nhìn vấn đề chính xác hơn.
3. Congruence - Sự đồng nhất giữa lời nói và cơ thể
Đây là yếu tố tạo nên niềm tin. Khi lời nói, ánh mắt và giọng điệu thống nhất với nhau, người đối diện thường cảm thấy an toàn hơn khi giao tiếp. Ngược lại, nếu ai đó nói “rất vui được gặp bạn” nhưng mắt liên tục nhìn nơi khác, biểu cảm gượng gạo, bạn sẽ cảm nhận được sự thiếu chân thành, chodù họ chưa nói điều gì sai. Con người thường cảm nhận sự không đồng nhất nhanh hơn chúng ta nghĩ.
 |
| Congruence - Sự đồng nhất giữa lời nói và cơ thể. Ảnh: Magnific. |
4. Consistency - Hiểu được trạng thái bình thường của một người
Hãy nhớ rằng: Mỗi người có “đường cơ sở” hành vi riêng. Có người nói chuyện bằng nhiều cử chỉ tay. Có người vốn ít biểu cảm. Có người thường nói nhanh khi hào hứng. Vì vậy, điều quan trọng không phải họ làm gì, mà là họ có đang hành xử khác với trạng thái bình thường của họ hay không. Một người vốn hoạt ngôn bỗng im lặng bất thường đôi khi đáng chú ý hơn người vốn trầm tính.
5. Culture - Văn hóa tạo nên ngôn ngữ cơ thể
Theo nghiên cứu của Harvard Business Review về giao tiếp đa văn hóa, ánh mắt trực diện ở một số quốc gia phương Tây thể hiện sự tự tin, nhưng ở vài nền văn hóa châu Á lại có thể bị xem là thiếu tinh tế. Cách bắt tay, khoảng cách giao tiếp hay biểu cảm khuôn mặt đều chịu ảnh hưởng bởi môi trường sống. Hiểu điều này giúp chúng ta bớt phán xét và giao tiếp tinh tế hơn.
Suy cho cùng, hiểu ngôn ngữ cơ thể không phải để thao túng người khác hay biến mình thành một “máy đọc vị”. Điều quan trọng hơn là học cách lắng nghe bằng nhiều giác quan hơn. Bởi đôi khi, điều thật nhất trong một cuộc trò chuyện không nằm ở những gì con người nói ra, mà nằm trong ánh mắt họ, đôi bàn tay, hoặc sự im lặng kéo dài sau một câu nói tưởng như bình thường.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
