60 ngày xung đột Iran, chiến trường bùng sang mặt trận khác

"Mưa lửa" trút xuống Iran

Theo RT, ngày 29/4/2026 đánh dấu tròn 60 ngày kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến nhằm vào Iran. Những giờ đầu tiên của cuộc xung đột được đánh dấu bằng sự khốc liệt tột độ. Hàng chục quan chức thuộc giới tinh hoa chính trị và giáo sĩ Iran cùng gia đình của họ đã tử vong trong các cuộc tập kích tên lửa của liên quân Mỹ - Israel.

Khi ấy, người ta cảm nhận rằng một chiến thắng nhanh chóng và quyết định dường như đã nằm trong tầm tay của Washington và Tel Aviv.

Nhưng mọi việc không diễn ra hoàn toàn theo kế hoạch của Mỹ và Israel. Iran đã phản công vào các căn cứ của Mỹ và cơ sở hạ tầng năng lượng ở vùng Vịnh, phong tỏa eo biển Hormuz. Chính phủ Iran cơ bản vẫn còn nguyên vẹn và đang yêu cầu rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng phải loại bỏ chương trình hạt nhân của họ ra khỏi bàn đàm phán.

Trong khi đó, tỷ lệ ủng hộ dành cho Tổng thống Mỹ Donald Trump đang giảm mạnh và các đồng minh NATO đã bỏ rơi ông trong khi bản thân họ phải vật lộn với hậu quả kinh tế trong nước từ cuộc chiến này.

Sau khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được công bố vào ngày 7/4, Israel vẫn tấn công ác liệt vào mục tiêu của tổ chức Hezbollah ở Lebanon khiến hàng trăm người tử vong. Israel cũng tiến quân vào miền Nam Lebanon, kéo theo một vòng xoáy bạo lực khác, nơi hàng chục người thiệt mạng mỗi ngày bất chấp tuyên bố ngừng bắn.

Israel đã kéo Mỹ vào cuộc chiến với Iran?

Tổng thống Trump và nội các của mình đã phải vật lộn ngay từ đầu để mô tả cả mục tiêu và lý do tấn công Iran. Ban đầu, ông Trump nói với công chúng rằng Mỹ phải đối mặt với “các mối đe dọa sắp xảy ra từ chế độ Iran”, sau đó tuyên bố rằng Tehran “chỉ còn hai tuần nữa” là có thể phát triển vũ khí hạt nhân.

Mới 6 tháng trước đó, chính ông Trump tuyên bố chương trình hạt nhân của Iran “đã bị xóa sổ hoàn toàn” sau các cuộc tấn công của Mỹ vào một số địa điểm hạt nhân quan trọng ở Iran.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với các phóng viên rằng Mỹ biết Israel sẽ tấn công Iran dù có hay không có sự hỗ trợ của Mỹ. Ông nói rằng Mỹ đã tham gia chiến dịch tấn công này vì tin rằng “nếu chúng ta không đánh phủ đầu họ trước khi họ phát động các cuộc tấn công, chúng ta sẽ phải chịu thương vong cao hơn”.

Mỹ đã đạt được những mục tiêu nào ở Iran?

Các mục tiêu quân sự của Mỹ - như được ông Trump vạch ra - vẫn không thay đổi kể từ ngày 28/2/2026: “phá hủy tên lửa và cơ sở sản xuất của Iran, đánh bại hoàn toàn hải quân của nước này, cắt đứt sự hỗ trợ của Iran cho các lực lượng ủy nhiệm, và đảm bảo rằng nước này không bao giờ có được vũ khí hạt nhân”.

Theo hãng thông tấn Reuters, trước các cuộc tấn công đầu tiên vào Iran, Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) dự đoán rằng Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei sẽ ngay lập tức có người kế nhiệm, và rằng những người theo đường lối cứng rắn trong Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC) sẽ củng cố vị thế của họ ở Tehran. Dự đoán này đã được chứng minh là đúng.

Ông Trump tuyên bố rằng hải quân Iran đã “bị phá hủy hoàn toàn”, trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth mô tả kho vũ khí tên lửa của Iran là “bị phá hủy về mặt chức năng” và “không còn hiệu quả trong chiến đấu trong nhiều năm tới”.

Tuy nhiên, các quan chức quân sự Mỹ và Israel tin rằng khoảng một nửa số bệ phóng tên lửa và hàng nghìn máy bay không người lái (UAV) tấn công một chiều của Cộng hòa Hồi giáo Iran vẫn đang hoạt động, và khoảng 60% hải quân của nước này - chủ yếu là các xuồng cao tốc tấn công nhanh - vẫn còn nguyên vẹn.

Hỗ trợ của Iran dành cho phong trào Hezbollah của Lebanon đã suy giảm, nhưng không bị cắt đứt hoàn toàn. Trong khi đó, tình trạng chương trình vũ khí hạt nhân của Tehran vẫn không thay đổi.

Đảo Kharg của Iran trong vịnh Ba Tư. Đồ họa: Britannica.

Iran đã tự vệ ra sao?

Theo lời Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, nước này “đã có hai thập kỷ để nghiên cứu những thất bại của quân đội Mỹ ở ngay sát phía đông và tây của chúng ta”, và đã “rút ra, vận dụng những bài học tương ứng”.

Bài học quý giá nhất trong số đó là khái niệm “phòng thủ khảm”, trong đó các chỉ huy của các quân khu Iran được trao quyền tiến hành các cuộc tấn công mà không cần sự chấp thuận của Tehran. Điều này đã cho phép IRGC ra lệnh tấn công các mục tiêu tại Israel và vùng Vịnh bất chấp việc hàng chục lãnh đạo cấp cao của họ tại thủ đô Iran đã tử vong.

Iran đã đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách phóng tên lửa đạn đạo vào Israel và các căn cứ cũng như lợi ích của Mỹ trong khu vực vùng Vịnh.

Sự kết hợp giữa hình ảnh vệ tinh, tin tức truyền thông và hình ảnh trên mạng xã hội cho phép xác nhận rằng các căn cứ của Mỹ sau đây đã bị tấn công, thường là nhiều hơn một lần:

- Căn cứ Hỗ trợ hải quân, Bahrain

- Sân bay quốc tế Erbil, Iraq

- Căn cứ Không quân Al-Asad, Iraq

- Khu phức hợp Căn cứ Chiến thắng (khu vực Sân bay quốc tế Baghdad)

- Căn cứ Không quân Muwaffaq Salti, Jordan

- Căn cứ Không quân Ali Al-Salem, Kuwait

- Trại Buehring, Kuwait

- Trại Arifjan, Kuwait

- Căn cứ Hải quân Mohammed Al-Ahmad, Kuwait

- Căn cứ Không quân Al-Udeid, Qatar

- Căn cứ Không quân Al-Dhafra, UAE

- Cảng Jebel Ali, UAE

- Căn cứ Không quân Prince Sultan, Saudi Arabia

Các cơ sở này chiếm hơn một nửa số căn cứ quân sự tạm thời và thường trực của Mỹ trong khu vực, nơi đóng quân từ 40.000 đến 50.000 binh sĩ Mỹ bất cứ thời điểm nào.

Việc Iran lựa chọn mục tiêu dường như rất bài bản, với sự ưu tiên các trạm radar trong những ngày đầu của cuộc xung đột. Trong số các thiết bị bị tấn công có hệ thống radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 tại Căn cứ Không quân Al Udeid - 1 trong 6 hệ thống duy nhất trên toàn thế giới, và một mái vòm radar AN/TPS-59 tại Căn cứ Hỗ trợ hải quân Bahrain.

Iran cũng đã tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng ở các quốc gia vùng Vịnh, nơi Mỹ đóng quân. Nhà máy lọc dầu Ras Tanura của Saudi Arabia và trung tâm khí hóa lỏng Ras Laffan của Qatar đều bị máy bay không người lái (UAV) tấn công vào ngày 2/3. Sản xuất tại Ras Laffan kể từ đó đã bị tạm dừng vô thời hạn, làm mất đi một phần năm nguồn cung khí hóa lỏng của thế giới.

Iran đã mở rộng chiến dịch tấn công vào các nguồn năng lượng sau cuộc tấn công của Israel vào mỏ khí đốt Pars của nước này vào ngày 18/3, và kể từ đó đã tấn công hàng chục nhà máy lọc dầu, đường ống dẫn dầu và các địa điểm khai thác ở Bahrain, Qatar, Saudi Arabia và UAE, trong khi các lực lượng dân quân đồng minh của Iran đã tấn công các mỏ dầu và nhà máy lọc dầu ở Iraq.

Máy bay Mỹ xuất kích từ tàu sân bay để tập kích Iran vào tháng 2/2026. Ảnh: US Centcom.

Quân đội Mỹ đã thể hiện thế nào trước đối thủ Iran?

Mặc dù gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho Iran, Lầu Năm Góc đã phải chịu một số vấn đề trong những tuần đầu của cuộc xung đột: Hỏa hoạn và sự cố đường ống trên tàu sân bay USS Gerald R. Ford; hai tàu sân bay Ford và USS Abraham Lincoln buộc phải rút ra khỏi tầm bắn của tên lửa Iran; sơ tán máy bay tiếp nhiên liệu khỏi các căn cứ không quân Al-Udeid và Prince Sultan dưới hỏa lực của Iran; một số máy bay Mỹ bị bắn rơi…

Thiệt hại đối với các căn cứ của Mỹ trong khu vực được cho là lớn hơn nhiều so với những gì Lầu Năm Góc công khai thừa nhận, có thể mất vài năm và “lên đến 5 tỷ USD để sửa chữa”, đài NBC News đưa tin vào cuối tháng 4.

Ít nhất 15 binh sĩ Mỹ đã tử vong và hơn 520 người khác bị thương kể từ ngày 28/2.

Mỹ và Israel đã ám sát những nhân vật tinh hoa nào của Iran?

Ít nhất 48 quan chức cấp cao của Iran thuộc các lĩnh vực chính trị, tôn giáo và quốc phòng đã bị ám sát, trong đó có 7 lãnh đạo Bộ Quốc phòng và Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC) Iran bị hạ sát tại cùng một cuộc họp của Hội đồng Quốc phòng Iran vào ngày 28/2. Danh sách các quan chức đó bao gồm:

- Lãnh tụ tối cao Đại giáo chủ Ali Khamenei

- Thư ký Hội đồng quốc phòng Iran Ali Shamkhani

- Tổng tư lệnh IRGC Mohammad Pakpour

-Tổng tham mưu trưởng Lực lượng vũ trang Iran Abdolrahim Mousavi

- Bộ trưởng Quốc phòng Aziz Nasirzadeh

- Trưởng Văn phòng Quân sự của Lãnh đạo tối cao Mohammad Shirazi

- Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Ali Larijani

- Bộ trưởng Tình báo Esmaeil Khatib

Một số quan chức đã tử vong cùng với gia đình của họ. Con gái, con rể và cháu gái của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã thiệt mạng cùng với nhà lãnh đạo này, trong khi cựu Ngoại trưởng Kamal Kharazi và người phụ trách ngân sách của IRGC, Jamshid Eshaghi, cùng nhiều người khác, đã mất vợ con vì tên lửa của Mỹ và Israel.

Theo số liệu của Tehran, gần 3.500 người đã tử vong và 26.500 người bị thương ở Iran kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu, gần một nửa trong số đó là thường dân.

Tình hình eo biển Hormuz như thế nào?

Eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy quan trọng mà khoảng 20% lượng dầu và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua, đã bị đóng cửa trên thực tế kể từ khi bắt đầu cuộc xung đột.

Iran đã chính thức hóa việc phong tỏa này vào ngày 4/3, với việc IRGC tuyên bố rằng chỉ riêng họ mới có quyền quyết định tàu nào được phép đi qua eo biển rộng 34 km này.

Vào cuối tháng 3, tuyến đường thủy được mở cửa cho tàu thuyền từ các nước trung lập sẵn sàng trả phí, nhưng lại bị đóng cửa vào tháng 4 sau khi Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa riêng của mình đối với eo biển.

“Lệnh phong tỏa kép” của Mỹ là chiến lược mới nhất của Tổng thống Trump để giải quyết cuộc khủng hoảng. Trong vòng hai tuần, ông Trump tuyên bố eo biển đã mở cửa, đề nghị các “đồng minh” NATO và Trung Quốc giúp mở cửa, đe dọa sẽ “trả đũa” Iran nếu nước này không cho phép tàu thuyền đi qua. Sau đó, đến ngày 13/4, ông Trump quyết định áp đặt lệnh phong tỏa của riêng mình đối với eo biển Hormuz.

Iran khẳng định rằng họ có thể xuất khẩu dầu bằng các phương tiện khác và nhấn mạnh rằng Mỹ phải dỡ bỏ lệnh phong tỏa hoặc chịu trách nhiệm về những thiệt hại kinh tế rộng lớn hơn do việc đóng cửa gây ra.

“Không thể hạn chế xuất khẩu dầu của Iran trong khi mong muốn an ninh tự do cho những người khác”, Phó Chủ tịch thứ nhất của Iran, Mohammad Reza Aref, viết trên mạng xã hội X vào ngày 19/4. “Sự lựa chọn rất rõ ràng: hoặc là một thị trường dầu mỏ tự do cho tất cả, hoặc là nguy cơ chi phí đáng kể đối với tất cả mọi người”.

Những thiệt hại kinh tế to lớn từ xung đột vũ trang

Thị trường năng lượng toàn cầu đã rơi vào hỗn loạn. Việc đóng cửa eo biển Hormuz là nút thắt cổ chai chính nhưng đó không phải là vấn đề duy nhất: Các cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng tại Trung Đông hứng chịu hư hại, việc sửa chữa sẽ rất tốn kém và có thể mất nhiều năm.

Các cơ quan năng lượng quốc tế lớn, bao gồm Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), Hiệp hội Vận tải hàng không quốc tế (IATA), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), cũng như các tập đoàn vận tải biển khổng lồ như Vitol đã cảnh báo về một cuộc khủng hoảng năng lượng có thể lớn hơn đáng kể so với cú sốc dầu mỏ hồi thập niên 1970. OPEC - liên minh các nước sản xuất dầu mỏ, cũng đã bị chia rẽ, với việc Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) rời đi vào tháng 4/2026.

Trong khi đó, tình trạng thiếu hụt đã xuất hiện đối với nhiều sản phẩm dầu mỏ, từ naphtha đến dầu diesel và nhiên liệu máy bay. Chế độ phân phối đã được áp dụng ở một số quốc gia, đặc biệt là ở châu Á. Khoảng 1/3 thương mại phân bón toàn cầu đi qua khu vực này, khiến sự gián đoạn này trở nên đặc biệt đáng ngại đối với giá lương thực.

Các nhà phân tích cảnh báo về một cơn bão âm ỉ đang rình rập nền kinh tế toàn cầu khi chuỗi cung ứng bị áp lực, hàng tồn kho cạn kiệt và bóng ma lạm phát quay trở lại. Mặc dù suy thoái kinh tế toàn cầu cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến mọi nơi trên thế giới, nhưng cho đến nay, tác động lại nặng nề nhất ở châu Á, nơi phụ thuộc nhiều hơn vào dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz.

Các cuộc đàm phán hòa bình đang tiến triển như thế nào?

Một thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có hiệu lực vào ngày 8/4, còn Israel và Hezbollah đạt được một thỏa thuận ngừng bắn mong manh một tuần sau đó. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran cho thấy rất ít dấu hiệu đột phá.

Iran muốn chấm dứt ngay lập tức các hành động thù địch, đảm bảo an ninh và dỡ bỏ lệnh cấm vận của Mỹ, trong khi Mỹ muốn bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm các hạn chế đối với việc làm giàu urani của Iran.

Ngoại trưởng Iran Araghchi đã dành một tuần vừa qua để gặp gỡ các nhà trung gian hòa giải ở Pakistan và Oman, và củng cố sự ủng hộ ngoại giao từ Nga. Tuy nhiên, theo Reuters, ông Trump không hài lòng với đề xuất mới nhất của Tehran, và các cuộc đàm phán vẫn bế tắc.

Điều gì sẽ xảy ra kế tiếp?

Hai tháng kể từ khi chiến tranh bắt đầu, Mỹ được cho là đang sa lầy trong một cuộc xung đột mà ông Trump dự đoán sẽ kết thúc cách đây bốn tuần, với rất ít mục tiêu đạt được.

Các đồng minh châu Âu của Washington đã từ chối những lời đề nghị hỗ trợ của ông Trump, máy bay chiến đấu Mỹ bị cấm vào các căn cứ không quân NATO ở nhiều quốc gia châu Âu và ngay cả những người từng ủng hộ ông Trump, như Thủ tướng Italy Giorgia Meloni, cũng tỏ ra không hài lòng với Tổng thống Mỹ.

Bên trong nước Mỹ, cuộc chiến ở Iran được cho là cuộc phiêu lưu quân sự ít được lòng dân nhất trong lịch sử nước Mỹ. Với tỷ lệ ủng hộ của Tổng thống Trump giảm xuống mức thấp kỷ lục 34% vào ngày 29/4.

Ngoài ra, nếu ông Trump quay trở lại các hành động thù địch sau ngày mốc 1/5 (tròn 60 ngày ông Trump báo cáo với Quốc hội Mỹ về tiến hành xung đột vũ trang với Iran), các đảng viên Dân chủ được cho là đang lên kế hoạch hành động pháp lý để chấm dứt chiến tranh.

Trong khi đó, Israel tiếp tục tiến hành chiến tranh ở Lebanon.

Iran đã bị thiệt hại đáng kể, nhưng đã kiểm soát eo biển Hormuz. Mặc dù Mỹ hiện đang ngăn chặn các tàu của Iran đi qua eo biển, Tehran đang đặt cược rằng họ có thể chịu đựng được nhiều tổn thất kinh tế hơn so với Tổng thống Trump và các đồng minh của ông.