Kinh tế Mỹ bị bào mòn, ông Trump ‘không quan tâm, không áp lực’?

Theo khảo sát của CNN, đa số cử tri Mỹ đều cho biết họ đã phải thay đổi cách mua sắm thực phẩm trong vài tháng qua để duy trì chi tiêu trong khả năng tài chính cá nhân.

Giá cả leo thang thử thách sự kiên nhẫn của người Mỹ

59% người Mỹ nói họ đã cắt giảm các khoản chi cho hoạt động giải trí và những nhu cầu không thiết yếu. Hơn 75% cho rằng các chính sách của Tổng thống Trump đã khiến chi phí sinh hoạt của người dân gia tăng.

Nhiều cuộc khảo sát khác cũng cho thấy người Mỹ ngày càng cảm thấy bất ổn về tài chính.

Trong cuộc khảo sát mới nhất của New York Times/Siena, gần một nửa số cử tri đánh giá nền kinh tế ở mức “tệ”, tăng 11% so với hồi tháng 1.

Theo Gallup, niềm tin vào kinh tế Mỹ hiện đã giảm xuống mức thấp nhất trong 4 năm trở lại đây.

Theo khảo sát của Fox News, gần 80% cử tri cho rằng chính quyền của ông Trump phải chịu trách nhiệm về hiện tượng tăng giá này. 57% cử tri cho rằng các chính sách của ông Trump gây tác động tiêu cực tới nước Mỹ.

Cũng trong tháng 5, Bộ Lao động Mỹ cho biết lạm phát trong tháng 4 đã tăng với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 5/2023, chủ yếu do chi phí năng lượng tăng vì ảnh hưởng của chiến sự Iran.

Giá xăng tăng gây ảnh hưởng mạnh nhất tới nhóm thu nhập thấp, đồng thời làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt vốn đã kéo dài.

Nhà kinh tế học Stephen Moore, người từng cố vấn cho ông Trump, đánh giá những biến động gần đây không phải điều bất ngờ, nhưng cử tri sẽ không bỏ qua vấn đề này trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11, đặc biệt khi Tổng thống từng cam kết nỗ lực giảm chi phí sinh hoạt.

“Đảng Cộng hòa có thể sẽ phải đối mặt với một cuộc bầu cử đáng lo ngại vào tháng 11 nếu lạm phát tiếp tục ở mức cao”, ông Moore nói, đồng thời cho rằng giá xăng là “thước đo chính mà người dân dùng để đánh giá nền kinh tế”.

Giá nhiên liệu tăng chỉ là cú đánh mới nhất vào các hộ gia đình Mỹ. Họ vốn đã phải chịu đựng nhiều năm giá cả leo thang, lãi suất cao, thị trường lao động suy yếu, cùng những lo ngại kéo dài về khả năng chi trả cho nhà ở, chăm sóc trẻ em và các nhu cầu thiết yếu khác.

Theo ông David Tinsley, nhà kinh tế tại Viện Bank of America, người Mỹ có nhiều lý do để lo ngại về tình hình tài chính hiện nay. “Cứ hết chuyện này lại đến chuyện khác, và tôi nghĩ đó là lý do người dân cảm thấy tệ. Rất khó để chỉ ra điều gì khiến người dân cảm thấy lạc quan, trừ khi bạn nằm trong nhóm thu nhập cao”, ông Tinsley nói.

Người Mỹ đang chịu áp lực giá xăng tăng, chi phí sinh hoạt gia tăng. Ảnh: New York Times.

Sau khi Tổng thống Trump phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hồi tháng 2, kéo theo biến động kinh tế diện rộng, các gia đình thu nhập thấp chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

“Đây chính xác là kiểu cú sốc ảnh hưởng mạnh nhất tới người thu nhập thấp. Tôi hoàn toàn hiểu vì sao người dân tức giận”, ông Alex Jacquez, giám đốc chính sách của tổ chức Groundwork Collaborative, nhận định.

Ông Jacquez nhấn mạnh Tổng thống Joe Biden đã gặp khó khăn lớn trong chiến dịch tranh cử năm 2024 khi cố thuyết phục người dân rằng nền kinh tế vẫn ổn, trong lúc giá xăng và thực phẩm tăng cao. Cử tri không chấp nhận lập luận của ông Biden và đưa ông Trump trở lại Nhà Trắng.

Trong chiến dịch tranh cử Tổng thống, ông Trump cam kết kéo giảm lạm phát và khôi phục sự ổn định sau nhiều năm biến động kinh tế. Tuy nhiên, sau khi đắc cử, ông lại tạo ra những bất ổn mới, chủ yếu thông qua chính sách thuế quan và phát động chiến tranh.

“Đó là hai quyết định lớn nhất trong nhiệm kỳ này của ông Trump và tác động của chúng đối với giá cả trong nước chỉ khiến mọi thứ đắt đỏ hơn”, ông Jacquez nói.

Ông Trump tuyên bố “không quan tâm, không áp lực”

Dù người Mỹ đang khá bi quan về tình hình kinh tế nhưng trong cuộc phỏng vấn hồi giữa tháng 5, ông Trump từng nói khó khăn kinh tế của người Mỹ không phải là yếu tố được cân nhắc đến trong chiến sự Iran.

“Tôi không nghĩ về tình hình tài chính của người Mỹ. Tôi không nghĩ về bất kỳ ai. Tôi chỉ nghĩ đến một điều: Chúng ta không thể để Iran có vũ khí hạt nhân. Chỉ vậy thôi”, ông Trump nói. Đây được xem là một phát biểu gây chú ý.

Có thể ông Trump muốn phát đi tín hiệu với Iran rằng Mỹ cũng sẵn sàng chịu áp lực kinh tế để theo đuổi các mục tiêu chiến lược, qua đó thể hiện lập trường cứng rắn trong đàm phán. Tuy nhiên, cách diễn đạt của ông lại có nguy cơ gây phản tác dụng, vì khiến cử tri Mỹ cảm thấy Tổng thống không quan tâm đến những khó khăn của họ.

Ông Trump khẳng định không chịu áp lực từ cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ hay gánh nặng tài chính của người Mỹ. Ảnh: Reuters.

Đến ngày 27/5, Tổng thống Trump còn cho biết ông không áp lực về cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Ông khẳng định không lo ngại về những hệ lụy chính trị từ cuộc xung đột kéo dài với Iran, đồng thời khẳng định giới lãnh đạo Tehran đã tính toán sai, nếu họ cho rằng cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ buộc ông phải chấp nhận thỏa thuận.

“Họ nghĩ rằng họ có thể chờ tôi xuống nước. Họ nghĩ rằng tôi còn phải đối mặt với bầu cử giữa nhiệm kỳ. Nhưng tôi không quan tâm đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ”, ông Trump phát biểu tại cuộc họp nội các ở Nhà Trắng.

Theo Reuters, các phát ngôn thể hiện sự điềm nhiên, bình thản của ông Trump làm gia tăng lo ngại trong nội bộ đảng Cộng hòa về cảm nhận của cử tri Mỹ.

Theo New York Times, ông Trump trở lại Nhà Trắng chính nhờ sự ủng hộ của các cử tri bất mãn với triển vọng kinh tế của nước Mỹ. Ông Trump từng cam kết trong lễ nhậm chức rằng ông sẽ “kéo giá cả đi xuống”.

Nhưng đó là vào tháng 1/2025, hơn một năm trước khi lạm phát bùng phát trở lại, thử thách sự kiên nhẫn và khả năng tài chính của cử tri Mỹ vốn đã nhạy cảm với chi phí sinh hoạt.

Người Mỹ đang vay nợ nhiều hơn. Các gia đình tiết kiệm ít hơn. Niềm tin người tiêu dùng đã giảm xuống mức thấp kỷ lục trong tháng này.

Bất chấp các thách thức ngày càng lớn, chính quyền ông Trump vẫn tỏ ra lạc quan về triển vọng kinh tế. Ông Kevin Hassett, giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Nhà Trắng, cho rằng GDP Mỹ có thể tăng hơn 6% trong năm nay.

Ông Trump và các trợ lý cũng nhắc tới việc thị trường chứng khoán liên tục lập đỉnh trong thời gian qua. Nhà Trắng cũng coi thị trường lao động là điểm tích cực sau khi các doanh nghiệp tạo thêm 115.000 việc làm trong tháng 4, vượt kỳ vọng.

Ông Pierre Yared, quyền chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế Nhà Trắng, dự đoán rằng giá tiêu dùng sẽ “giảm trở lại” khi chiến tranh kết thúc, còn tiền lương sẽ tiếp tục tăng nhờ “động lực tích cực của nền kinh tế”.

“Người tiêu dùng vẫn tiếp tục chi tiêu và dường như họ đang nhìn xa, vượt qua cú sốc này. Người dân hiểu đây chỉ là tình huống tạm thời”, ông Yared nói.

Dù chính quyền ông Trump tỏ ra lạc quan, nhưng theo giới chuyên gia, gánh nặng kinh tế vẫn là điểm yếu lớn nhất của Mỹ trong cuộc đối đầu với Iran. Người dân Mỹ vốn không ủng hộ cuộc chiến, nay lại phải chịu tác động từ giá nhiên liệu tăng cao, sự kiên nhẫn của họ bị thử thách.

Ông Michael Strain, nhà kinh tế tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, cho rằng cách tiếp cận vấn đề kinh tế của ông Trump là điều khó hiểu, đặc biệt sau kinh nghiệm từ chính quyền ông Biden.

“Tôi thực sự bất ngờ, khi thấy Tổng thống Trump lặp lại những sai lầm giống như Tổng thống Biden. Chúng ta đã có hai đời Tổng thống liên tiếp chứng kiến giá cả tăng mạnh trong nhiệm kỳ của mình nhưng đều xem nhẹ điều đó, coi đó chỉ là vấn đề tạm thời hoặc không đáng kể. Hãy cẩn thận!”, ông Strain nói.