Vì sao thế giới dồn dập động đất cùng một ngày?

Lực lượng cứu hộ làm việc tại một tòa nhà bị sập ở thủ đô Caracas (Venezuela) ngày 24/6. Ảnh: Reuters.

Ngày 24/6, Venezuela ghi nhận liên tiếp hai trận động đất mạnh 7,2 và 7,5 độ, gây sập nhiều tòa nhà ở thủ đô Caracas và buộc chính phủ ban bố tình trạng khẩn cấp. Cùng ngày, Nhật Bản hứng trận động đất 6,9 độ, trong khi bang California của Mỹ cũng ghi nhận rung chấn 5,6 độ.

Tuy nhiên, theo các nhà địa chấn học, việc nhiều trận động đất lớn xảy ra trong cùng một ngày không đồng nghĩa chúng có liên hệ trực tiếp với nhau.

Các trận động đất không liên quan với nhau

Đài CNN dẫn nhận định của Tiến sĩ Lucy Jones, nhà địa chấn học thuộc Viện Công nghệ California (Caltech), cho rằng các trận động đất này xảy ra trên những hệ thống đứt gãy và ranh giới mảng kiến tạo hoàn toàn khác nhau, nên không có cơ chế kích hoạt lẫn nhau.

Theo bà Jones, các trận động đất lớn cách nhau hàng nghìn km thường không làm gia tăng nguy cơ xảy ra một trận động đất lớn khác ở khu vực khác. Việc chúng xuất hiện trong cùng một ngày nhiều khả năng chỉ là sự trùng hợp về thời điểm.

Dù vậy, địa điểm xảy ra động đất lại không phải ngẫu nhiên. Mỗi trận động đất đều xuất hiện tại những khu vực có hoạt động kiến tạo mạnh, nơi áp lực địa chất đã tích tụ trong thời gian dài, từ nhiều thập kỷ đến hàng thế kỷ. Ở những khu vực này, động đất lớn là một phần của chu kỳ tự nhiên, dù giới khoa học vẫn chưa thể dự báo chính xác thời điểm xảy ra.

Ngoài thiệt hại trực tiếp từ việc sụp đổ công trình, động đất tại các đô thị đông dân cư còn tiềm ẩn những rủi ro thứ cấp nghiêm trọng.

Theo Tiến sĩ Lucy Jones, rung chấn dữ dội có thể làm vỡ đường ống dẫn khí, phá hủy hệ thống điện và châm ngòi cho hỏa hoạn. Đáng lo ngại hơn, tình trạng vỡ đường ống cấp nước chính sẽ khiến lực lượng cứu hỏa thiếu hụt nguồn nước cần thiết để dập lửa.

Những tác động dây chuyền này có thể khiến thảm họa trở nên tồi tệ hơn, đẩy tổng thiệt hại kinh tế tăng cao gấp bội so với những tổn thất do rung chấn ban đầu gây ra.

Venezuela hứng thiệt hại nặng nề nhất

Trong số các khu vực bị ảnh hưởng, Venezuela là nơi ghi nhận hậu quả nghiêm trọng nhất. Tối 24/6 (giờ địa phương), quyền Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez ban bố tình trạng khẩn cấp sau khi nước này hứng chịu liên tiếp các trận động đất mạnh.

Trong bài phát biểu được truyền hình trực tiếp, bà Rodríguez xác nhận có thể có 1.000 người thiệt mạng, đồng thời thông báo thành lập lực lượng đặc nhiệm cấp cao để chỉ đạo công tác tìm kiếm và cứu nạn.

“Chúng tôi đã huy động toàn bộ mạng lưới y tế công và tư trên cả nước, đặc biệt tại những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất, để điều trị cho người bị thương trong thời điểm vô cùng khó khăn này. Chúng tôi cũng xin gửi lời chia buồn sâu sắc tới những gia đình không may mất người thân”, bà nói.

Theo chính quyền Venezuela, nhiều tòa nhà tại thủ đô Caracas đã bị sập. Các bang Miranda, La Guaira, Aragua, Carabobo và Falcón cũng chịu ảnh hưởng, với một số khu vực ghi nhận mất điện và gián đoạn hạ tầng.

Sân bay quốc tế Maiquetía tại Caracas đã phải đóng cửa do cơ sở hạ tầng bị hư hại nghiêm trọng. Các lớp học trên toàn quốc bị đình chỉ đến hết tuần, trong khi dịch vụ đường sắt và nhiều hoạt động không thiết yếu cũng tạm thời ngừng vận hành.

Không phải dấu hiệu bất thường toàn cầu

Việc nhiều trận động đất mạnh xảy ra trong cùng một ngày dễ tạo cảm giác thế giới đang bước vào một giai đoạn địa chấn bất thường. Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, điều đó không có nghĩa các trận động đất ở Venezuela, Nhật Bản và Mỹ nằm trong cùng một chuỗi liên kết toàn cầu.

Thay vào đó, đây nhiều khả năng là sự trùng hợp về mặt thời gian giữa những khu vực vốn đã nằm trên các đới đứt gãy và ranh giới mảng kiến tạo hoạt động mạnh. Nói cách khác, điều đáng chú ý không phải là các trận động đất “kích hoạt” lẫn nhau, mà là chúng cùng xảy ra tại những nơi vốn luôn tiềm ẩn nguy cơ địa chấn lớn.