Hội chứng 'Tắc kè hoa' và cơn đói bản sắc

Có những người bước vào bất kỳ mối quan hệ nào cũng vô thức trở thành "phiên bản dễ chịu nhất" của bản thân. Ở nơi làm việc, họ nhận thêm nhiệm vụ dù đã quá tải chỉ vì ngại bị đánh giá thiếu hợp tác. Trong tình yêu, họ liên tục nhẫn nhịn để tránh mâu thuẫn. Với bạn bè, họ cười và gật đầu đồng tình dù trong lòng đầy những điều không muốn nói.

Thoạt nhìn, điều đó có vẻ là biểu hiện của sự tinh tế và thấu cảm. Nhưng phía sau sự "dễ chịu" ấy đôi khi là một cuộc khủng hoảng âm thầm: họ dần đánh mất tiếng nói cá nhân, không còn biết mình thực sự muốn gì và sống theo mong đợi của người khác nhiều hơn mong muốn của chính mình.

Ở nơi làm việc, họ nhận thêm nhiệm vụ dù đã quá tải chỉ vì ngại bị đánh giá thiếu hợp tác. Ảnh: Magnific.

Các chuyên gia tâm lý gọi đây là xu hướng people-pleasing - là hành vi luôn cố gắng làm hài lòng người khác để đổi lấy sự công nhận hoặc tránh cảm giác bị từ chối. Theo American Psychological Association, những người có xu hướng này thường gặp khó khăn trong việc thiết lập ranh giới cá nhân, dễ đặt nhu cầu của người khác lên trên sức khỏe tinh thần của bản thân.

Trong khi đó, Psychology Today từng phân tích những người có mức độ đồng cảm cao thường dễ hấp thụ cảm xúc tiêu cực từ môi trường xung quanh. Nếu không biết cách bảo vệ năng lượng cá nhân, họ dễ rơi vào trạng thái kiệt sức cảm xúc, lo âu kéo dài và cảm giác trống rỗng.

Thực tế, nhiều người đang nhầm lẫn giữa lòng tốt và sự hy sinh bản thân. Họ cho rằng từ chối ai đó là ích kỷ, bày tỏ quan điểm trái chiều là thiếu tinh tế, đặt bản thân lên trước là vô tâm. Vì vậy, họ liên tục co mình lại để vừa vặn với kỳ vọng của người khác.

Anita Moorjani là người thấu hiểu sâu sắc cảm giác ấy. Bà từng được biết đến trên toàn cầu qua cuốn hồi ký nổi tiếng Trở về từ cõi chết - tác phẩm từng nằm trong danh sách bán chạy của The New York Times sau khi kể lại trải nghiệm cận tử và hành trình hồi phục kỳ diệu của mình. Cuốn sách truyền đi thông điệp mạnh mẽ về việc sống thật với bản thân thay vì liên tục tìm kiếm sự chấp nhận từ bên ngoài.

Hai cuốn sách của tác giả Anita Moorjani

Tiếp nối hành trình đó, trong cuốn sách Sức mạnh của người thấu cảm, Anita Moorjani đi sâu hơn vào thế giới nội tâm của những người nhạy cảm. Bà chỉ ra thấu cảm là một món quà, nhưng nó có thể trở thành gánh nặng nếu con người không biết thiết lập ranh giới cảm xúc. Việc hấp thụ mọi nỗi buồn, kỳ vọng hay sự thất vọng của người khác không khiến bạn trở nên tử tế hơn, nó chỉ khiến bạn kiệt sức hơn.

Theo Anita Moorjani, một người thực sự trưởng thành không phải là người luôn nói "đồng ý", mà là người đủ hiểu bản thân để biết khi nào nên nói "không". Họ không cần trở nên lạnh lùng hay ích kỷ, mà chỉ cần học cách tôn trọng cảm xúc của chính mình nhiều như cách họ luôn quan tâm đến người khác.

Trong một xã hội nơi nhiều người bị ám ảnh bởi việc phải được yêu thích, phải phù hợp với tập thể, việc giữ được bản sắc cá nhân đang trở thành một dạng dũng cảm hiếm có. Bởi điều đáng sợ nhất không phải là bị người khác thất vọng. Điều đáng sợ hơn là một ngày bạn nhận ra mình đã sống quá lâu trong hình hài mà người khác mong muốn, đến mức quên mất mình thực sự là ai.