|
|
Ghi nhận thực tế cho thấy một số người xuất hiện phản ứng dị ứng sau khi ăn bánh trứng kiến. Ảnh chụp màn hình. |
Những năm gần đây, bánh trứng kiến - đặc sản vùng núi phía Bắc - bất ngờ "gây sốt" mỗi dịp tháng 3 âm lịch. Không chỉ hấp dẫn bởi hương vị lạ miệng và tính mùa vụ ngắn, món ăn này còn khiến nhiều người chú ý vì loạt trường hợp dị ứng sau khi thưởng thức.
Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp hình ảnh người dùng bị sưng mặt, phù tay chân sau khi ăn bánh trứng kiến. Thực tế, các cơ sở y tế cũng liên tục ghi nhận những ca dị ứng, thậm chí sốc phản vệ liên quan đến loại thực phẩm này.
Năm 2025, Trung tâm Y tế huyện Lục Yên (Yên Bái) tiếp nhận một bệnh nhân sốc phản vệ độ II sau khi ăn bánh trứng kiến. Tương tự, Bệnh viện Đa khoa khu vực Vị Xuyên (Hà Giang) cũng cấp cứu hai bệnh nhi với biểu hiện nổi mẩn toàn thân, khó thở, nôn sau khoảng một giờ ăn món này. Các trường hợp đều được chẩn đoán sốc phản vệ độ II.
 |
| Bánh trứng kiến là đặc sản nổi tiếng ở các tỉnh như Tuyên Quang, Cao Bằng, Lạng Sơn. Ảnh: Đoàn Phương. |
Bổ dưỡng nhưng không phải ai cũng ăn được
Trao đổi với Tri Thức - Znews, bác sĩ chuyên khoa I Lê Văn Thiệu, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và quốc tế, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết dị ứng thực phẩm thường xảy ra theo cơ chế miễn dịch qua trung gian IgE.
Ở lần tiếp xúc đầu tiên, cơ thể tạo ra kháng thể IgE đặc hiệu với dị nguyên trong thức ăn - gọi là giai đoạn mẫn cảm. Khi dị nguyên xâm nhập trở lại, chúng gắn với IgE trên bề mặt tế bào mast và bạch cầu ưa base, kích thích giải phóng hàng loạt chất trung gian như histamin, leukotrien.
 |
| Bác sĩ chuyên khoa I Lê Văn Thiệu, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và quốc tế, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Ảnh: BSCC. |
Quá trình này gây ra các biểu hiện cấp tính như giãn mạch, co thắt cơ trơn, tăng tiết dịch nhầy - dẫn đến ngứa, nổi mề đay, phù môi, đau bụng, tiêu chảy. Trong trường hợp nặng, người bệnh có thể khó thở, tụt huyết áp, thậm chí sốc phản vệ. Sau vài giờ đến vài ngày, phản ứng viêm muộn tiếp tục xảy ra với sự tham gia của nhiều loại tế bào miễn dịch khác.
Theo bác sĩ Thiệu, trứng kiến là sản phẩm từ kiến rừng, phổ biến nhất là kiến gai đen, được người dân khai thác từ các tổ nằm trong kẽ đá hoặc hốc cây ở vùng núi phía Bắc.
Loại thực phẩm này có giá trị dinh dưỡng cao, giàu protein, axit amin và chất béo có lợi cho cơ thể. Trứng kiến thường được chế biến thành nhiều món ăn như rang, làm chả, nấu xôi hoặc dùng làm nhân bánh.
Đáng chú ý, trứng kiến chứa nhiều protein lạ có thể đóng vai trò dị nguyên. Các protein này có cấu trúc tương đồng với dị nguyên trong hải sản như tôm, cua, vì vậy người từng dị ứng hải sản có nguy cơ phản ứng cao hơn khi ăn thực phẩm từ côn trùng.
Bên cạnh nguy cơ dị ứng, trứng kiến - vốn là sản phẩm từ động vật hoang dã - cũng tiềm ẩn rủi ro về độc tố và vi sinh vật. PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, cũng cho hay hiện chưa có bằng chứng khoa học khẳng định độc tính của trứng kiến, song không loại trừ khả năng tồn tại các chất do kiến tiết ra để bảo vệ tổ, có thể gây ngộ độc nếu ăn phải.
Ăn côn trùng thế nào cho an toàn?
Theo bác sĩ Thiệu, các thực phẩm từ côn trùng như trứng kiến, nhộng tằm, dế… có giá trị dinh dưỡng nhất định, nhưng cần sử dụng thận trọng. Người dân nên lựa chọn nguồn thực phẩm rõ ràng, đảm bảo vệ sinh và chế biến chín kỹ để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn, ký sinh trùng.
Người lần đầu sử dụng nên ăn thử lượng nhỏ để theo dõi phản ứng. Những người có tiền sử dị ứng thực phẩm, đặc biệt là hải sản hoặc cơ địa dị ứng, cần cân nhắc kỹ trước khi ăn.
"Nếu xuất hiện các triệu chứng như ngứa, nổi mề đay, sưng môi, buồn nôn, đau bụng, khó thở hoặc chóng mặt sau khi ăn, cần ngừng sử dụng ngay và đến cơ sở y tế. Đây có thể là dấu hiệu của phản ứng dị ứng hoặc sốc phản vệ", bác sĩ Thiệu nhấn mạnh.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo, người từng có tiền sử dị ứng với trứng kiến tuyệt đối không nên ăn lại. Trong trường hợp nghi ngờ, có thể thực hiện xét nghiệm định lượng IgE đặc hiệu với dị nguyên thực phẩm để được tư vấn phù hợp.
Dù là "đặc sản theo mùa", bánh trứng kiến không phải lựa chọn an toàn với tất cả chúng ta. Việc thưởng thức món ăn này cần đi kèm hiểu biết và sự thận trọng để tránh những biến chứng đáng tiếc.
Khoảng trống y khoa về một hội chứng quen thuộc
Căng thẳng độc hại là một hội chứng nhiều người gặp phải. Có điều, các nghiên cứu y khoa về vấn đề này chưa toàn diện. Đây là khoảng trống gây khó khăn cho việc điều trị. Mục Sức khỏe giới thiệu cuốn sách Tầng giếng sâu – cuốn sách mang tới cho người đọc một cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về những ảnh hưởng của "nghịch cảnh thời thơ ấu" (ACE) với sức khỏe tinh thần của con người.
