|
|
Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan. Ảnh: Reuters. |
Theo nhiều nguồn tin thân cận, quyết định loại bỏ ông Phelan được đưa ra sau cuộc trao đổi trực tiếp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth, trong bối cảnh căng thẳng giữa hai quan chức này với người đứng đầu Hải quân đã âm ỉ suốt nhiều tháng.
Điểm bùng phát cuối cùng đến từ những bất đồng sâu sắc về chiến lược đóng tàu - một lĩnh vực then chốt đối với sức mạnh hải quân Mỹ trong tương lai.
Quyết định “chớp nhoáng” giữa thời điểm nhạy cảm
Thông báo từ Lầu Năm Góc được đưa ra tối 22/4 (giờ địa phương), xác nhận ông Phelan sẽ rời nhiệm sở "ngay lập tức" mà không nêu rõ lý do cụ thể. Thời điểm công bố gây bất ngờ lớn, bởi Hải quân Mỹ đang đóng vai trò trung tâm trong việc thực thi phong tỏa các cảng Iran trong giai đoạn ngừng bắn mong manh của cuộc xung đột.
Theo các nguồn tin, lực lượng Mỹ đã buộc ít nhất 31 tàu liên quan đến Iran phải quay đầu về cảng, đồng thời tiến hành kiểm tra trực tiếp hai tàu khác khi chúng di chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, theo Politico.
Trong bối cảnh căng thẳng khu vực chưa hạ nhiệt, việc thay đổi nhân sự cấp cao tại Hải quân được đánh giá là bước đi đầy rủi ro. Tuy nhiên, với Nhà Trắng, yếu tố cấp bách không nằm ở chiến trường mà ở năng lực điều hành và định hướng chiến lược dài hạn của Hải quân Mỹ.
“Ban lãnh đạo mới tại Hải quân là điều cần thiết”, một quan chức cấp cao trong chính quyền cho biết, nhấn mạnh sự đồng thuận giữa ông Trump và Bộ trưởng Hegseth.
Hải quân Mỹ đã chuyển các câu hỏi liên quan đến việc ông Phelan rời chức sang Văn phòng Bộ trưởng Chiến tranh trong khi Nhà Trắng dẫn lại tuyên bố chính thức từ ông Parnell.
“Thay mặt Bộ trưởng và Thứ trưởng Bộ Chiến tranh, chúng tôi ghi nhận và cảm ơn những đóng góp của Bộ trưởng Phelan đối với Bộ Chiến tranh và Hải quân Mỹ,” ông Parnell viết trên mạng xã hội X. “Chúng tôi chúc ông thành công trong chặng đường phía trước. Thứ trưởng Hung Cao sẽ tạm quyền Bộ trưởng Hải quân”.
Mâu thuẫn với người đứng đầu
Nguồn cơn chính dẫn đến sự ra đi của ông Phelan được cho là xuất phát từ những bất đồng sâu sắc với Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth về tiến độ và định hướng cải cách đóng tàu - một ưu tiên hàng đầu của chính quyền Tổng thống Trump.
Ông Hegseth được cho là ngày càng thất vọng khi cho rằng ông Phelan triển khai cải cách quá chậm, không đáp ứng được kỳ vọng trong việc gia tăng số lượng tàu chiến - yếu tố then chốt để Mỹ duy trì ưu thế trước các đối thủ chiến lược như Trung Quốc.
Không chỉ dừng lại ở tiến độ, hai bên còn bất đồng về định hướng phát triển. Trong khi Lầu Năm Góc đang chuyển trọng tâm sang các tàu không người lái, nhỏ gọn và chi phí thấp nhằm tối ưu hóa khả năng tác chiến phân tán, ông Phelan lại ủng hộ mạnh mẽ dự án thiết giáp hạm cỡ lớn mang tên “Trump Class”.
Dự án này, theo các nguồn tin, tiêu tốn hàng tỷ USD ngay từ giai đoạn khởi động và bị đánh giá là “lệch pha hoàn toàn” với chiến lược hiện tại. Đối với ông Hegseth và Thứ trưởng Bộ Chiến tranh Steve Feinberg, đây không chỉ là một quyết định sai lầm về mặt tài chính, mà còn là biểu hiện của tư duy chiến lược lỗi thời.
Một yếu tố khác khiến căng thẳng leo thang là việc ông Phelan duy trì kênh liên lạc trực tiếp với Tổng thống Trump - điều mà ông Hegseth coi là hành vi “vượt cấp”.
Trong hệ thống chỉ huy quân sự Mỹ, Bộ trưởng Hải quân chịu sự quản lý trực tiếp của Bộ trưởng Chiến tranh. Việc ông Phelan thường xuyên trao đổi riêng với Tổng thống không chỉ làm suy yếu vai trò của Lầu Năm Góc, mà còn khiến các quyết định chiến lược bị phân mảnh.
Theo một quan chức cấp cao, chính sự “đi tắt” này đã khiến niềm tin giữa ông Phelan và lãnh đạo Bộ Chiến tranh bị xói mòn nghiêm trọng.
Mâu thuẫn lên đến đỉnh điểm trong cuộc họp tại Nhà Trắng hôm 22/4 về vấn đề đóng tàu, khi ông Trump - vốn cũng không hài lòng với tiến độ trì trệ - đi đến kết luận rằng cần thay thế người đứng đầu Hải quân.
Tuy nhiên, theo nguồn tin từ CNN, ông Phelan dường như không tin rằng Tổng thống Trump đã trực tiếp đưa ra quyết định này. Ông lập tức gọi điện cho các quan chức Nhà Trắng để xác minh thông tin và hỏi liệu Tổng thống có biết về yêu cầu từ chức hay không. Cũng vào thời điểm đó, tuyên bố chính thức từ Lầu Năm Góc được công bố.
Ít nhất hai nhân viên Nhà Trắng đã xác nhận với ông Phelan rằng đây là quyết định của Tổng thống. Dù vậy, ông vẫn tìm cách xác nhận trực tiếp, thậm chí đến khuôn viên Nhà Trắng và tìm gặp các quan chức tại tòa nhà Eisenhower để hỏi thêm thông tin.
Sau đó, ông Phelan đề nghị gặp Tổng thống Trump và có mặt tại khu vực tiền sảnh Cánh Tây. Cuộc gặp ngắn đã diễn ra, trong đó ông Trump xác nhận ông Phelan không còn giữ chức.
 |
| Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth và Bộ trưởng Hải quân John Phelan đứng cạnh mô hình tàu ngầm USS Defiant thuộc lớp 'Trump'. Ảnh: Reuters. |
Một nhiệm kỳ nhiều tham vọng nhưng dang dở
Xuất thân là một doanh nhân và nhà tài chính giàu có, ông Phelan không có nền tảng quân sự truyền thống. Ông và gia đình từng đóng góp hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của ông Trump trước khi được bổ nhiệm vào năm 2025.
Ngay từ khi nhậm chức, ông Phelan đã cam kết cải tổ mạnh mẽ lĩnh vực đóng tàu - vốn bị chỉ trích là trì trệ, đội chi phí và chậm tiến độ trong nhiều năm. Ông đã giám sát việc hủy bỏ dự án tàu hộ vệ lớp Constellation gặp nhiều trục trặc, đồng thời thúc đẩy kế hoạch tinh giản bộ máy lãnh đạo Hải quân.
Tuy nhiên, những nỗ lực này không mang lại kết quả rõ rệt. Sản lượng đóng tàu không tăng đáng kể, trong khi nội bộ lại liên tục xáo trộn. Việc mất đi các trợ lý chủ chốt, đặc biệt là Chánh văn phòng Jon Harrison - người bị sa thải sau khi đề xuất cải cách sâu rộng - càng khiến vị thế của ông Phelan suy yếu.
Ngoài ra, ông còn gây tranh cãi khi phát tín hiệu sẵn sàng đóng tàu chiến Mỹ ở nước ngoài, một quan điểm bị cho là đi ngược lại chiến lược lưỡng đảng nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp đóng tàu nội địa.
Việc ông Phelan bị cách chức không phải là trường hợp cá biệt. Đây là một phần trong làn sóng thay đổi nhân sự cấp cao dưới thời Tổng thống Trump, đặc biệt trong bối cảnh chiến dịch quân sự tại Iran đang đặt ra nhiều thách thức.
Trước đó, Tham mưu trưởng Lục quân Mỹ, Tướng Randy George, cũng đã bị sa thải. Bộ trưởng Chiến tranh Hegseth được cho là đang tiến hành một cuộc “tái cấu trúc sâu rộng” nhằm thiết lập lại bộ máy lãnh đạo theo hướng phù hợp hơn với chiến lược của Nhà Trắng.
Trong khi đó, Thứ trưởng Hải quân Hung Cao - quan chức dân sự cấp cao thứ hai của lực lượng - sẽ tạm thời đảm nhiệm vị trí quyền Bộ trưởng.
Sự ra đi của ông Phelan cũng đặt ra nhiều câu hỏi về tính ổn định trong bộ máy quốc phòng Mỹ, đặc biệt trong thời điểm nhạy cảm về an ninh khu vực và cạnh tranh chiến lược toàn cầu.
Việc thay đổi lãnh đạo giữa lúc Hải quân đang trực tiếp tham gia các hoạt động phong tỏa Iran có thể ảnh hưởng đến tính liên tục trong chỉ huy và điều phối tác chiến. Đồng thời, nó cũng phản ánh áp lực ngày càng lớn từ Nhà Trắng trong việc đẩy nhanh cải cách quân sự.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
