 |
Hơn hai tuần sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động chiến dịch quân sự với mục tiêu bảo đảm Iran “không bao giờ có vũ khí hạt nhân”, Washington vẫn chưa đưa ra kế hoạch xử lý kho uranium làm giàu của Tehran.
“Không hề. Chúng tôi không tập trung vào việc đó. Có thể đến một thời điểm nào đó chúng tôi sẽ làm”, ông Trump nói với Fox News Radio hôm 13/3 khi được hỏi.
Những phát biểu không thống nhất từ Nhà Trắng đã khiến cả đồng minh lẫn các nghị sĩ đối lập đặt câu hỏi về mục tiêu thực sự của chiến dịch quân sự tại Iran, từ lý do phát động cho tới cách tiến hành.
Trong khi đó, nhiều chuyên gia cho rằng các đợt không kích của Mỹ và Israel có thể đã gây thiệt hại đáng kể cho chương trình hạt nhân của Iran, nhưng chưa giải quyết được vấn đề quan trọng nhất, đó là kho uranium làm giàu vẫn nằm sâu dưới lòng đất.
 |
| Ảnh vệ tinh ngày 2/3 cho thấy Khu phức hợp hạt nhân Natanz của Iran chịu thiệt hại mới giữa nước này với Mỹ - Israel. Ảnh: Vantor. |
Kho uranium nằm sâu dưới đất
“Rất nhiều lần Tổng thống đã nói mục tiêu của cuộc chiến là vĩnh viễn tước bỏ khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân của Iran”, Thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Murphy phát biểu tại Quốc hội Mỹ tuần trước.
Nhưng “trong các cuộc họp kín, chúng tôi được biết rằng đó không phải mục tiêu của kế hoạch quân sự; và cuộc chiến cũng không nhằm phá hủy toàn bộ chương trình hạt nhân của Iran”, ông nói.
Theo vị thượng nghị sĩ, điều này không gây bất ngờ vì chương trình hạt nhân của Iran không thể bị xóa sổ chỉ bằng các cuộc không kích.
“Không thể tiêu diệt tri thức khoa học. Không thể dùng tên lửa để truy tìm từng nhà khoa học Iran biết cách xây dựng lò phản ứng hạt nhân”, ông Murphy nói.
Các chuyên gia tin rằng, chiến dịch ném bom của Mỹ và Israel trong tháng 6/2025 đã làm suy yếu đáng kể năng lực làm giàu uranium của Iran. Tuy nhiên, kho 440 kg uranium đã làm giàu gần tới mức có thể chế tạo vũ khí của nước này vẫn được chôn sâu dưới lòng đất và rất khó tiếp cận.
Theo Tehran, số vật liệu này hiện nằm dưới các đống đổ nát của cơ sở hạt nhân và họ không có kế hoạch khai quật chúng. Nhưng các chuyên gia phương Tây vẫn coi đây là vấn đề đáng quan ngại.
“Nếu kho dự trữ của Iran không được kiểm soát, có 3 rủi ro chính. Thứ nhất, Iran có thể nhanh chóng chế tạo vũ khí hạt nhân ở mức sơ khai bằng lượng uranium đã được làm giàu tới 60%”, ông Joseph Rodgers, nhà nghiên cứu về vấn đề kiểm soát tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nói.
Nếu chính phủ Iran tiếp cận được kho dự trữ này sau cuộc xung đột, họ có thể khôi phục một phần năng lực làm giàu và tiếp tục nâng mức làm giàu lên 90%, từ đó cho phép phát triển các vũ khí hạt nhân tinh vi hơn. Ngoài ra, số vật liệu này có thể rơi vào tay các chủ thể phi nhà nước, theo ông Rodgers.
Dù vậy, Nhà Trắng lúc này đã có thể phó mặc 440 kg uranium cho Iran, đồng thời cảnh báo sẽ tiếp tục tấn công nếu Tehran cố gắng di chuyển số vật liệu này hoặc khôi phục hoạt động làm giàu uranium. Với mức độ thâm nhập của Israel vào chương trình hạt nhân Iran và khả năng trinh sát vệ tinh của Mỹ, nhiều khả năng mọi hoạt động của Tehran sẽ bị phát hiện.
 |
| Tên lửa Iran được trưng bày trong công viên ở Tehran, Iran vào ngày 31/1. Ảnh: WANA. |
Chiến dịch đặc nhiệm "lớn nhất lịch sử"
Việc thu giữ vật liệu hạt nhân của Iran đặt ra những thách thức chưa từng có. Tuy vậy, lịch sử từng ghi nhận tiền lệ Mỹ can thiệp để bảo đảm an toàn cho vật liệu hạt nhân sau khi Liên Xô tan rã.
Năm 1994, Mỹ triển khai chiến dịch bí mật mang tên Dự án Sapphire để vận chuyển 600 kg uranium làm giàu cấp độ cao từ Ulba, Kazakhstan, tới cơ sở Y-12 tại Oak Ridge, bang Tennessee. Sau nhiều tháng chuẩn bị, chiến dịch hoàn tất với sự tham gia của 3 máy bay vận tải C-5, 448 thùng chứa loại “6M” và 56 thiết bị cố định hàng hóa.
Nhưng khác với Kazakhstan, Iran đang là vùng chiến sự. Chiến dịch nhắm vào Isfahan sẽ diễn ra trong môi trường tác chiến phức tạp. Ngoài ra, Dự án Sapphire được thực hiện với sự hỗ trợ của chính phủ Kazakhstan và có sự chấp thuận của Nga để đưa vật liệu thuộc Liên Xô cũ ra khỏi nước này.
Nếu Tổng thống Trump thực sự muốn “xuất thủ” với số uranium của Iran, cựu đô đốc James Stavridis, từng giữ chức Tư lệnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương và người đứng đầu Bộ Tư lệnh miền Nam của Mỹ, cho rằng chiến dịch đó có thể trở thành “chiến dịch lớn nhất lịch sử của lực lượng đặc nhiệm”.
Các lực lượng tinh nhuệ như biệt kích Lục quân hoặc các đơn vị chiến đấu khác sẽ cần được triển khai để bảo vệ khu vực xung quanh. Công binh sẽ phải tham gia để dọn hàng tấn đổ nát đang chặn lối vào các cơ sở hạt nhân ngầm của Iran, đồng thời kiểm tra mìn và các bẫy nổ.
Nếu không có sân bay gần khu vực, lực lượng tham gia sẽ phải thiết lập sân bay tạm thời để vận chuyển thiết bị vào và đưa vật liệu hạt nhân ra ngoài. Ngoài ra, lực lượng mặt đất và máy bay phải sẵn sàng đối phó với các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái từ phía Iran. Một lực lượng phản ứng nhanh cũng cần được bố trí phòng trường hợp phải điều thêm binh sĩ tới khu vực chiến dịch.
Ông Richard Nephew, cựu giám đốc phụ trách Iran tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, cho rằng bất kỳ chiến dịch nào cũng sẽ “rất lớn và rất phức tạp”. Theo ông, chỉ riêng một địa điểm cũng có thể cần hơn 1.000 nhân sự để thực hiện nhiệm vụ.
“Tôi lo ngại về các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, thiết bị nổ tự chế và những loại bẫy tương tự, nguy cơ nhiễm xạ, cũng như thời gian dài mà lực lượng phải ở lại hiện trường”, ông Nephew nói.
