|
|
Coban có vai trò quan trọng trong ngành kinh tế Congo. Ảnh: Reuters. |
Trong khi xe điện được tiếp thị là sản phẩm cứu thế cho môi trường, việc phát triển dòng xe này đi kèm một thực tế đáng lo ngại: Sản xuất pin, thành phần trung tâm của xe điện, khiến môi trường bị tàn phá và người lao động bị bóc lột.
Pin xe điện đến từ đâu?
Niarchos đã kể câu chuyện về sự phát minh ra pin lithium-ion từ nghiên cứu vào những năm 1970 của ba nhà khoa học M Stanley Whittingham, John B Goodenough và Akira Yoshino. Thành tựu của họ đã mở ra nhiều ngành công nghiệp mới, trong đó có khai các loại thác khoáng sản hiếm để sản xuất loại pin này.
Phần lớn câu chuyện diễn ra ở Cộng hòa Dân chủ Congo, nơi có trữ lượng coban, nguyên liệu không thể thiếu của ngành xe điện, chiếm ít nhất một nửa nguồn cung của thế giới. Tưởng chừng điều này sẽ mang lại sự giàu có cho con người nơi đây, nhưng người dân Congo đang phải lao động cực nhọc và chịu đựng suy thoái môi trường nghiêm trọng.
Niarchos cũng vẽ nên khung cảnh tại hòn đảo Sulawesi của Indonesia, nơi các công ty Trung Quốc và công nhân nhập cư đã biến một đoạn bờ biển hẻo lánh thành một trung tâm chế biến niken nhộn nhịp, có quy mô khổng lồ, bất chấp người nông dân lên án sự tàn phá đất đai.
Niarchos cho rằng để một số người được hít thở không khí trong lành hơn và làm đẹp hình ảnh thân thiện với môi trường của mình, thảm họa môi trường đang bị đẩy sang nơi khác.
Sự lên ngôi của Trung Quốc trong thế giới xe điện
Nội dung lớn thứ hai là cách Trung Quốc, thông qua việc kiểm soát các mỏ, công nghệ tinh chế và sản xuất pin, đã thống trị hệ sinh thái năng lượng của thế kỷ 21.
 |
| Cuốn sách ra mắt ngày 20/1. Ảnh: Amazon. |
Trước đây, người Mỹ, Nhật Bản và châu Âu thường dẫn đầu trong khoa học về pin, nhưng ngày nay, các công ty như CATL có trụ sở tại Phúc Kiến, nhà sản xuất pin lithium-ion lớn nhất thế giới, và BYD, nhà sản xuất xe điện lớn nhất, đang thống trị gần như tuyệt đối.
Riêng CATL đã có 18.000 người làm việc trong bộ phận nghiên cứu và phát triển trong khi BYD đã tuyển dụng tới 110.000 nhà nghiên cứu vào năm 2024.
Những con số này cho thấy quy mô và sự tiến bộ không ngừng của Trung Quốc, chúng cũng cho thấy những sai lầm chiến lược ở phương Tây khi tập đoàn Exxon đã bán mảng kinh doanh pin vào những năm 1980 do "sự thay đổi chính sách liên tục".
Theo Niarchos, sự bất ổn này vẫn đang tái diễn khi ông Trump, một người ủng hộ dầu mỏ, đang xóa bỏ các khoản trợ cấp thời ông Biden dành cho ngành công nghiệp xe điện.
Tác giả cho rằng trong khi Mỹ đặt cược vào các công nghệ của quá khứ, châu Âu thì tụt hậu, Bắc Kinh đã tiến tới tương lai.
Kết quả là phương Tây "sẽ sớm phụ thuộc vào pin của Trung Quốc như hiện nay chúng ta phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông", Niarchos nhận định.
Sự báo thù của “những người khai thác mỏ”
Niarchos nhắc tới những công ty từng bị nhiều người coi là lỗi thời vào những năm 2000 hiện trỗi dậy mạnh mẽ khi nhu cầu về lithium, coban, niken, phốt phát, than chì (và vàng) tăng vọt.
"Các công ty khai thác mỏ từ lâu đã bị coi là lỗi thời, bẩn thỉu và gây ô nhiễm. Nhưng đột nhiên mọi người nhận ra rằng họ cần những người đào bới lòng đất để tìm kiếm sự giàu có", ông viết.
Một trong những thông điệp của cuốn sách là ngành khai thác mỏ không nên bị xa lánh mà cần được cải thiện, cả về môi trường và xã hội.
Một câu chuyện gây ấn tượng mạnh là câu chuyện của Françoise Ilunga, góa phụ của một thợ mỏ. Bà đã một mình nuôi dạy con cái sau khi chồng bà chết do sập hầm mỏ. Chồng bà, Nitunga Ilunga, hiếm khi đi giày, chứ đừng nói đến mũ bảo hiểm an toàn. Làm việc trong điều kiện kém như vậy nhưng Nitunga Ilunga chính là những người đang đưa một tỷ lệ lớn các kim loại hiếm vào chuỗi cung ứng toàn cầu để tạo nên pin lithium.
Cuốn sách chuyển đổi một cách chóng mặt từ các phóng sự hấp dẫn sang việc phân tích những hàm nghĩa đằng sau đó. Trong khi một số chương được viết tốt, cũng có không ít đoạn văn trở nên lộn xộn khi kết hợp sự kiện từ nhiều địa điểm khác nhau và khó kết nối trong mạch truyện tổng thể. Financial Times đánh giá.
Cuốn sách kết thúc bằng câu chuyện về 30 thợ mỏ thiệt mạng trong vụ sập hầm gần Kolwezi ở Congo. Thi thể của họ nhanh chóng được chôn cất trong một ngôi mộ tập thể. Còn những người liên quan, bao gồm cả chính quyền Congo, tìm cách che giấu chúng.
Đó chỉ là một ví dụ nhỏ về nỗi đau khổ khủng khiếp mà nhiều nơi đang phải trả để cho một số thành phố trở nên sạch hơn, Niarchos cho hay.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
